{"id":5744,"date":"2017-09-13T09:43:16","date_gmt":"2017-09-13T07:43:16","guid":{"rendered":"http:\/\/cmjordan.home.pl\/patriotyzmwp\/?p=5744"},"modified":"2017-09-13T09:43:44","modified_gmt":"2017-09-13T07:43:44","slug":"o-skutkach-skapstwa-prezydenta-dietla-i-ufnosci-w-anonimy-prezydenta-rollego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2017\/09\/13\/o-skutkach-skapstwa-prezydenta-dietla-i-ufnosci-w-anonimy-prezydenta-rollego\/","title":{"rendered":"O skutkach sk\u0105pstwa prezydenta Dietla i ufno\u015bci w anonimy prezydenta Rollego"},"content":{"rendered":"

Z archiwum Towarzystwa Urz\u0119dnik\u00f3w: o skutkach sk\u0105pstwa prezydenta Dietla i ufno\u015bci w anonimy prezydenta Rollego (na kanwie 145-lecia za\u0142o\u017cenia i 25-lecia odnowienia Towarzystwa). Na terenie krakowskiego samorz\u0105du dzia\u0142a unikatowa w skali og\u00f3lnopolskiej organizacja spo\u0142eczna: Towarzystwo Urz\u0119dnik\u00f3w Gminy Sto\u0142ecznego Kr\u00f3lewskiego Miasta Krakowa. To stowarzyszenie rejestrowe, o w\u0142asnej, odr\u0119bnej podmiotowo\u015bci prawnej, ukszta\u0142towane jeszcze w czasach galicyjskich, pod ber\u0142em cesarza Franciszka J\u00f3zefa I.<\/p>\n


\nBogdan Kasprzyk<\/strong><\/p>\n

Towarzystwo to od swojego powstania w 1872 r., jeszcze w\u00f3wczas pod nazw\u0105 Stowarzyszenie Pogrzebowe Urz\u0119dnik\u00f3w Magistratu Krakowskiego, stanowi\u0142o \u201ekas\u0119 zapomogow\u0105\u201d na okoliczno\u015bci wynikaj\u0105ce z jej nazwy. Po niespe\u0142na dwudziestopi\u0119cioleciu przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w typow\u0105 dla tamtych czas\u00f3w samopomocow\u0105 organizacj\u0119 bratniack\u0105 \u015brodowiska zawodowego urz\u0119dnik\u00f3w krakowskiego Magistratu i zak\u0142ad\u00f3w miejskich \u2013 pod nazw\u0105 Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Urz\u0119dnik\u00f3w Gminy Sto\u0142. Kr\u00f3l. Miasta Krakowa.<\/p>\n

145 lat historii<\/strong><\/em><\/h2>\n

W II Rzeczypospolitej Towarzystwo sta\u0142o si\u0119 swoist\u0105 korporacj\u0105 urz\u0119dnicz\u0105 (swoist\u0105, bo o dobrowolnym cz\u0142onkostwie), z programem obrony godno\u015bci stanu urz\u0119dniczego oraz reprezentowania jego interes\u00f3w zawodowych, przy jednoczesnej kontynuacji dzia\u0142alno\u015bci samopomocowej (zapomogi losowe, zni\u017cki na towary i us\u0142ugi zwi\u0105zane z kosztami codziennego utrzymania, organizacja \u017cycia kulturalnego, sportowego i towarzyskiego). Wszystko to przy zachowaniu przyj\u0119tej od zarania, pryncypialnej zasadny apolityczno\u015bci. W latach 30. XX w. stowarzyszenie wyst\u0119powa\u0142o pod ostatecznie ju\u017c ukszta\u0142towan\u0105 nazw\u0105 Towarzystwo Urz\u0119dnik\u00f3w Gminy Sto\u0142. Kr\u00f3l. Miasta Krakowa. W\u00f3wczas to, licz\u0105c prawie 650 cz\u0142onk\u00f3w, szczyci\u0142o si\u0119 swoim reprezentacyjnym Ch\u00f3rem i mocn\u0105 Sekcj\u0105 Kajakarsk\u0105 z przystani\u0105 kajakow\u0105 nad bulwarem wi\u015blanym, a sztandarowym osi\u0105gni\u0119ciem sta\u0142o si\u0119 wybudowanie Domu Towarzystwa przy al. Krasi\u0144skiego 18 \u2013 frontowej kamienicy czynszowej i oficyny przeznaczonej na siedzib\u0119 organizacji, z wielk\u0105 sal\u0105 konferencyjno-balow\u0105, du\u017c\u0105 bibliotek\u0105 z czytelni\u0105, pomieszczeniami klubowymi i salami gier w bilard, szachy i karty.<\/p>\n

Wszystko to zmiot\u0142a wojna. Okupant rozwi\u0105za\u0142 w 1940 r. polskie stowarzyszenia, w tym Towarzystwo Urz\u0119dnik\u00f3w, konfiskuj\u0105c maj\u0105tek. Uda\u0142o si\u0119 jednak poprowadzi\u0107 do ko\u0144ca 1941 r. tani sklepik zaopatrzeniowy dla urz\u0119dnik\u00f3w oraz wyp\u0142aca\u0107 a\u017c do 1945 r. zapomogi, przy korzystaniu z po\u015brednictwa legalnie dzia\u0142aj\u0105cej Rady Miejskiej Opieku\u0144czej.<\/p>\n

Lata powojenne nie przynios\u0142y odrodzenia Towarzystwa. Formalnie wskrzeszone w 1947 r. nie tylko nie odzyska\u0142o maj\u0105tku, ale i nie mog\u0142o \u2013 w nowej rzeczywisto\u015bci politycznej \u2013 znale\u017a\u0107 dla siebie miejsca w upa\u0144stwawianym samorz\u0105dzie miejskim. Nie rozkwit\u0142o, a przeciwnie, w latach 1959\u20131960 zosta\u0142o powt\u00f3rnie rozwi\u0105zane (w rzeczywisto\u015bci po to tylko, aby kamienica przy al. Krasi\u0144skiego 18 mog\u0142a zosta\u0107 formalnie przej\u0119ta na w\u0142asno\u015b\u0107 Skarbu Pa\u0144stwa).<\/p>\n

Warunki dla odrodzenia Towarzystwa przynios\u0142a dopiero III Rzeczypospolita i odnowienie samorz\u0105du. Ju\u017c w 1992 r. zarejestrowano stowarzyszenie b\u0119d\u0105ce kontynuatorem i nast\u0119pc\u0105 prawnym Towarzystwa Urz\u0119dnik\u00f3w w formule z lat 30. XX w. \u2013 dzi\u015b liczy ponad 360 cz\u0142onk\u00f3w.<\/p>\n

Sk\u0105pstwo Dietla<\/strong><\/em><\/h2>\n

W swojej 145-letniej historii Towarzystwo Urz\u0119dnik\u00f3w zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 niejednokrotnie, delikatnie ujmuj\u0105c, naprzykrza\u0107 kolejnym prezydentom miasta! I jest wielkim paradoksem, \u017ce t\u0119 organizacj\u0119, tego naturalnego oponenta, w\u0142adze miasta powo\u0142a\u0142y sobie same. Uczyni\u0142 to prezydent J\u00f3zef Dietl, powodowany swoim bud\u017cetowym sk\u0105pstwem. A by\u0142o to tak:<\/p>\n

Od 1866 r., ju\u017c w ramach autonomii galicyjskiej i powo\u0142anego samorz\u0105du miejskiego Gmina samodzielnie uk\u0142ada\u0142a swoje finanse. W 1870 r. nast\u0105pi\u0142a reorganizacja Magistratu, w \u015blad za tym przyst\u0105piono do prac nad funduszem emerytalnym, maj\u0105cym tak\u017ce zawiera\u0107 inne formy zaopatrzenia, w tym na wypadek \u015bmierci. W natchnieniu zaciskania kasy miejskiej Prezydium Miasta z prezydentem Dietlem na czele wpad\u0142o na pomys\u0142 przerzucenia cz\u0119\u015bci tych koszt\u00f3w na samych urz\u0119dnik\u00f3w. Oto niech urz\u0119dnicy sami si\u0119 sk\u0142adaj\u0105 na zaopatrzenie pogrzebowe, niech maj\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny fundusz pogrzebowy, pochodz\u0105cy z ich sk\u0142adek i zaopatruj\u0105cy w zasi\u0142ki wdowy i sieroty na wypadek \u015bmierci urz\u0119dnika, jak te\u017c zaopatruj\u0105cy urz\u0119dnika w przypadku \u015bmierci \u017cony lub dziecka.<\/p>\n

Jak uradzono, tak zrobiono. Z pocz\u0105tkiem 1872 r. prezydent Dietl wydelegowa\u0142 do przeprowadzenia sprawy II wiceprezydenta miasta Stanis\u0142awa Strzeleckiego Oksz\u0119, ten si\u0119gn\u0105\u0142 do ustawy o prawie do stowarzyszania si\u0119, opracowa\u0142 statut dobrowolnego zrzeszenia pod nazw\u0105 Stowarzyszenie Pogrzebowe Urz\u0119dnik\u00f3w Magistratu Krakowskiego, zwo\u0142a\u0142 zebranie wszystkich urz\u0119dnik\u00f3w i ze statutem w jednej r\u0119ce, a kandydaturami do pierwszego zarz\u0105du stowarzyszenia w drugiej, obwie\u015bci\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystnego, urz\u0119dniczego samozorganizowania si\u0119.<\/p>\n

W protokole tego posiedzenia z 25 lutego 1872 r. zapisano, \u017ce Stanis\u0142aw Strzelecki Oksza:<\/p>\n

\u201e…W tym te\u017c celu [zawi\u0105zania stowarzyszenia] i w dniu powy\u017cej wyra\u017conym zaprosi\u0142 Urz\u0119dnik\u00f3w do Sali Radnej Miasta, a odczytawszy statut stowarzyszenia przez siebie wypracowany … z w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie ku Urz\u0119dnikom \u017cyczliwo\u015bci\u0105 zapyta\u0142 tych\u017ce urz\u0119dnik\u00f3w …jakieby o tem by\u0142o ich zdanie. Gdy za\u015b wszyscy projekt takowy z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 dla jego tw\u00f3rcy przyj\u0119li i temu\u017c za jego troskliwo\u015b\u0107 wyrazili swoje podzi\u0119kowanie, przyst\u0105pili do wyboru zarz\u0105dzaj\u0105cego wydzia\u0142u\u201d.<\/em><\/p>\n

Do dobrowolnego stowarzyszenia przyst\u0105pili wszyscy urz\u0119dnicy Magistratu. Jak d\u0142ugo byli wdzi\u0119czni za t\u0119 \u201e\u017cyczliw\u0105 troskliwo\u015b\u0107\u201d przerzucaj\u0105c\u0105 na nich ci\u0119\u017car zapom\u00f3g pogrzebowych, protoko\u0142y milcz\u0105. Wkr\u00f3tce jednak Stowarzyszenie zacz\u0119\u0142o \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, poszerza\u0107 zakres dzia\u0142ania, a\u017c jako reprezentant spraw pracowniczych wesz\u0142o na trwa\u0142y, si\u0142\u0105 rzeczy kolizyjny kurs z w\u0142adzami miasta. Tak oto prezydent Dietl sam sobie i swoim nast\u0119pcom, dla dora\u017anej oszcz\u0119dno\u015bci, wyhodowa\u0142 na co najmniej p\u00f3\u0142tora wieku ciernisty krzew…<\/p>\n

Ile\u017c to k\u0142opot\u00f3w mieli prezydenci miasta z Towarzystwem Urz\u0119dnik\u00f3w i jakich musieli si\u0119 ima\u0107 manewr\u00f3w, aby uk\u0142ada\u0107 z nim sprawy, niech obrazuje do tej pory sekretnie skrywane zdarzenie.<\/p>\n

Historia pewnego donosu\u2026<\/strong><\/em><\/h2>\n

Towarzystwo nigdy nie mia\u0142o i nie ma swojej siedziby w budynkach magistrackich (co najwy\u017cej adres dla korespondencji). W roku 1923 postanowiono wcieli\u0107 w \u017cycie zapis statutu: \u201e…staranie si\u0119 o zaspakajanie duchowych potrzeb cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa przez za\u0142o\u017cenie biblioteki…<\/em>\u201d Chodzi\u0142o o bibliotek\u0119 wraz z czytelni\u0105, kt\u00f3ra mog\u0142aby pe\u0142ni\u0107 te\u017c funkcj\u0119 klubow\u0105, a to wymaga\u0142o pomieszcze\u0144, najlepiej w Magistracie, w Pa\u0142acu Wielopolskich.<\/p>\n

Uda\u0142o si\u0119 to szybko za\u0142atwi\u0107 \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 dokument magistracki z 5 grudnia 1923 r. potwierdzaj\u0105cy, \u017ce \u201eTowarzystwo…zajmuje w g\u0142. gmachu Magt 3 ubikacje kancelaryjne z opa\u0142em, \u015bwiat\u0142em i inwentarzem na czytelni\u0119 we formie wygodzenia ze strony Gminy, jako lokal kancelaryjny a\u017c do odwo\u0142ania<\/em>\u201d. Przywo\u0142ane tam \u201e3 ubikacje\u201d to nic innego jak trzy pokoje; zlokalizowane by\u0142y w zachodnim skrzydle Pa\u0142acu, na parterze, obecnie wchodz\u0105w sk\u0142ad pomieszcze\u0144 zajmowanych przez magistracka poligrafi\u0119. To u\u017cyczenie by\u0142o szczodrym gestem ze strony Magistratu, czego nie zmienia fakt, \u017ce by\u0142y to najgorsze pokoje w ca\u0142ym Pa\u0142acu \u2013 za oknami by\u0142a ju\u017c w\u0142asno\u015b\u0107 klasztorna, a na niej obora z krowami i chlewnia ze \u015bwiniami hodowanymi przez oo. franciszkan\u00f3w, co zapewnia\u0142o gam\u0119 dodatkowych, zgo\u0142a niepa\u0142acowych \u201eatrakcji\u201d zapachowo-akustycznych (nb. zlikwidowano je dopiero z pocz\u0105tkiem lat 70. XX w.).<\/p>\n

Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w roku 1927, w zwi\u0105zku z reorganizacj\u0105 Magistratu, w\u0142adze miasta postanowi\u0142y odzyska\u0107 te pokoje. Sprawa by\u0142a delikatna: z jednej strony pal\u0105ce, urz\u0119dowe potrzeby biurowe, z drugiej strony w\u0142adzom miasta nie wypada\u0142o czyni\u0107 trudno\u015bci Towarzystwu, kt\u00f3re w tym czasie pe\u0142ni\u0142o ju\u017c role tak\u0105, jak w przysz\u0142o\u015bci zwi\u0105zki zawodowe.<\/p>\n

Magistrat prosi\u0142 i wzywa\u0142 do zwolnienia pomieszcze\u0144, Towarzystwo odwo\u0142ywa\u0142o si\u0119 do Prezydium Miasta i prezydenta. Sytuacja patowa trwa\u0142a od pocz\u0105tku roku 1927, jesieni\u0105 tego\u017c roku Towarzystwo otrzyma\u0142o kolejn\u0105 decyzj\u0119 o opuszczeniu pokoi z terminem do 31 grudnia,a prezydent Karol Rolle dzier\u017cy\u0142 w r\u0119ce jeszcze nie rozpatrzone, kolejne odwo\u0142anie od tego.<\/p>\n

I oto w tej w\u0142a\u015bnie sytuacji na scen\u0119 wkroczy\u0142 anonimowy list. Zatroskana \u201ejedna z \u017con\u201d informowa\u0142a prezydenta Rollego, \u017ce \u201e…urz\u0119dnicy Jego graj\u0105 w karty w czytelni do p\u00f3\u017anej nocy! a cz\u0119sto i do rana!… trac\u0105c czas, zdrowie i ca\u0142e pensje. I tak po nieprzespanych nocach id\u0105 wprost do biur<\/em>\u201d. Anonim \u00f3w datowany by\u0142 5 pa\u017adziernika, prezydent Rolle spraw\u0119 podj\u0105\u0142, lecz jej nawet nie wyja\u015bnia\u0142, ju\u017c 6 pa\u017adziernika na odwrocie tego anonimu osobi\u015bcie zadekretowa\u0142 ostateczne opuszczenie przez Towarzystwo pomieszcze\u0144. Czytelni\u0119 zamkni\u0119to, a biblioteka przesz\u0142a do magistrackich piwnic, a\u017c do maja 1929 r., kiedy to otwarto w\u0142asn\u0105 siedzib\u0119, Dom Towarzystwa przy al. Krasi\u0144skiego 18.<\/p>\n

Zwolennicy tzw. spiskowej teorii dziej\u00f3w powiedz\u0105, \u017ce anonim zosta\u0142 sprokurowany w samym Magistracie jako por\u0119czny instrument wyj\u015bcia z niezr\u0119cznej sytuacji, przerzucaj\u0105cy odpowiedzialno\u015b\u0107 za ko\u0144cow\u0105 decyzj\u0119 na drug\u0105 stron\u0119. Inni stwierdz\u0105, \u017ce by\u0142 autentyczny i po prostu stanowi\u0142 dar od losu dla Magistratu, przez przypadek celnie uplasowany w czasie i sytuacji (dow\u00f3d, \u017ce los nie zawsze jest \u015blepy). Kto tu b\u0119dzie mia\u0142 racj\u0119, tego po okr\u0105g\u0142ych 90 latach od zdarzenia ju\u017c nie docieczemy…<\/p>\n

***<\/p>\n

O takich to i innych, du\u017cych i ma\u0142ych, przesz\u0142ych i wsp\u00f3\u0142czesnych sprawach urz\u0119dnik\u00f3w i Magistratu obszerniej na 456 stronach monografii \u201eTowarzystwo Urz\u0119dnik\u00f3w Gminy Sto\u0142ecznego Kr\u00f3lewskiego Miasta Krakowa (1872-2017)\u201d, wydanej w marcu br. w zwi\u0105zku z przypadaj\u0105cym jubileuszem 145-lecia za\u0142o\u017cenia i 25-leciem odnowienia stowarzyszenia. Dzieje te \u201ew pigu\u0142ce\u201d prezentowane s\u0105 od 27 marca br. na jubileuszowej wystawie \u201eZ kart historii Towarzystwa\u201d w holu Kamiennym Pa\u0142acu Wielopolskich.<\/p>\n

\"\"\"\"<\/p>\n

Piecz\u0119\u0107 Towarzystwa wprowadzona w 1932 r.<\/em><\/p>\n

Skierowany w roku 1927 na r\u0119ce prezydenta Karola Rollego anonimowy list (prawdziwy lub sprokurowany), kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 pretekstem do zamkni\u0119cia biblioteki i czytelni Towarzystwa Urz\u0119dnik\u00f3w w magistrackich pomieszczeniach Pa\u0142acu Wielopolskich.<\/p>\n

\"\"
(z Archiwum Towarzystwa)<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
(z Archiwum Towarzystwa)<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
Wykonana 11 wrze\u015bnia 1928 roku fotografia z tradycyjnej uroczysto\u015bci stawiania \u201ewiechy\u201d) na powstaj\u0105cym budynku Domu Towarzystwa przy al. Krasi\u0144skiego 18. (ze zbior\u00f3w prywatnych)<\/figcaption><\/figure>\n

W centrum fotografii, za sumiastym robotnikiem przy taczkach, prawdopodobnie w\u0142a\u015bciciel firmy budowlanej in\u017c. Eugeniusz Ronka. Obok niego po prawej prezydent miasta in\u017c. Karol Rolle, nast\u0119pnie prezes Towarzystwa starszy radca Edward KUBALSKI, dalej wiceprezydent miasta dr Ludwik Schneider, obok niego prawdopodobnie autor projektu architektonicznego Domu Towarzystwa arch. Roman STADNICKI, oficja\u0142 w Budownictwie Miejskim. Z kolei po lewej stronie in\u017c. Ronki widoczni: wiceprezydent miasta Witold Ostrowski, obok niego Jan RZYMKOWSKI, radca w Budownictwie Miejskim.<\/p>\n

\"\"
Reprodukcja oryginalnego zaproszenia na Tradycyjny Wiecz\u00f3r Redutowy organizowany w salach Starego Teatru 4 marca 1924 r. (Muzeum Historyczne Miasta Krakowa)<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
(ze zbior\u00f3w prywatnych)<\/figcaption><\/figure>\n

Fotografia z urz\u0105dzonej przez Towarzystwo 16 lutego 1926 roku kolejnej edycji Tradycyjnego Wieczoru Redutowego \u2013 karnawa\u0142owego balu maskowego; na pierwszym planie siedz\u0105 go\u015bcie honorowi: z lewej strony fotografii Witold Ostrowski, komisarz rz\u0105dowy (p.o. prezydent miasta), w \u015brodku W\u0142adys\u0142aw Kowalikowski, wojewoda krakowski, z prawej strony in\u017c. Karol Rolle, \u00f3wczesny wiceprezydent miasta (jeszcze w tym\u017ce 1926 roku Rolle zostanie prezydentem, a Ostrowski wiceprezydentem). Go\u015bci otacza grono cz\u0142onk\u00f3w Towarzystwa z prezesem Edwardem KUBALSKIM na czele (pierwszy z lewej).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z archiwum Towarzystwa Urz\u0119dnik\u00f3w: o skutkach sk\u0105pstwa prezydenta Dietla i ufno\u015bci w anonimy prezydenta Rollego (na kanwie 145-lecia za\u0142o\u017cenia i 25-lecia odnowienia Towarzystwa). Na terenie krakowskiego samorz\u0105du dzia\u0142a unikatowa w … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5747,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5744"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5744"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5744\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}