![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/2-2-1024x1024.jpg\")
Po przedstawieniu naukowc\u00f3w, G. Bernasik zada\u0142 szereg pyta\u0144, rozpoczynaj\u0105c od zasadniczego: dlaczego podj\u0119to decyzj\u0119 o oporze zbrojnym wobec okupant\u00f3w i czy mo\u017cliwe by\u0142y inne rozwi\u0105zania? Nast\u0119pne pytania odnosi\u0142y si\u0119 do okupacji w innych krajach europejskich (jak na ich tle przedstawia\u0142a si\u0119 sprawa polska?) a tak\u017ce odno\u015bnie sytuacji powojennej na ziemiach polskich oraz co do ocen ca\u0142o\u015bci zagadnienia \u2013 \u201ena gor\u0105co\u201d pozostawionej w \u017ar\u00f3d\u0142ach i opracowaniach historycznych przez ich uczestnik\u00f3w i \u015bwiadk\u00f3w oraz \u201epo latach\u201d \u2013 rozmaicie wyra\u017canej przez nast\u0119pne pokolenia Polak\u00f3w, w tym historyk\u00f3w. Zasadnicza pozostawa\u0142a jednak tutaj hipoteza: czy w Polsce wydarzenia mog\u0142y potoczy\u0107 si\u0119 inaczej?<\/p>\n
Jako pierwszy g\u0142os zabra\u0142 autor ksi\u0105\u017cek na temat prze\u015bladowa\u0144 Karola Wojty\u0142y przez S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa. M. Lasota odni\u00f3s\u0142 si\u0119 szeroko do przygotowa\u0144 wojennych RP przed 1939 r. Rozprawiaj\u0105c nad kl\u0119sk\u0105 Wrze\u015bnia 1939 r., w tym kwesti\u0105 jej nieuchronno\u015bci, podda\u0142 krytyce kontrowersyjne opracowanie Piotra Zychowicza p.t. \u201ePakt Ribbentrop-Beck czyli Jak Polacy mogli u boku III Rzeszy pokona\u0107 Zwi\u0105zek Sowiecki\u201d, zaznaczaj\u0105c przy tym, i\u017c ocena post\u0119powania ministra J\u00f3zefa Becka w 1939 r. wci\u0105\u017c powinna by\u0107 poddawana ocenom przez kolejne pokolenia badaczy. Dyrektor Muzeum AK zwr\u00f3ci\u0142 te\u017c uwag\u0119 na kwestie etyczne \u00f3wczesnego korpusu oficerskiego. \u017bo\u0142nierze zawodowi traktowali honor, zgodnie z polsk\u0105 tradycj\u0105, bezdyskusyjnie. W skali zero \u2013 jeden, bez \u201eszaro\u015bci\u201d i kompromisowych niejednoznaczno\u015bci.<\/p>\n Do krytyki wobec pisarstwa P. Zychowicza przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c J. Chrobaczy\u0144ski. Profesor od lat zajmuje si\u0119 dziejami II wojny \u015bwiatowej (w tym szczeg\u00f3lnie tajnym szkolnictwem polskim). Specjalizuje si\u0119 te\u017c w historii Krakowa XX w. a tak\u017ce bierze udzia\u0142 w badaniach nad postawami i zachowaniami spo\u0142ecznymi, \u017cyciem codziennym i prywatnym, stosunkami polsko \u2013 \u017cydowskimi i holokaustem, biografistyk\u0105, socjo- i psychohistori\u0105 oraz antropologi\u0105 historyczn\u0105. Kilkakrotnie w trakcie debaty odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do kwestii metodologicznych, podkre\u015blaj\u0105c m. in., i\u017c \u201ehistoria nie jest sztuk\u0105, ale dyscyplin\u0105 naukow\u0105\u201d a tak\u017ce \u201ehistoria jest powi\u0105zana z polityk\u0105, co jej nie s\u0142u\u017cy\u201d. Dalej powiedzia\u0142, \u017ce historia \u201enie jest nauk\u0105 empiryczn\u0105 i nie mo\u017cna zrobi\u0107 eksperymentu w laboratorium\u201d. Bez nale\u017cytej refleksji badawczej skazani zostaniemy na dokonania pseudohistoryk\u00f3w i ahistorycyzm. Nie wszystkie pytania mo\u017cna tutaj stawia\u0107, n. p.: \u201eco by by\u0142o gdyby \u2013 to komediowe pytanie\u201d. Nast\u0119pnie historyk skupi\u0142 si\u0119 na analizie z perspektywy kulturowo-antropologicznej obrazu spo\u0142ecze\u0144stwa II RP, podkre\u015blaj\u0105c dominuj\u0105c\u0105 w nim wiejsko\u015b\u0107 i zr\u00f3\u017cnicowanie religijno-j\u0119zykowe. Profesor podkre\u015bli\u0142, i\u017c polityka Odrodzonej Rzeczpospolitej doprowadzi\u0142a do zmiany postaw znacznej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Pa\u0144stwo sta\u0142o si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 i warto\u015bci\u0105 \u2013 co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z potrzeb\u0105 jego obrony przed wrogami. Trudniejsza i na pewno bardziej skomplikowana sytuacja spo\u0142eczna, zapanowa\u0142a w okresie po 1944\/45 r. Wojna wytworzy\u0142a now\u0105 jako\u015b\u0107 \u2013 dwa podmioty asymetryczne wobec siebie: okupant i okupowany. Wrzesie\u0144 1939 r. \u2013 konflikt kl\u0119ski \u2013 sta\u0142 si\u0119 katastrof\u0105, kt\u00f3ra dotkn\u0119\u0142a wszystkich, staj\u0105c si\u0119 brzemiennym w skutki, pokoleniowym do\u015bwiadczeniem zbiorowym. Nast\u0119pnie J. Chrobaczy\u0144ski odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do poj\u0119cia \u201eruchu oporu\u201d, uznaj\u0105c je za nadu\u017cywane w kontek\u015bcie poszczeg\u00f3lnych ugrupowa\u0144 zbrojnych. Postulowa\u0142, a\u017ceby raczej m\u00f3wi\u0107 o czynniku oporu spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry jest postaw\u0105 jako tak\u0105. Przestrzeg\u0142 te\u017c przed zbytnim generalizowaniem okresu lat 1939-1945, gdy\u017c kryje si\u0119 w jego ramach wiele cezur, a za prze\u0142omowy uznaje rok 1943. ZSRS pokaza\u0142 w latach wojny kolejno cztery \u201eoblicza\u201d, t. j.: agresora-okupanta, ofiary, zwyci\u0119zcy a na koniec zwyci\u0119zcy-beneficjenta. Polsk\u0119 to nie spotka\u0142o, a bezpo\u015brednie konsekwencje wojny, odczuwane przez kolejne generacje, trwa\u0142y u nas do 1989 r.<\/p>\n Marek Lasota szerzej opowiedzia\u0142 zebranym na ul. Pomorskiej, na temat historiograficznej genezy poj\u0119cia \u201eruch oporu\u201d, odwo\u0142uj\u0105cego si\u0119 pierwotnie do francuskiej partyzantki komunistycznej. Realia polskie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 znacz\u0105co, poniewa\u017c skrajna lewica stanowi\u0142a w rodzimym podziemiu margines polityczny i wojskowy. Nawi\u0105zuj\u0105c do pytania o sens walki podziemnej, dyrektor Muzeum AK, przywo\u0142a\u0142 koncepcj\u0119 filozoficzn\u0105 narodu bez pa\u0144stwa z prze\u0142omu XVIII i XIX w., zgodnie z kt\u00f3r\u0105 pa\u0144stwo mia\u0142o by\u0107 czym\u015b kruchym, danym na pewien czas, ewentualnie czynnikiem opresyjnym wobec jednostki czy te\u017c konstrukcj\u0105 niemo\u017cliw\u0105 wr\u0119cz do zbudowania przez Polak\u00f3w. Pomimo tych przes\u0142anek, znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa nie wyobra\u017ca\u0142a sobie dla siebie i swoich dzieci innej to\u017csamo\u015bci narodowej, a wobec agresywnych zakus\u00f3w Niemc\u00f3w i Rosjan za w\u0142a\u015bciw\u0105 odpowied\u017a, uwa\u017ca\u0142a mniej lub bardziej czynny op\u00f3r. Polskie Pa\u0144stwo Podziemne by\u0142o desperack\u0105 pr\u00f3b\u0105 ratowania nie tylko polskiej pa\u0144stwowo\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c zbiorowo\u015bci spo\u0142ecznej jako takiej. \u017bo\u0142nierze Armii Krajowej traktowali pa\u0144stwo jako powinno\u015b\u0107 moraln\u0105, jako wsp\u00f3lnot\u0119, co odr\u00f3\u017cnia\u0142o ich do reszty spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 \u201ekonsument\u00f3w gorzkiej kl\u0119ski i upadku autorytetu II RP\u201d. Oczywi\u015bcie, nie ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 walczy\u0107 z broni\u0105 w r\u0119ku, wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi chcia\u0142a po prostu prze\u017cy\u0107, co jest zrozumia\u0142e. M. Lasota \u2013 nawi\u0105zuj\u0105c do wypowiedzi metodologicznych J. Chrobaczy\u0144skiego \u2013 odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do polityki pami\u0119ci, kt\u00f3rej has\u0142a tak cz\u0119sto odbiegaj\u0105 od wynik\u00f3w rzetelnych bada\u0144 naukowych, zniekszta\u0142caj\u0105c obraz prawdziwej historii w oczach wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw. Polityka pami\u0119ci jest jednostronna, pozostawiaj\u0105c w przekazie o przesz\u0142o\u015bci, tylko to co \u201edaje mi\u0142y obraz\u201d dla danego narodu, a skrywaj\u0105c w\u0105tki \u201eniemi\u0142e\u201d.<\/p>\n Autor znakomitej monografii \u201ePostawy, zachowania, nastroje: spo\u0142ecze\u0144stwo Krakowa wobec wojny i okupacji 1939-1945\u201d, ponownie zabra\u0142 g\u0142os w debacie, podnosz\u0105c kwesti\u0119 dynamiki procesu okupacyjnego. Jako cele niemieckie, J. Chrobaczy\u0144ski wymieni\u0142: zniszczenie spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego jako narodu \u2013 \u201ewojna jest narz\u0119dziem rywalizacji\u201d(co wi\u0105za\u0142o si\u0119 te\u017c z ca\u0142kowit\u0105 zag\u0142ad\u0105 mniejszo\u015bci \u017cydowskiej) a tak\u017ce realizacj\u0119 niemieckiej polityki ekspansjonizmu wobec Europy \u015arodkowej i Wschodu. Poda\u0142 te\u017c przyk\u0142ady rozmaitych postaw odnosz\u0105c si\u0119 do po\u0142o\u017cenia S\u0142owak\u00f3w, Czech\u00f3w i W\u0142och\u00f3w w czasach II wojny \u015bwiatowej. Nast\u0119pnie szeroko om\u00f3wi\u0142 przemiany polityczno-wojskowe w najwa\u017cniejszych organizacjach wojskowych, uznaj\u0105cych zwierzchnictwo Rz\u0105du RP na uchod\u017astwie. Ponownie posi\u0142kowa\u0142 si\u0119 przyk\u0142adami zaczerpni\u0119tymi z dziej\u00f3w ruchu ludowego a tak\u017ce przestrzega\u0142 przed \u2013 tak dzisiaj cz\u0119stym w dyskursie medialnym \u2013 idealizowaniem konspiracji. Jako kolejne istotne dla analizy tematu debaty zadanie, uzna\u0142 J. Chrobaczy\u0144ski odpowied\u017a na pytanie: \u201edlaczego komuni\u015bci przechwycili w\u0142adz\u0119?\u201d. Ot\u00f3\u017c napotkali oni ludzi licz\u0105cych na beneficja, kt\u00f3rych wcale nie by\u0142o niewielu. Cenna jest tak\u017ce kolejna uwaga o charakterze metodologicznym. \u201eHistoria nie jest nauczycielk\u0105 \u017cycia \u2013 trzeba wybi\u0107 sobie to z g\u0142owy! \u2013 konkludowa\u0142 Profesor \u2013 w historii jest ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 i zmiana. Historia si\u0119 nie powtarza, ale jest cykliczno\u015b\u0107 proces\u00f3w historycznych\u201d.<\/p>\n Marek Lasota, zabieraj\u0105c po raz kolejny g\u0142os, podkre\u015bli\u0142 wysok\u0105 ocen\u0119, jako polskiemu podziemiu zbrojnemu wystawili Brytyjczycy. Szczerzej skupi\u0142 si\u0119 nast\u0119pnie na zasygnalizowanej jedynie przez przedm\u00f3wc\u0119, kwestii wiary chrze\u015bcija\u0144skiej w kategoriach okupacyjnych. Uzasadnieniem dla wielu m\u0142odych, kt\u00f3rzy podejmowali ryzyko podj\u0119cia walki by\u0142o rodz\u0105ce si\u0119 poczucie odpowiedzialno\u015bci, szlachetny poryw do obrony prze\u015bladowanych. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, walka po 1944\/1945 r. mia\u0142a sens. Nadal zagro\u017cony by\u0142 byt narodowy. Poczucie powinno\u015bci wobec pa\u0144stwa zwi\u0105zane by\u0142o z Londynem, a nie z Moskw\u0105. Bolszewizm sowiecki by\u0142 teraz zagro\u017ceniem. Ponadto wielu ludzi Podziemia g\u0142\u0119boko wierzy\u0142o (cho\u0107 dla nas to dzi\u015b naiwno\u015b\u0107) w wybuch III wojny \u015bwiatowej i pokonanie Stalina przez zjednoczone si\u0142y Zachodu. Muzealnik postulowa\u0142 przy tym, aby zamiast terminu \u201e\u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci\u201d, u\u017cywa\u0107 okre\u015blenia \u201eII konspiracja\u201d. Uzasadnia\u0142 to faktem, i\u017c wielu \u017bo\u0142nierzy AK, w praktyce nie podporz\u0105dkowa\u0142o si\u0119 rozkazowi o rozwi\u0105zaniu Armii Krajowej i nie odesz\u0142o do cywila.<\/p>\n Do kwestii wiedzy wsp\u00f3\u0142czesnych o przesz\u0142o\u015bci historycznej nawi\u0105za\u0142 w swojej odpowiedzi J. Chrobaczy\u0144ski, m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce obecnie ka\u017cdy ma mo\u017cno\u015b\u0107 wiedzie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c \u00f3wcze\u015bni ludzie, nawet dow\u00f3dcy wojskowi. Walk\u0119 z okupantami oceni\u0142 Profesor jako potrzebn\u0105, gdy\u017c by\u0142a to obrona pa\u0144stwa stanowi\u0105cego warto\u015b\u0107. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie w tym czasie sta\u0142o si\u0119 bardziej zradykalizowane ale te\u017c i zdemokratyzowane, co mia\u0142o bezpo\u015bredni zwi\u0105zek z dramatem zdziesi\u0105tkowanego \u015brodowiska inteligenckiego. Jako rozstrzygaj\u0105cy dla omawianej sprawy, ponownie przywo\u0142a\u0142 rok 1943, nawi\u0105zuj\u0105c bezpo\u015brednio do w\u0142asnej monografii p.t. \u201eDramatyczny rok 1943: postawy i zachowania spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego w rozstrzygaj\u0105cym roku II wojny \u015bwiatowej\u201d a tak\u017ce Procesu Szesnastu i kolejnej swojej ksi\u0105\u017cki t. j.: \u201eOstatni z szesnastu: biografia polityczna Adama Bienia (1899-1998)\u201d. Smutno konkludowa\u0142, i\u017c \u201ecele zwyci\u0119zc\u00f3w II wojny \u015bwiatowej by\u0142y inne ni\u017c odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci [przez Polsk\u0119 \u2013 do AJ]\u201d. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie sta\u0142o si\u0119 spolaryzowane, szczeg\u00f3lnie po kl\u0119sce Powstania Warszawskiego, kt\u00f3re wzmocni\u0142o komunist\u00f3w. Historyk odwo\u0142a\u0142 si\u0119 te\u017c do wypowiedzi interlokutora odno\u015bnie terminu \u017bo\u0142nierze Wykl\u0119ci, uznaj\u0105c je za nieadekwatne historycznie, wymy\u015blone wiele lat po wojnie. Za znamienn\u0105 dla tego okresu uzna\u0142 cezur\u0119 dnia 5 lipca 1945 r., kiedy to USA i Wielka Brytania wycofa\u0142y uznanie dla Rz\u0105du RP i popar\u0142y TRJN. Nawi\u0105zuj\u0105c do cytatu wypowiedzi Historyka z Uniwersytetu Pedagogicznego, t. j. stwierdzenia, i\u017c \u201emamy p\u0142ytk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 pa\u0144stwow\u0105, a g\u0142\u0119bok\u0105 narodow\u0105\u201d, mo\u017cna stwierdzi\u0107 i\u017c, Polacy zostali skazani przez wielkie mocarstwa na \u017cycie w pa\u0144stwie zale\u017cnym od ZSRS, ale na szcz\u0119\u015bcie nie stali si\u0119 \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci \u2013 obywatelami sowieckimi.<\/p>\n Po kr\u00f3tkiej dyskusji z osobami znajduj\u0105cymi si\u0119 na sali, uczestnicy debaty wyg\u0142osili swoje podsumowania i ostatnie refleksje. M. Lasota powiedzia\u0142 m. in., \u017ce II wojna \u015bwiatowa i jej skutki nie zosta\u0142y jeszcze przez Polak\u00f3w do ko\u0144ca przepracowane, a tak\u017ce podkre\u015bli\u0142 heroiczn\u0105 postaw\u0119 inteligencji w walce z okupantami. J. Chrobaczy\u0144ski z kolei zaznaczy\u0142, i\u017c ka\u017cde pokolenie ma swoj\u0105 historiografi\u0119 i ponownie stawia pytania o znaczenia dawnych cezur i wydarze\u0144. \u015awiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna za\u015b jest nadal w znacznej mierze pochodn\u0105 epoki PRL-u. Histori\u0119 uzna\u0142 za wa\u017cn\u0105, aczkolwiek nie najwa\u017cniejsz\u0105 dla wsp\u00f3\u0142czesnej polskiej polityki, jednak warto by politycy i samorz\u0105dowcy radzili si\u0119 w sprawach jej dotycz\u0105cych, rzetelnych ekspert\u00f3w.<\/p>\n Tekst i fotografie: Artur Jachna<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W pi\u0105tek, 1 marca 2019 r., na przestrzeni wystawy sta\u0142ej \u201eKrakowianie wobec terroru 1939\u20131945\u20131956\u201d, oddzia\u0142u Muzeum Krakowa przy ul. Pomorskiej 2, licznie zebra\u0142y si\u0119 osoby zainteresowane histori\u0105 najnowsz\u0105 Polski, a … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":9937,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9936"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9936"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9936\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9937"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9936"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9936"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/4-14-1024x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/2-1-1.jpg\")