{"id":5980,"date":"2017-10-13T13:50:45","date_gmt":"2017-10-13T11:50:45","guid":{"rendered":"http:\/\/cmjordan.home.pl\/patriotyzmwp\/?p=5980"},"modified":"2019-01-24T12:29:46","modified_gmt":"2019-01-24T11:29:46","slug":"jak-to-krakow-14-pazdziernika-arcyksiaze-oblegal-i-o-dlugotrwalym-sojuszu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2017\/10\/13\/jak-to-krakow-14-pazdziernika-arcyksiaze-oblegal-i-o-dlugotrwalym-sojuszu\/","title":{"rendered":"Jak to Krak\u00f3w 14 pa\u017adziernika Arcyksi\u0105\u017c\u0119 oblega\u0142 i o d\u0142ugotrwa\u0142ym sojuszu"},"content":{"rendered":"

Kres dynastii Jagiello\u0144skiej zwi\u0105zany z bezpotomn\u0105 \u015bmierci\u0105 kr\u00f3la Zygmunta II Augusta ko\u0144czy\u0142 blisko 200-letni okres panowania najd\u0142u\u017cszej polskiej dynastii jak\u0105 byli Jagiellonowie. Zapocz\u0105tkowana przez W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142\u0119 i Jadwig\u0119 Andegawe\u0144sk\u0105 dynastia kojarzona jest (i s\u0142usznie) z pocz\u0105tkiem najwi\u0119kszej pot\u0119gi i \u015bwietno\u015bci Rzeczpospolitej. Okres ten bywa cz\u0119sto nazywany epok\u0105 jagiello\u0144sk\u0105 kiedy to monarchowie znad Wis\u0142y decydowali o kszta\u0142cie politycznym Europy \u015arodkowo-Wschodniej i wp\u0142ywali na dzieje polityczne ca\u0142ego kontynentu.<\/p>\n

<\/p>\n

Koniec dynastii by\u0142 niew\u0105tpliwie jedn\u0105 z najwi\u0119kszych tragedii jaka dotkn\u0119\u0142a nasz kraj. Ko\u0144czy\u0142 si\u0119 okres pokoju i dobrobytu a zaczyna\u0142 czas wolnych elekcji, samowoli szlachty i licznych wojen. Rzeczpospolita mimo, i\u017c czasy swojej najwi\u0119kszej ekspansji mia\u0142a jeszcze przed sob\u0105 ju\u017c powoli zaczyna\u0142a zdradza\u0107 oznaki powolnego rozbicia wewn\u0119trznego i anarchii, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jej najwi\u0119kszym przekle\u0144stwem.<\/p>\n

Pierwsza wolna elekcja na tron Rzeczpospolitej sta\u0142a si\u0119 swoistym \u201ekonkursem\u201d. W szranki o koron\u0119 Jagiellon\u00f3w stawali tacy pretendenci jak: arcyksi\u0105\u017c\u0119 Austrii Ernest Habsburg, kr\u00f3l Szwecji Jan III Waza, car moskiewski Iwan IV Gro\u017any, ksi\u0105\u017c\u0119 francuski Henryk Walezjusz czy ksi\u0105\u017c\u0119 Prus Albrecht II Hohenzollern.<\/p>\n

Rywalizacja o tron wzmog\u0142a wewn\u0119trzne animozj\u0119 pomi\u0119dzy pretendentami oraz grupami mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w i warstwami szlacheckimi. Ka\u017cdy przysz\u0142y i domniemany kandydat na tron Polski, mia\u0142 w\u0142asn\u0105 wizj\u0119 ustroju Rzeczpospolitej i swojej roli w jej w\u0142adaniu. D\u0105\u017cenia absolutystyczne \u015bciera\u0142y si\u0119 z\u00a0 ideami wolno\u015bci religijnej i poszanowania wielokulturowej spo\u0142eczno\u015bci Rzeczpospolitej. Nie ma\u0142a by\u0142a tu r\u00f3wnie\u017c ch\u0119\u0107 poszerzenia w\u0142asnej domeny kosztem wielkiego lecz niew\u0105tpliwie os\u0142abionego bezkr\u00f3lewiem pa\u0144stwa Polskiego.<\/p>\n

\"\"
Artur Grottger – Ucieczka Henryka Walezego z Polski. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n

Ostatecznie wyb\u00f3r pad\u0142 na Henryka Walezego, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 jak pierwszy elekcyjny i najkr\u00f3cej panuj\u0105cy w\u0142adca Polski. Dla francuskiego ksi\u0119cia korona Rzeczpospolitej by\u0142a niejako \u201epr\u00f3b\u0105 generaln\u0105\u201d przed przej\u0119ciem korony we Francji po swoim bracie kr\u00f3lu Francji Karolu IX. Henryk zosta\u0142 koronowany na kr\u00f3la Polski 21 lutego 1574 roku. Na wie\u015b\u0107 o \u015bmierci swojego brata pod koniec maja uciek\u0142 z kraju aby obj\u0105\u0107 tron we Francji. Sejm pozbawi\u0142 go ostatecznie korony 12 maja 1575 roku.<\/p>\n

Druga w historii Polski wolna elekcja sta\u0142a si\u0119 wi\u0119c faktem. W rywalizacj\u0119 o koron\u0119 stan\u0105\u0142 ponownie przedstawiciel dynastii Habsburg\u00f3w \u2013 cesarz Maksymilian II Habsburg oraz ksi\u0105\u017c\u0119 Siedmiogrodu Stefan Batory. Wi\u0119ksza sympatia szlachty by\u0142a po stroni\u0119 tego ostatniego, kt\u00f3rego ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Ann\u0105 Jagiellonk\u0105 (c\u00f3rk\u0105 Zygmunta I Starego), szczeg\u00f3lnie popiera\u0142 wielki magnat i kanclerz Jan Zamoyski.<\/p>\n

Ostatecznie po licznych zawirowaniach kr\u00f3lem zosta\u0142 Stefan Batory, kt\u00f3ry po\u015blubi\u0142 Ann\u0119 Jagiellonk\u0119 i na 11 lat wzmocni\u0142 pozycj\u0119 Rzeczpospolitej zapewniaj\u0105c jej stabilizacj\u0119 i dalsz\u0105 ekspansj\u0119 terytorialn\u0105. Niestety kr\u00f3lowa (w chwili \u015blubu ze Stefanem Batorym mia\u0142a 52 lata) nie mog\u0142a da\u0107 kr\u00f3lestwu upragnionego dziedzica. Po \u015bmierci Stefana Batorego dnia 12 grudnia 1586 roku w Grodnie ju\u017c w trzeciej wolnej elekcji do walki o tron Polski obok Habsburg\u00f3w stan\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c dynastia Waz\u00f3w. Przeciwnikami byli tym razem Zygmunt III Waza oraz arcyksi\u0105\u017c\u0119 Maksymilian III b\u0119d\u0105cy bratem Cesarza Rudolfa II.<\/p>\n

Kolejna \u201erunda elekcyjna\u201d bywa cz\u0119sto okre\u015blana mianem \u201ewy\u015bcigu po koron\u0119\u201d. 30 czerwca 1587 roku zwo\u0142ano sejm elekcyjny w miejscowo\u015bci Wola pod Warszaw\u0105. Sejm elekcyjny dnia 19 sierpnia 1587 roku, wybra\u0142 na kr\u00f3la przedstawiciela dynastii Waz\u00f3w. Za jego wyborem przemawia\u0142o przede wszystkim pokrewie\u0144stwo z Jagiellonami (Zygmunt by\u0142 wnukiem kr\u00f3la Polski Zygmunta I Starego) oraz poparcie wielkich rod\u00f3w szlacheckich w tym kanclerza Jana Zamoyskiego.<\/p>\n

\"\"
Jan Matejko \u201ePot\u0119ga Rzeczpospolitej u zenitu. Wolno\u015b\u0107. Elekcja 1573 r.\u201d Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n

Wyb\u00f3r nowego monarchy nie zosta\u0142 zaakceptowany przez zwolennik\u00f3w Habsburg\u00f3w jak i samego arcyksi\u0119cia Maksymiliana, kt\u00f3ry postanowi\u0142 przy pomocy si\u0142y zawalczy\u0107 o tron Polski. Habsburg zosta\u0142 obwo\u0142any kr\u00f3lem przez arcybiskupa kijowskiego Stefana Woronieckiego ju\u017c 22 sierpnia.<\/p>\n

Figury zosta\u0142y rozstawione i obaj gracze przyst\u0105pili do wy\u015bcigu po koron\u0119, kt\u00f3rej celem by\u0142 Krak\u00f3w \u2013 stolica Rzeczpospolitej. Zdobycie miasta i koronacja w katedrze wawelskiej by\u0142\u0105 symbolicznym potwierdzeniem kr\u00f3lewskiej w\u0142adzy.<\/p>\n

Arcyksi\u0105\u017c\u0119 Maksymilian wkroczy\u0142 do Rzeczpospolitej od po\u0142udnia z armi\u0105 licz\u0105c\u0105 ok. 6 tys. \u017co\u0142nierzy, po drodze wspar\u0142y go posi\u0142ki popieraj\u0105cych go polskich mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3re nie przekroczy\u0142y jednak 2 tys. Zaj\u0105wszy kilka miejscowo\u015bci wojska arcyksi\u0119cia dotar\u0142y do Krakowa i 14 pa\u017adziernika przyst\u0105pi\u0142y do obl\u0119\u017cenia stolicy.<\/p>\n

\"\"
Panorama Krakowa. Domena publiczna<\/figcaption><\/figure>\n

Zygmunt III nie dzia\u0142a\u0142 tak dynamicznie jak Habsburg i dopiero po przybyciu swojej floty do Gda\u0144ska wyruszy\u0142 20 pa\u017adziernika z armi\u0105 na Krak\u00f3w. Sytuacja wydawa\u0142a si\u0119 sprzyja\u0107 Maksymilianowi jednak wtedy na scen\u0119 wkroczy\u0142a wybitna posta\u0107 kanclerza Jana Zamoyskiego, kt\u00f3ry dysponuj\u0105c 6 tys. armi\u0105 przyby\u0142 do Krakowa gdzie dodatkowo wspar\u0142a go stra\u017c miejska i mieszczanie w sile ok. 4 tys. ludzi.<\/p>\n

Arcyksi\u0105\u017c\u0119 nie posiada\u0142 wystarczaj\u0105cych si\u0142 potrzebnych do przeprowadzenia skutecznego szturmu na miasto i dopiero 24 pa\u017adziernika na skutek zdrady w\u015br\u00f3d mieszczan krakowskich (cz\u0119\u015b\u0107 mieszczan pochodzenia niemieckiego z okolicy bramy szewskiej) przeprowadzi\u0142 frontalny szturm na miejskie mury, kt\u00f3ry zosta\u0142 jednak odparty przez obro\u0144c\u00f3w miasta (zgin\u0119\u0142o wtedy oko\u0142o 1,5 tys. \u017co\u0142nierzy arcyksi\u0119cia).<\/p>\n

Niepowodzenie w szturmie na miasto doprowadzi\u0142o ostatecznie do odst\u0105pienia od obl\u0119\u017cenia przez wojska Habsburskie. 27 pa\u017adziernika Maksymilian wyruszy\u0142 w kierunku \u015al\u0105ska celem uzupe\u0142nienia wojska. Maj\u0105c woln\u0105 drog\u0119 do stolicy i liczne grono sprzymierze\u0144c\u00f3w u boku, Zygmunt III zosta\u0142 koronowany na kr\u00f3la Polski 27 grudnia w katedrze na Wawelu.<\/p>\n

\"\"
Jan Matejko \u201e\u017bo\u0142nierze polscy 1588-32\u201d. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n

Skuteczna obrona stolicy nie ko\u0144czy\u0142a jednak wojny o sukcesj\u0119 polsk\u0105, decyduj\u0105ce starcie z wojskami arcyksi\u0119cia nast\u0105pi\u0142o pod Byczyn\u0105 24 stycznia 1588 r. kiedy to wojska koronne hetmana Jana Zamoyskiego w sile ok. 6 tys. ludzi w wi\u0119kszo\u015bci ci\u0119\u017ckozbrojnej jazdy i doborowej piechoty uzbrojonej w arkebuzy, muszkiety i piki, star\u0142y si\u0119 z ok. 7 tys. armi\u0105 arcyksi\u0119cia Maksymiliana w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzi\u0142a ci\u0119\u017cka jazda, pikinierzy oraz knechci i artyleria. Doskona\u0142e dowodzenie Jana Zamoyskiego i pierwszy pokaz \u201epancernych skrzyde\u0142\u201d Husarii, doprowadzi\u0142y do zwyci\u0119stwa si\u0142 polskich, kt\u00f3re ca\u0142kowicie rozbi\u0142y wojska arcyksi\u0119cia (ponad 2 tys. jego \u017co\u0142nierzy zgin\u0119\u0142o a 3 tys. dosta\u0142o si\u0119 do niewoli) Sam arcyksi\u0105\u017c\u0119 dosta\u0142 si\u0119 do niewoli z kt\u00f3rej zosta\u0142 wkr\u00f3tce zwolniony na mocy traktatu pokojowego podpisanego na zamku w B\u0119dzinie 8 marca 1589 roku.<\/p>\n

Tak oto zako\u0144czy\u0142a si\u0119 epopeja pierwszych walk o koron\u0119 polsk\u0105. Zwyci\u0119ski Zygmunt III ugruntowa\u0142 pozycj\u0119 Rzeczpospolitej jako mocarstwa na kolejne dziesi\u0119ciolecia i dzi\u0119ki swojemu synowi W\u0142adys\u0142awowi IV przywr\u00f3ci\u0142 stabilno\u015b\u0107 dynastyczn\u0105 Rzeczpospolitej. Pok\u00f3j z Cesarstwem zawarty na mocy traktat\u00f3w w Bytomiu i B\u0119dzinie by\u0142 wielkim sukcesem Rzeczpospolitej i kr\u00f3la Zygmunta. Cesarstwo zrzeka\u0142o si\u0119 wszelkich roszcze\u0144 do polskiego tronu oraz obieca\u0142o nie wst\u0119powa\u0107 w \u017cadne uk\u0142ady ze Szwecj\u0105 i Rosj\u0105 godz\u0105ce w Rzeczpospolit\u0105.<\/p>\n

\"\"
Kopia zniszczonego podczas II Wojny \u015awiatowej obrazu Jana Matejki \u201eJan Zamoyski pod Byczyn\u0105\u201d. Mal. Piotr Walerski.<\/figcaption><\/figure>\n

Zawi\u0105zany sojusz Rzeczpospolitej z Cesarstwem by\u0142 jednym z najd\u0142u\u017cszej trwaj\u0105cych przymierzy w historii naszego kraju. Przesz\u0142o 150 lat wsp\u00f3\u0142pracy bywa cz\u0119sto przez nas niedostrzegane. Wojska cesarskie wspiera\u0142y polskich sojusznik\u00f3w podczas najazdu szwedzkiego i Odsieczy Wiede\u0144skiej. Warto pami\u0119ta\u0107 o tym w kontek\u015bcie \u015bwiatowej polityki kiedy to silny kraj uk\u0142ada si\u0119 z r\u00f3wnym sobie lub mocniejszym aby razem by\u0107 jeszcze pot\u0119\u017cniejszy.<\/p>\n

Wojciech Pasiowiec<\/strong><\/p>\n

Autor korzysta\u0142 z artyku\u0142u Macieja Orzeszko “24 stycznia 1588 r. – bitwa pod Byczyn\u0105. Koniec marze\u0144 Habsburg\u00f3w o tronie polskim<\/em>” opublikowanym na portalu blogpublika.com<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kres dynastii Jagiello\u0144skiej zwi\u0105zany z bezpotomn\u0105 \u015bmierci\u0105 kr\u00f3la Zygmunta II Augusta ko\u0144czy\u0142 blisko 200-letni okres panowania najd\u0142u\u017cszej polskiej dynastii jak\u0105 byli Jagiellonowie. Zapocz\u0105tkowana przez W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142\u0119 i Jadwig\u0119 Andegawe\u0144sk\u0105 … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5985,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5980"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5980"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5980\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5980"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5980"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5980"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}