18 sierpnia 2025 r. pod tablicą pamięci przy ul. Poselskiej złożyliśmy hołd żołnierzom Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” w 79. rocznicę rozbicia przez nich więzienia św. Michała, w którym komuniści przetrzymywali członków podziemia niepodległościowego.
Kwiaty w imieniu IPN złożył dr hab. Filip Musiał, dyrektor krakowskiego oddziału oraz dr Maciej Korkuć, kierujący Oddziałowym Biurem Upamiętniania Walk i Męczeństwa.
Obecny był także m.in. dyrektor Muzeum Archeologicznego w Krakowie dr hab. Jacek Górski, który zabrał głos oraz prowadzący wydarzenie prezes Stowarzyszenia Odra-Niemen Małopolska Tomasz Konturek.
Dyrektor Musiał w swoim przemówieniu zaznaczył:
Spotykamy się tutaj, by oddać hołd tym, którzy to więzienie rozbili, a także by zwrócić uwagę na ten specyficzny rok 1946 – rok walki i nadziei, w którym wydawało się, że jeszcze nie wszystko stracone.
Po zakończonej uroczystości, złożyliśmy także kwiaty i znicze na cmentarzu Rakowickim, na grobie Ireny Odrzywołek, strażniczki więziennej, która współpracowała z podziemiem niepodległościowym i została rozstrzelana 17 grudnia 1946 r. o szóstej rano w katowickim więzieniu przy ul. Mikołowskiej oraz Bolesława Pronobisa ps. „Ikar”, „Irys”, „Szczerbiec”, „Wolny”, organizatora i uczestnika rozbicia więzienia św. Michała w Krakowie.
Rozbicie więzienia św. Michała
Budynek obecnego muzeum pod koniec XVIII wieku został przez władze zaborcze odebrany karmelitom bosym. Austriacy urządzili w nim więzienie (tzw. więzienie św. Michała). Po 1945 r. gmach przejęło komunistyczne Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, a cele zaczęli zapełniać żołnierze Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych.
18 sierpnia 1946 r. żołnierze 6. Kompanii Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” uwolnili z więzienia św. Michała 62 osoby, w większości więźniów politycznych. To była jedna z najbardziej spektakularnych akcji żołnierzy drugiej konspiracji. Wyjechali z bazy w Podgórzu zdobyczną ciężarówką. Używając fałszywych dokumentów wkroczyli do więzienia. Wewnątrz, dzięki współpracującym z podziemiem strażnikom, czekali już uzbrojeni więźniowie. Cała akcja przebiegła bez jednego wystrzału. Około 30 spośród ponad 60 uwolnionych pomieściła ciężarówka, którą pod oknami Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy pl. Inwalidów odjechali w kierunku Miechowa.
Akcja powiodła się m.in. dzięki pomocy Ireny Odrzywołek, młodej strażniczki więziennej, która podjęła współpracę z podziemiem niepodległościowym. Jest ona jedną z osób, których szczątki zostały zidentyfikowane w ramach działań IPN. Spoczęły 18 sierpnia 2023 r. w Kwaterze Żołnierzy Podziemia Niepodległościowego 1939-1963 na cmentarzu Rakowickim.
W tym samym miejscu 26 lutego 2025 r. złożyliśmy odnalezione i zidentyfikowane przez IPN szczątki Bolesława Pronobisa ps. „Ikar”, „Szczerbiec”, żołnierza 16 pp AK, dowódcy oddziału partyzanckiego „Huragan”, organizatora i uczestnika rozbicia więzienia św. Michała. Na początku 1946 r. został on aresztowany przez funkcjonariuszy PUBP w Będzinie i osadzony w krakowskim więzieniu. Będąc więźniem wziął udział w akcji żołnierzy „Błyskawicy”.
