Przysz\u0142y mikrobiolog urodzi\u0142 si\u0119 w Wilnie, jednak \u2013 jak sam twierdzi\u0142 \u2013 jego najwcze\u015bniejsze i najwa\u017cniejsze dzieci\u0119ce wspomnienia wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z Zu\u0142owem, miejscowo\u015bci\u0105 rodzinn\u0105 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, gdzie jego ojciec zarz\u0105dza\u0142 maj\u0105tkiem nale\u017c\u0105cym do Antoniego Billewicza, dziadka Marsza\u0142ka. By\u0142 wi\u0119c Odon Bujwid jednym z uczestnik\u00f3w wielkiego polskiego odwrotu ze wschodu, procesu zapocz\u0105tkowanego w czasach konfederacji barskiej i do dzi\u015b kontynuowanego. Wspomnienia z Zu\u0142owa to nie tylko sielanka wiejskiego \u017cycia, ale tak\u017ce widziana oczyma dziecka tragedia powstania styczniowego. Najpierw dziwi\u0142 si\u0119, dlaczego wujowie i pisarz prowentowy lej\u0105 tyle kul. Pyta\u0142 ich o to, a oni odpowiadali, \u017ce b\u0119dzie wielkie polowanie na nied\u017awiedzie. P\u00f3\u017aniej z dworu znikn\u0119li m\u0142odzi m\u0119\u017cczy\u017ani. M\u00f3wi\u0142o si\u0119, \u017ce w okolicy s\u0105 ju\u017c Moskale i mog\u0105 zjawi\u0107 si\u0119 we dworze. Kiedy zapyta\u0142 o to swoj\u0105 piastunk\u0119, us\u0142ysza\u0142 s\u0142owa: \u201eNie m\u00f3w tak, to nasze wojsko\u201d. Ju\u017c jako dziecko przekona\u0142 si\u0119, jak cienka by\u0142a warstwa kresowej polsko\u015bci. Na szcz\u0119\u015bcie rosyjscy \u017co\u0142nierze, kt\u00f3rzy wkroczyli do zu\u0142owskiego dworu, zachowywali si\u0119 przyzwoicie i spokojnie zjedli przygotowany przez s\u0142u\u017cb\u0119 pocz\u0119stunek.<\/p>\n
Piastunka, cho\u0107 nieu\u015bwiadomiona narodowo, powa\u017cnie traktowa\u0142a swoje obowi\u0105zki i niech\u0119tnym okiem patrzy\u0142a na psie odwiedziny w dziecinnym pokoju. Ps\u00f3w w zu\u0142owskim dworze by\u0142o wiele, ale ulubie\u0144cem panicza Odo zosta\u0142 Zagraj. To dzi\u0119ki temu go\u0144czemu, nosz\u0105cemu tak arcypolskie imi\u0119, przysz\u0142y bakteriolog po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z w\u015bcieklizn\u0105. Kiedy\u015b \u2013 jak po latach pisa\u0142 w swoich wspomnieniach \u2013 g\u0142aska\u0142 oraz tuli\u0142 chorego Zagraja, kt\u00f3ry ci\u0119\u017cko dysza\u0142 i toczy\u0142 z pyska zielon\u0105 \u015blin\u0119. By\u0142 tak serdecznie zaj\u0119ty chorym psim przyjacielem, \u017ce nie zwraca\u0142 uwagi na krzyki przera\u017conych domownik\u00f3w, kt\u00f3rzy wo\u0142ali \u201eUciekaj, bo to pies szalony!\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie dla ch\u0142opca wszystko dobrze si\u0119 sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n
Jednak przysz\u0142o upu\u015bci\u0107 sielsk\u0105 krain\u0119 dzieci\u0144stwa. Odon Bujwid zosta\u0142 wybitnym lekarzem i od 1886 r. w swoim warszawskim mieszkaniu leczy\u0142 ludzi pok\u0105sanych przez zara\u017cone w\u015bcieklizn\u0105 zwierz\u0119ta. A los oddala\u0142 go coraz bardziej od rodzinnej ziemi litewskiej, czeka\u0142 go bowiem wyjazd do zaboru austriackiego. Jak sam pisa\u0142 po latach \u201eotrzyma\u0142em zaproszenie z Wydz. Lek. Uniw. Jag. na katedr\u0119 Higieny do Krakowa, ale sprawa sz\u0142a powoli z powodu paru kandydatur ludzi miejscowych, bliskich sferom krakowskim, tak, i\u017c na jaki\u015b czas utkn\u0119\u0142a\u201d. Mo\u017cna podejrzewa\u0107, \u017ce \u201esfery miejscowe\u201d skutecznie przeforsowa\u0142yby swojego kandydata, gdyby nie pewne wydarzenia w Lublinie i Wiedniu.<\/p>\n
Cholera w Lublinie<\/strong><\/em><\/p>\n W 1892 r. w Lublinie pojawi\u0142a si\u0119 azjatycka cholera. Zaraz\u0119 przywioz\u0142a pewna niewiasta przyby\u0142a z Rostowa nad Donem, kt\u00f3r\u0105 \u2013 jako podejrzan\u0105 o nosicielstwo cholery \u2013 tamtejsze w\u0142adze policyjne odes\u0142a\u0142y do miejsca urodzenia. Doktor Bujwid, kt\u00f3rego pewien lubelski lekarz kolejowy poinformowa\u0142 o pojawieniu si\u0119 w Lublinie dziwnej, \u015bmiertelnej biegunki, przeprowadzi\u0142 stosowne badania. Wynik by\u0142 jednoznaczny. W tej sytuacji potrzebne by\u0142o natychmiastowe dzia\u0142anie. Doktor Bujwid uda\u0142 si\u0119 wi\u0119c osobi\u015bcie do genera\u0142a gubernatora J\u00f3zefa Hurki, zwierzchnika wszystkich gubernator\u00f3w w Kraju Nadwi\u015bla\u0144skim, aby poinformowa\u0107 o gro\u017c\u0105cym niebezpiecze\u0144stwie. Reakcja na t\u0119 wiadomo\u015b\u0107 by\u0142a typowo czynownicka. Hurko uda\u0142 si\u0119 osobi\u015bcie do Lublina, strasznie zruga\u0142 miejscowego gubernatora Tchorzewskiego i o\u015bwiadczy\u0142: \u201eNie chc\u0119, \u017ceby w Lublinie by\u0142a cholera!\u201d Takie o\u015bwiadczenie by\u0142o zupe\u0142nie jednoznaczne. Cho\u0107by epidemia by\u0142a, cho\u0107by ludzie marli jak muchy, to trzeba nabra\u0107 wody w usta i milcze\u0107 o cholerze, a przede wszystkim dementowa\u0107 wszelkie plotki na temat gro\u017c\u0105cej epidemii.<\/p>\n Pocz\u0105tkowo wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce warszawskim genera\u0142em gubernatorem kieruje zwyk\u0142a czynownicka rutyna, \u017ce dzia\u0142a on w my\u015bl starej zasady, kt\u00f3ra brzmi: \u201ejak o czym\u015b si\u0119 nie m\u00f3wi, to tego nie ma\u201d. Tymczasem sprawa by\u0142a o wiele powa\u017cniejsza. Ot\u00f3\u017c planowano wtedy zorganizowanie w Ma\u0142opolsce, na samej granicy z Krajem Nadwi\u015bla\u0144skim, wielkich manewr\u00f3w wojska austriacko-w\u0119gierskiego. Manewry by\u0142yby idealnym sposobem na rozniesienie zarazy po ca\u0142ym obszarze \u201ezaprzyja\u017anionego mocarstwa\u201d. Genera\u0142 gubernator Hurko rzecz jasna wiedzia\u0142 o planach austriackiego dow\u00f3dztwa i z pewno\u015bci\u0105 nie mia\u0142 nic przeciwko temu, aby cholera pojawi\u0142a si\u0119 tak\u017ce w Austrii. Na szcz\u0119\u015bcie protomedykiem Galicji by\u0142 w\u00f3wczas doktor J\u00f3zef Merunowicz (to w\u0142a\u015bnie na jego cze\u015b\u0107 jedno z krynickich \u017ar\u00f3de\u0142 nazwano \u201eJ\u00f3zefem\u201d), bardzo powa\u017cnie traktuj\u0105cy profilaktyk\u0119 chor\u00f3b epidemicznych. Poniewa\u017c, mimo wyra\u017anego rozkazu Hurki, plotki o cholerze przekroczy\u0142y granice, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 on do w\u0142adz rosyjskich z pro\u015bb\u0105 o informacj\u0119. Rzecz jasna w odpowiedzi otrzyma\u0142 zapewnienie, \u017ce \u017cadnej cholery w Lublinie ani oko nie widzia\u0142o, ani ucho o niej nie s\u0142ysza\u0142o. W tej sytuacji pozostawa\u0142o tylko zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do kogo\u015b bardziej godnego zaufania ni\u017c rosyjscy czynownicy. Wys\u0142ano wi\u0119c do Warszawy pewnego lekarza, aby dyskretnie dowiedzia\u0142 si\u0119 o epidemii ze \u017ar\u00f3d\u0142a bardziej wiarygodnego, czyli od doktora Odona Bujwida. Wys\u0142annik wr\u00f3ci\u0142 do Lwowa i zameldowa\u0142 prze\u0142o\u017conemu, \u017ce cholera czai si\u0119 na granicy. W tej sytuacji nale\u017ca\u0142o bezwzgl\u0119dnie odwo\u0142a\u0107 manewry. Doktor Merunowicz zawiadomi\u0142 namiestnika Galicji hrabiego Kazimierza Badeniego, kt\u00f3ry uda\u0142 si\u0119 w tej sprawie do cesarza. Najja\u015bniejszy Pan Franciszek J\u00f3zef I z pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142 tak ograniczony, jak twierdz\u0105 \u201eznawcy\u201d patrz\u0105cy na t\u0119 posta\u0107 oczyma Jaros\u0142awa Haszka, a w roku 1892 mia\u0142 niewiele ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat, decyzje zapad\u0142y wi\u0119c b\u0142yskawicznie. Manewry odwo\u0142ano, a doktor Odon Bujwid zosta\u0142 powo\u0142any na katedr\u0119 higieny Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Na podj\u0119cie takiej decyzji m\u00f3g\u0142 te\u017c mie\u0107 pewien wp\u0142yw fakt, i\u017c w Krakowie nie rozpoznano przyczyny \u015bmierci nawet podczas sekcji zw\u0142ok zmar\u0142ego na choler\u0119.<\/p>\n Szczery, ofiarny, uczciwy<\/strong><\/em><\/p>\n Profesor Bujwid \u2013 kt\u00f3ry bardzo szybko sta\u0142 si\u0119 w Krakowie popularn\u0105 postaci\u0105 \u2013 rozpocz\u0105\u0142 wyk\u0142ada\u0107 higien\u0119 jesieni\u0105 1893 r., a przede wszystkim zacz\u0105\u0142 szczepi\u0107 ludzi pok\u0105sanych przez w\u015bciek\u0142e psy. W roku nast\u0119pnym, na Lwowskiej Wystawie Krajowej sam cesarz z wielkim zainteresowaniem dopytywa\u0142 si\u0119 o efekty pracy profesora i wyrazi\u0142 zdziwienie, dlaczego sto\u0142eczny Wiede\u0144 nie ma takiej plac\u00f3wki jak zak\u0142ad Bujwida.<\/p>\n Krakowska prasa z sympati\u0105 informowa\u0142a krakowian o dzia\u0142alno\u015bci profesora. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce czasem wiadomo\u015bci te, opr\u00f3cz wsp\u00f3\u0142czucia dla pok\u0105sanych, zawiera\u0142y tak\u017ce pewn\u0105 doz\u0119 podszytego kpin\u0105 zdumienia. Krakowski \u201eCzas\u201d, dziennik powa\u017cny i niegoni\u0105cy za tani\u0105 sensacj\u0105, zamie\u015bci\u0142 w 1903 r. notatk\u0119 zaczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201ePi\u0119\u0107 os\u00f3b pok\u0105sanych przez w\u015bciek\u0142ego kota przywieziono przed paru dniami z Delatyna do zak\u0142adu Dra Bujwida w Krakowie\u201d. Autor notatki wyja\u015bnia\u0142 niezwyk\u0142\u0105 skuteczno\u015b\u0107 dotkni\u0119tego w\u015bcieklizn\u0105 mruczka. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego, \u017ce kot ugryz\u0142 kogo\u015b w \u0141ojowie pod Delatynem. Chore zwierz\u0119 natychmiast z\u0142apano, wsadzono do worka i powieziono do Delatyna, aby tam bezpiecznie utopi\u0107 w Prucie. Do wodnej egzekucji jednak nie dosz\u0142o. Wytrz\u0105\u015bni\u0119ty z worka kot zdo\u0142a\u0142 umkn\u0105\u0107 i pok\u0105sa\u0107 jeszcze cztery osoby w Delatynie.<\/p>\n Spo\u0142eczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 profesora w krakowskim okresie jego \u017cycia to osobne zagadnienie. Warto jednak zacytowa\u0107 fragment wiersza, kt\u00f3rym satyryczne pismo \u201eDjabe\u0142\u201d po\u017cegna\u0142o ko\u0144cz\u0105cego kolejn\u0105 kadencj\u0119 radnego Odona Bujwida.<\/p>\n \u017be \u201eDjabe\u0142\u201d z Tob\u0105 w wielu sprawach 22 i 23 wrze\u015bnia odb\u0119dzie si\u0119 w Krakowie zorganizowana przez Uniwersytet Jagiello\u0144ski i Polskie Towarzystwo Mikrobiolog\u00f3w konferencja naukowa. Jej pomys\u0142odawcy pragn\u0105 w ten spos\u00f3b uczci\u0107 dwa wa\u017cne wydarzenia w historii … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5740,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5739"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5739"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5739\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5739"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5739"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nNieco si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142, to nie dziwy,
\nLecz musi przyzna\u0107, \u017ce\u015b by zawsze
\nSzczery, ofiarny i uczciwy.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/cmjordan.home.pl\/patriotyzmwp\/wp-content\/uploads\/2017\/09\/4-1.png\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"