Ze względu na zabytkowy charakter krakowskie cmentarze komunalne są nie tylko miejscami pamięci, ale też terenem intensywnych i kosztownych prac zespołów konserwatorskich i specjalistycznych ekip budowlanych. Co roku wydłuża się lista odnowionych obiektów: pomników, kwater wojennych, murów, kaplic. Dużym zadaniem na najbliższe lata będzie przywrócenie starej kaplicy cmentarnej w Kobierzynie do takiego stanu, by mogła znów służyć mieszkańcom w swojej pierwotnej funkcji.
Zabytkowe pomniki nagrobne pod opieką konserwatorską
Dbałość o zabytki cmentarne wymaga systematyczności oraz nieprzerwanego pozyskiwania środków na kosztowne prace konserwatorskie. Każdego roku, na zlecenie Zarządu Cmentarzy Komunalnych w Krakowie, przeprowadzane są renowacje wybranych zabytkowych pomników nagrobnych, grobowców i kaplic grobowych.
Największy zespół zabytków sztuki nagrobnej znajduje się na Cmentarzu Rakowickim – nekropolii skupiającej znakomite dzieła m.in. małej architektury, rzeźbiarstwa i rzemiosła artystycznego. To właśnie na tę nekropolię przypada główny ciężar działań konserwatorskich: w ramach zadania rozłożonego na lata 2025–2027 do odnowy wytypowano 40 pomników nagrobnych za łącznie ponad 1,5 mln zł, z czego ponad 719 tys. zł pochodzi z dofinansowania Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.
W ramach tego przedsięwzięcia w 2026 roku na Cmentarzu Rakowickim renowacji poddano 16 pomników nagrobnych (koszt to 571 271 zł, w tym dofinansowanie z NFRZK: 273 834 zł, środki miasta: 297 437 zł). Dzięki tym staraniom listę odnowionych zabytków powiększyły:
- trzy pomniki nagrobne na pasie 30: pomnik nagrobny na grobie księdza Aleksandra Ważyńskiego, pomnik nagrobny Stanisława Matkowskiego oraz grobowiec rodziny Koszarskich
- dwa groby na pasie Ka: pomnik nagrobny Macieja Krupińskiego i grobowiec rodziny Hanowiczów
- cztery pomniki nagrobne na kwaterze Gb w rzędzie północnym, na grobach: Marii Tomaszewskiej, Rozalii Cholewy, rodziny Hanytkiewicz, Anny Lewickiej i Piotra Lewickiego
- neogotycki pomnik nagrobny na grobie rodziny Bnińskich – pas 1, na placu za bramą główną.
W 2026 roku na Cmentarzu Rakowickim przeprowadzono także prace renowacyjno- konserwatorskie zespołu dwóch pomników nagrobnych rodziny Sokalskich na pasie 30 na grobach: Walerego Sokalskiego, żołnierza powstania styczniowego, oraz Eufemii Sokalskiej, Marii i Danuty Artwińskich. Przedmiotem podobnej interwencji stały się też cztery inne zabytkowe pomniki nagrobne, w tym m.in. na grobie Rodziny Bnińskich (pas 1, na placu za bramą główną) oraz Wincentego i Bronisławy Śliwińskich (pasie Lc). Do końca listopada będą jeszcze trwały prace renowacyjno-zabezpieczające przy sześciu zabytkowych grobowcach, m.in: grobowcu Rodziny Dutkiewiczów na kwaterze Bb, grobowcu Rodziny Remerów na kwaterze Cb, grobowcu Rodziny Bartkiewiczów na kwaterze Cc. Koszt wszystkich wymienionych tu działań sięga ponad 448 tys. zł i jest finansowany z budżetu miasta (zadanie łączną kwotą 30 tys. zł wsparły dzielnice: Grzegórzki, Prądnik Czerwony, Prądnik Biały i Zwierzyniec).
Poza Cmentarzem Rakowickim terenem prac konserwatorskich pozostaje też Cmentarz Podgórski zwany Nowym przy ulicy Wapiennej 13 – w 2026 roku poddano tu odnowie trzy pomniki nagrobne, co kosztowało łącznie około 93,5 tys. zł (część, tj. 53 200 zł, pokryło dofinasowanie z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, a pozostałą kwotę, tj. 40 280 zł, wyłożyło miasto). Wymienione obiekty to:
- pomnik nagrobny na grobie rodziny Krokosz (Pasie pod Kopcem)
- nagrobek na grobie Leonarda Christoffa, Józefa Rocha i Franciszki Christ (kwatera IIIb)
- pomnik nagrobny na grobie Teofili i Jana Królikowskich i Heleny Hofmann (kwatera Vb).
Podsumowując, łączna liczba pomników nagrobnych na Cmentarzach Rakowickim i Podgórskim, które poddano konserwacji w 2026 roku, wynosi 31, a koszt prac opiewa na 1 mln 113 tys. zł (odnowę 19 pomników częściowo wsparł Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa, w pozostałych przypadkach całość środków pochodziła z budżetu miasta).
Zachować dla potomnych – troska o kwatery i groby wojenne
Kraków od lat prowadzi działania na rzecz utrzymania grobownictwa wojennego – chodzi przede wszystkim o żołnierskie mogiły znajdujące się na Cmentarzu Rakowickim i Cmentarzu Podgórskim Nowym.
Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie, już po raz kolejny, pozyskał dofinansowanie z Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie – w wysokości 130 tys. zł – na realizację w 2026 roku zadania pn. „Renowacja mogił zbiorowych oraz modernizacja alejek na Kwaterze Poległych z I wojny światowej na cmentarzu Rakowickim w Krakowie”. Całkowita wartość prowadzonych tam prac sięga 306 769,20 zł, co wymagało wygospodarowania w budżecie miasta pozostałych 176 769,20 zł. Zakres robót obejmuje prace renowacyjno-konserwatorskie przy mogiłach zbiorowych w części wschodniej kwatery (1 etap), w tym konserwację kamiennych obramowań i wymianę trawy na powierzchni mogił, oraz modernizację alejek na Kwaterze Wojennej – w jej części wschodniej.
Z kolei na Cmentarzu Podgórskim Nowym rozpoczęły się we wrześniu 2026 r. prace konserwatorskie przy pomniku na mogile żołnierzy Legionów Polskich zmarłych w czasie I wojny światowej. Miasto otrzymało na to zadanie dotację celową z budżetu województwa małopolskiego, o którą ubiegało się w ramach konkursu „Małopolska Pamięta – zachowanie miejsc pamięci historycznej” – jej wysokość to 20 tys. zł. Dotacja ta, po uzupełnieniu środkami z budżetu miasta, pozwoli zrealizować zadanie warte łącznie 57,5 tys. zł.
Rewaloryzacja Starego Cmentarza Podgórskiego – został etap końcowy
Projekt „Ocalić najstarszą miejską nekropolię przed degradacją i zapomnieniem. Rewaloryzacja Starego Cmentarza Podgórskiego w Krakowie, miejsca spoczynku i upamiętnienia wybitnych obywateli dawniej odrębnego miasta Podgórza” – to duże, wieloletnie przedsięwzięcie (2023–2026), które właśnie dobiega końca.
W 2026 roku wykonano prace o wartości 1,05 mln zł, a kwota ta została prawie w całości pokryta z dofinansowania Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.
Łączny nakład finansowy poniesiony na to zadanie w latach 2023–2026 sięga aż 5,35 mln zł, z czego prawie 75 proc. (3 242 873,19 zł) sfinansował Narodowy Fundusz Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.
Mur wschodni Cmentarza Rakowickiego – końcówka prac
Dobiega także końca inwestycja pn. „Restauracja muru wschodniego Cmentarza Rakowickiego”, rozpoczęta w 2024 roku.
W 2026 roku trwają prace przy odcinkach muru o długości ok. 52 m, wzdłuż ulicy Rakowickiej (między budynkiem administracyjnym ZCK a Domem Przedpogrzebowym) oraz wzdłuż części pasa Ld (do grobowca Kapituły Katedralnej).
Łączny koszt robót wykonanych przy murze wschodnim w latach 2024–2026 wyniósł prawie 3,3 mln zł. W 60 proc. środki te pochodziły z budżetu miasta, a pozostałe 40 proc. (883 261,77 zł) to dofinansowanie zadania przyznane przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.
A to początek – rusza remont kaplicy cmentarnej w Kobierzynie, całość warta 2 mln zł
Ten zabytek, znajdujący się na dawnym cmentarzu szpitalnym przy ulicy Czerwone Maki, zostanie poddany kompleksowym pracom budowlanym i konserwatorskim, które pozwolą przywrócić go do pierwotnej funkcji – kaplicy cmentarnej dla Cmentarza Maki Czerwone.
Budynek kaplicy dawnego cmentarza szpitalnego w Kobierzynie od wielu lat nie jest użytkowany, dlatego wymaga przeprowadzenia pełnego zakresu robót. Na lata 2027 i 2028 zaplanowano:
- osuszenie fundamentów i uzupełnienie ubytków ścian w piwnicy
- wzmocnienie stropów
- naprawę ceglanych ścian, wykonanie tynku renowacyjnego na ścianach wewnętrznych
- wykonanie instalacji odgromowej, uziemienia i zasilania budynku
- naprawę elewacji zewnętrznych, wykonanie nowego nadproża nad wejściem głównym
- wymianę rynien, rur spustowych i ofasowań
- konserwację i częściową wymianę schodów zewnętrznych
- konserwację elementów z piaskowca oraz detali architektonicznych (gzymsy kolumn, elementy sztukatorskie)
- wykonanie stolarki okiennej i drzwiowej oraz renowację krat i wykonanie przeszkleń okien w ramach metalowych
- niezbędne roboty ziemne i pozostałe, w tym m.in. zabezpieczenie zieleni, obsługa geodezyjna.
Dzięki przyznaniu środków z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa Zarząd Cmentarzy Komunalnych przystąpi do pierwszego etapu zadania już w tym roku – będzie to wykonanie przyłącza kanalizacji deszczowej, co jest niezbędne dla odwodnienia budynku i odprowadzenia wód deszczowych z dachu. Prace pociągają za sobą wydatek rzędu prawie 291 tys. zł (99 289,54 zł to dofinansowanie NFRZK, resztę zapewnia budżet miasta).
Całkowity koszt przywrócenia kaplicy cmentarnej w Kobierzynie do stanu użytkowania szacuje się na prawie 2 mln zł. ZCK ubiega się więc o kolejne środki z NFRZK z przeznaczeniem na opracowanie dokumentacji projektowej dla prac remontowo- konserwatorskich, restauratorskich i zagospodarowania z przebudową wnętrza kaplicy.
Fot. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie.
