{"id":5380,"date":"2026-08-15T08:16:22","date_gmt":"2026-08-15T06:16:22","guid":{"rendered":"http:\/\/cmjordan.home.pl\/patriotyzmwp\/?p=5380"},"modified":"2026-08-15T08:19:52","modified_gmt":"2026-08-15T06:19:52","slug":"15-sierpnia-dzien-polskiego-wojska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2026\/08\/15\/15-sierpnia-dzien-polskiego-wojska\/","title":{"rendered":"15 sierpnia – dzie\u0144 Wojska Polskiego i rocznica wielkiego zwyci\u0119stwa nad bolszewikami"},"content":{"rendered":"
“W dniu tym wojsko i spo\u0142ecze\u0144stwo czci chwa\u0142\u0119 or\u0119\u017ca polskiego, kt\u00f3rej uosobieniem i wyrazem jest \u017co\u0142nierz. W rocznic\u0119 wiekopomnego rozgromienia nawa\u0142y bolszewickiej pod Warszaw\u0105<\/a> \u015bwi\u0119ci si\u0119 pami\u0119\u0107 poleg\u0142ych w walkach z wiekowym wrogiem o ca\u0142o\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski”<\/i><\/span><\/strong><\/div>\n
S\u0142owa ministra spraw wojskowych gen. broni Stanis\u0142awa Szeptyckiego z rozkazu nr 126 z dnia 4 sierpnia 1923 r. \u00a0ustanawiaj\u0105cy \u015awi\u0119to \u017bo\u0142nierza Do tej tradycji nawi\u0105zuje \u00a0\u015awi\u0119to \u00a0Wojska Polskiego obchodzone 15 sierpnia – w dzie\u0144 zwyci\u0119stwa nad bolszewikami w 1920 r. <\/span>Obowi\u0105zuje ono, na mocy ustawy sejmowej z 30 lipca 1992 r. o ustanowieniu \u015awi\u0119ta Wojska Polskiego<\/div>\n
<\/div>\n
Zobacz tekst ustawy z 30 lipca 1992 r.<\/a><\/div>\n
<\/div>\n

<\/p>\n

BITWA WARSZAWSKA<\/div>\n
<\/div>\n
Z prof.\u00a0Andrzejem Nowakiem<\/strong>
\nrozmawia Ewa Zientara<\/div>\n
<\/div>\n
\n

Czy mo\u017cliwe by\u0142o porozumienie mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Rosj\u0105 sowieck\u0105 w 1919 albo 1920 r., czy te\u017c wojna by\u0142a nieunikniona?<\/strong><\/p>\n

Praktycznie rzecz bior\u0105c, wojna toczy\u0142a si\u0119 od nocy sylwestrowej z 31 grudnia 1918 roku na 1 stycznia 1919, to jest od chwili, gdy Armia Czerwona, realizuj\u0105c plan polityczny nakre\u015blony przez biuro polityczne partii bolszewickiej, podj\u0119\u0142a “rekonkwist\u0119” teren\u00f3w by\u0142ego Imperium Rosyjskiego i zacz\u0119\u0142a posuwa\u0107 si\u0119 w \u015blad za wycofuj\u0105cymi si\u0119 wojskami niemieckimi. Celem tej operacji, wszcz\u0119tej w listopadzie 1918 roku, by\u0142o nie tylko odzyskanie kontroli nad obszarami utraconymi na rzecz Niemiec w wyniku pokoju brzeskiego. Cel by\u0142 bardziej ambitny i zasadniczo sprzeczny z racj\u0105 istnienia niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego. Chodzi\u0142o o doj\u015bcie do centrum rewolucji europejskiej, jakie przyw\u00f3dcy partii bolszewickiej spodziewali si\u0119 znale\u017a\u0107 w Niemczech. Nie bez racji, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie tam by\u0142 najliczniejszy proletariat, najwi\u0119kszy przemys\u0142, a w listopadzie 1918 wybuch\u0142a rewolucja. Bolszewicy liczyli na jej dynamiczny przebieg. Nawet po st\u0142umieniu pierwszych jej objaw\u00f3w wci\u0105\u017c mieli nadziej\u0119, \u017ce rewolucja b\u0119dzie si\u0119 odradza\u0142a i post\u0119powa\u0142a dalej. W tym celu trzeba by\u0142o obali\u0107 – jak to uj\u0105\u0142 J\u00f3zef Stalin w swoim artykule z listopada 1918 roku – “polskie przepierzenie”. Pod takim w\u0142a\u015bnie tytu\u0142em ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 w wydawanym przez niego, jako komisarza ds. narodowo\u015bci, czasopi\u015bmie “\u017byzn nacjonalnostiej”, kt\u00f3ry dok\u0142adnie oddawa\u0142 istot\u0119 polityki sowieckiej wobec Polski. Polskoje sriedostienje<\/em>, czyli “polskie przepierzenie”, to by\u0142a taka cienka \u015bcianka dzia\u0142owa mi\u0119dzy dwoma istotnymi centrami \u015bwiatowej rewolucji, Moskw\u0105 i Berlinem. Trzeba by\u0142o je obali\u0107. Armia Czerwona podj\u0119\u0142a to zadanie, przechodz\u0105c przez obszary Bia\u0142orusi, Litwy i 31 grudnia 1918 roku wkraczaj\u0105c do Wilna. Od tego momentu zaczynaj\u0105 si\u0119 starcia mi\u0119dzy oddzia\u0142ami polskimi a Armi\u0105 Czerwon\u0105. Marsz ten zosta\u0142 zatrzymany przez Wojsko Polskie organizowane pod dow\u00f3dztwem J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n

\"\"
Plac \u0141uski w Wilnie 19 kwietnia 1919 r. Przegl\u0105d polskich oddzia\u0142\u00f3w. Na zdj\u0119ciu m.in. J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Edward Rydz-\u015amig\u0142y, Kazimierz Sosnkowski, Stanis\u0142aw Szeptycki<\/figcaption><\/figure>\n

W lutym 1919 uformowa\u0142 si\u0119 ci\u0105g\u0142y front. Bolszewicy stracili inicjatyw\u0119, kiedy musieli zmierzy\u0107 si\u0119 z wewn\u0119trznym wrogiem, czyli bia\u0142\u0105 Rosj\u0105, kt\u00f3ra da\u0142a zna\u0107 o sobie dopiero w pierwszych miesi\u0105cach roku 1919. Wtedy bolszewicy musieli powstrzyma\u0107 sw\u00f3j marsz na zach\u00f3d i zaj\u0105\u0107 si\u0119 wojn\u0105 domow\u0105. Ale plan rozszerzenia rewolucji na zach\u00f3d pozosta\u0142 i to by\u0142o najwa\u017cniejsze. Dodajmy jeszcze, \u017ce pierwszym politycznym symbolem tego planu sta\u0142o si\u0119 powo\u0142anie sowieckiego rz\u0105du dla Polski. Nie dopiero w lipcu 1920 roku, jak uczymy si\u0119 w podr\u0119cznikach, kiedy to w Bia\u0142ymstoku powo\u0142ano Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski z Marchlewskim na czele, ale ju\u017c w styczniu 1919\u00a0ustanowiono taki\u00a0Polrewowojensowiet<\/em>, czyli Polsk\u0105 Rad\u0119 Wojskowo-Rewolucyjn\u0105. To, \u017ce ten rz\u0105d nie zainstalowa\u0142 si\u0119 w Warszawie ju\u017c na pocz\u0105tku 1919, by\u0142o wynikiem splotu dw\u00f3ch istotnych okoliczno\u015bci. Pierwsz\u0105 by\u0142a energiczna obrona ze strony Wojska Polskiego pod dow\u00f3dztwem J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, a drug\u0105 tymczasowa zmiana priorytet\u00f3w przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, wskutek konieczno\u015bci zmierzenia si\u0119 z wrogiem wewn\u0119trznym. Moskwa mog\u0142a zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107 o marszu na zach\u00f3d ku Berlinowi dopiero po rozprawieniu si\u0119 z bia\u0142\u0105 Rosj\u0105, a to sta\u0142o si\u0119 w ko\u0144cu 1919 roku. Wszystko wskazuje na to, \u017ce strategiczny konflikt mi\u0119dzy d\u0105\u017ceniem Rosji sowieckiej do rozbicia “polskiego przepierzenia” w celu doj\u015bcia do Berlina a istnieniem pa\u0144stwa polskiego by\u0142 nieuchronny. Mo\u017cna by\u0142o liczy\u0107 na chwilowe odroczenie parcia komunist\u00f3w na zach\u00f3d ku Niemcom, ale sta\u0142a tendencja pozostawa\u0142a ta sama. W tym sensie konflikt – powt\u00f3rzmy to jeszcze raz – by\u0142 nieuchronny.<\/p>\n

Czy w bolszewickim planie Polska mia\u0142a zosta\u0107 sowieck\u0105 republik\u0105, czy te\u017c chciano pozostawi\u0107 jej jak\u0105\u015b namiastk\u0119 niezale\u017cno\u015bci?<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>W planach kierownictwa sowieckiego le\u017ca\u0142a Europejska Republika Rad, czyli wsp\u00f3lnota republik sowieckich. By\u0142o w niej miejsce dla odr\u0119bnej Polskiej Republiki Sowieckiej, ale jej kszta\u0142t i znaczenie by\u0142o zakre\u015blone niezmiernie w\u0105sko ze wzgl\u0119du na to, \u017ce w optyce bolszewickiej najwa\u017cniejsza by\u0142a o\u015b Moskwa-Berlin. Na rzecz zaspokojenia i jednocze\u015bnie przyci\u0105gni\u0119cia potencjalnego sojusznika tej osi, czyli czerwonych Niemiec, bolszewicy byli zdecydowani tak okroi\u0107 t\u0119 sowieck\u0105 Polsk\u0119, aby jak najbardziej odpowiada\u0142a ona towarzyszom z Berlina. W tym sensie ani \u015al\u0105sk, ani Pomorze nie nale\u017ca\u0142yby do Polskiej Republiki Sowieckiej.<\/strong><\/p>\n

\"\"
Polski plakat z wojny polsko -bolszewickiej<\/figcaption><\/figure>\n

Co prawda, taki ostateczny plan graniczny nigdy nie zosta\u0142 nakre\u015blony, ale wiemy, \u017ce komuni\u015bci niemieccy jednoznacznie domagali si\u0119 \u015al\u0105ska i Pomorza i nic nie wskazuje na to, aby strona sowiecka wnosi\u0142a tutaj jakikolwiek sprzeciw. Natomiast komuni\u015bci polskiego pochodzenia nie byli gotowi do \u017cadnych spor\u00f3w w tym zakresie. Jeden z nich, Adolf Warski, podkre\u015bla\u0142 wielokrotnie, \u017ce najwa\u017cniejsze s\u0105 interesy stolicy \u015bwiatowego proletariatu, czyli Moskwy. Mo\u017cna by\u0142o sobie wyobrazi\u0107 tak\u017ce drug\u0105 stolic\u0119 – Berlin, ale tak czy inaczej w interpretacji Komunistycznej Partii Robotniczej Polski, p\u00f3\u017aniejszej KPP, interesy polskiego proletariatu i komunist\u00f3w polskich by\u0142y \u015bwiadomie podporz\u0105dkowane interesom tych dw\u00f3ch si\u0142 dominuj\u0105cych w rewolucji europejskiej.<\/p>\n

Jaki wp\u0142yw na sytuacj\u0119 w 1919 i 1920 roku mia\u0142a sprawa ukrai\u0144ska?<\/strong><\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na ujawnion\u0105 w 1918 roku wielko\u015b\u0107 i wag\u0119 sprawy ukrai\u0144skiej w Europie – oczywi\u015bcie ogromny. Ot\u00f3\u017c przypomnijmy, \u017ce w lutym tego roku na froncie wschodnim jeszcze zwyci\u0119skie cesarskie Niemcy postawi\u0142y na Wielk\u0105 Ukrain\u0119 jako na swego partnera, albo raczej narz\u0119dzie-partnera. Z jednej strony chcia\u0142y zaszachowa\u0107 Rosj\u0119 zmuszaj\u0105c j\u0105 do podpisania takiego pokoju, jaki podyktuje Berlin, co te\u017c sta\u0142o si\u0119 kilka tygodni p\u00f3\u017aniej w przyj\u0119tym przez bolszewik\u00f3w drugim pokoju brzeskim. Jednocze\u015bnie ta sama Wielka Ukraina, jako partner i narz\u0119dzie plan\u00f3w niemieckich, mia\u0142a ograniczy\u0107 i pohamowa\u0107 polskie apetyty do stworzenia silnego pa\u0144stwa na granicy z Niemcami. Pok\u00f3j brzeski zawarty z Ukrain\u0105 w lutym 1918 pokaza\u0142 zachodnim aliantom istnienie nowego, wielkiego pa\u0144stwa, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 wa\u017cnym graczem na strategicznej scenie Europy Wschodniej. Kluczowe by\u0142o oczywi\u015bcie zachowanie ludno\u015bci Ukrainy.<\/p>\n

Po za\u0142amaniu si\u0119 Niemiec w listopadzie 1918 roku wiadomo by\u0142o, \u017ce ten czynnik chwilowo traci znaczenie. Ukraina nie b\u0119dzie w tym momencie narz\u0119dziem wp\u0142yw\u00f3w niemieckich, a Niemcy nie b\u0119d\u0105 organizowa\u0107 pa\u0144stwowo\u015bci ukrai\u0144skiej ani ochrania\u0107 jej swoj\u0105 si\u0142\u0105 militarn\u0105. Pozostawa\u0142y inne wyj\u015bcia. Jedno tworzyli bolszewicy i ich ofensywa w celu stworzenia sowieckiej Ukrainy. Drugim wyj\u015bciem by\u0142 program niepodleg\u0142ej Ukrainy reprezentowany przez Symena Petlur\u0119, naczelnego dow\u00f3dc\u0119, czyli g\u0142\u00f3wnego atamana si\u0142 Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej, kt\u00f3ra powsta\u0142a w Kijowie. Program utworzenia niepodleg\u0142ej Ukrainy musia\u0142 znale\u017a\u0107 partnera, aby obroni\u0107 si\u0119 przed bolszewickim zagro\u017ceniem id\u0105cym od wschodu. Takim partnerem po upadku Niemiec mog\u0142a by\u0107 tylko Polska. Ale tu zn\u00f3w pojawia\u0142o si\u0119 pytanie: ilu zwolennik\u00f3w w\u015br\u00f3d ludno\u015bci ukrai\u0144skiej poci\u0105gnie za sob\u0105 Petlura? Trzecie rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re na kr\u00f3tko wydawa\u0142o si\u0119 realne w roku 1919, to postawienie na Bia\u0142\u0105 Rosj\u0119, kt\u00f3re oznacza\u0142oby powr\u00f3t do stanu sprzed 1917 roku. Ukraina istnia\u0142aby w ramach Wielkiej Rosji, by\u0107 mo\u017ce z szersz\u0105 autonomi\u0105, cho\u0107 wci\u0105\u017c w strukturach pa\u0144stwa rosyjskiego. Ale to trzecie rozwi\u0105zanie zosta\u0142o wyeliminowane poprzez kl\u0119sk\u0119 bia\u0142ych w ci\u0105gu 1919 roku. Pozosta\u0142y dwa: sowiecka Ukraina z bolszewikami albo Ukraina walcz\u0105ca o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 opieraj\u0105c si\u0119 na Polsce.<\/p>\n

Trzeba jeszcze podkre\u015bli\u0107, \u017ce ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska by\u0142a bardzo zm\u0119czona trwaj\u0105c\u0105 wojn\u0105. Od 1917 roku okupacja Kijowa zmienia\u0142a si\u0119 kilkunastokrotnie. Bardzo wa\u017cnym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na postaw\u0119 ludno\u015bci by\u0142o to, \u017ce du\u017ce miasta nie by\u0142y w sensie etnicznym ukrai\u0144skie. Tego zwolennicy niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy nie wzi\u0119li pod uwag\u0119. Miasta by\u0142y etnicznie polskie, rosyjskie i \u017cydowskie. Ukrai\u0144ska by\u0142a wie\u015b, ale w nowoczesnym pa\u0144stwie to nie wystarczy. Elity niepodleg\u0142o\u015bciowe by\u0142y zbyt szczup\u0142e, a\u00a0\u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowej odr\u0119bno\u015bci, wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 w konsekwentnym d\u0105\u017ceniu do odr\u0119bnego pa\u0144stwa, zbyt s\u0142aba, aby program Petlury zdoby\u0142 silne poparcie. Dlatego okaza\u0142 si\u0119 mniejszo\u015bciowy. Masy ludno\u015bci ch\u0142opskiej szuka\u0142y przede wszystkim zaspokojenia swoich cel\u00f3w spo\u0142ecznych czy spo\u0142eczno-ekonomicznych. W tym sensie obietnica bolszewicka okaza\u0142a si\u0119 dla du\u017cej cz\u0119\u015bci tego spo\u0142ecze\u0144stwa czym\u015b bli\u017cszym ni\u017c walka o w\u0142asne pa\u0144stwo. Nade wszystko dominowa\u0142o zm\u0119czenie i znu\u017cenie. Kto mia\u0142 przewag\u0119, kto pierwszy m\u00f3g\u0142 zapewni\u0107 ustanie wojny, ten mia\u0142 najwi\u0119ksze szanse na poparcie.<\/p>\n

Pi\u0142sudski zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119, kiedy w roku 1920,\u00a0wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z Petlur\u0105, \u015bwiadomie podj\u0105\u0142 gr\u0119 kart\u0105 ukrai\u0144sk\u0105. Zak\u0142ada\u0142, \u017ce uderzenie na Kij\u00f3w, podj\u0119te przez niego na kolejnym etapie wojny polsko-sowieckiej w kwietniu tego roku, stworzy szans\u0119 na okrzepni\u0119cie pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego w jego centrum w Kijowie. Liczy\u0142 na to, \u017ce utrzyma parasol ochronny polskiego wojska nad tworz\u0105c\u0105 si\u0119 niepodleg\u0142\u0105 Ukrain\u0105 co najmniej przez kilka miesi\u0119cy, przynajmniej do jesieni 1920. Tymczasem niepowodzenie militarne sprawi\u0142o, \u017ce Wojsko Polskie musia\u0142o wycofa\u0107 si\u0119 z Kijowa ju\u017c na pocz\u0105tku czerwca. Parasol ochronny dzia\u0142a\u0142 za kr\u00f3tko. Ukrai\u0144cy nie mogli si\u0119 przekona\u0107, \u017ce jest szansa na utrwalenie ich niepodleg\u0142o\u015bci, a Polacy mog\u0105 by\u0107 czynnikiem stabilizacji, wspieraj\u0105cym ich pa\u0144stwo i pok\u00f3j, kt\u00f3rego wszyscy najbardziej potrzebowali.<\/p>\n

Dlatego z tak niewielkim poparciem spotka\u0142 si\u0119 Symon Petlura i jego idea niepodleg\u0142ej Ukrainy latem 1920. W ka\u017cdym razie nie by\u0142o ono do\u015b\u0107 du\u017ce, aby szeregi wojska ukrai\u0144skiego zape\u0142ni\u0142y si\u0119 dziesi\u0105tkami tysi\u0119cy ochotnik\u00f3w. Nowe oddzia\u0142y powstawa\u0142y, ale by\u0142y zbyt ma\u0142e\u00a0i – jak si\u0119 okaza\u0142o – niezdolne do porwania za sob\u0105 wi\u0119kszo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w. Nie znaczy to, \u017ce nawet tak niewielkie poparcie nale\u017cy lekcewa\u017cy\u0107. Ostatecznie zatem ta gra o wielk\u0105 stawk\u0119 podj\u0119ta przez Pi\u0142sudskiego zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem. Gra toczy\u0142a si\u0119 o du\u017ce, silne pa\u0144stwo ukrai\u0144skie zwi\u0105zane sojuszem z Polsk\u0105. Zwi\u0105zek ten m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 strategiczn\u0105 o\u015b zabezpieczaj\u0105c\u0105 Europ\u0119 \u015arodkowo-Wschodni\u0105 przed recydyw\u0105 rosyjskiego imperializmu – czy to czerwonego, czy bia\u0142ego.<\/p>\n

Co zdecydowa\u0142o o zwyci\u0119stwie Polak\u00f3w w Bitwie Warszawskiej?<\/strong><\/p>\n

W tej sprawie, jak to zwykle w historii, nie jedna, ale kilka przyczyn z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na ten szcz\u0119\u015bliwy dla Polski i Europy rezultat. Po pierwsze, trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 czynnik najwa\u017cniejszy. W odr\u00f3\u017cnieniu od Ukrainy, w Polsce Armia Czerwona mia\u0142a do czynienia ze spo\u0142ecze\u0144stwem, w kt\u00f3rym \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa by\u0142a bardziej rozpowszechniona i silniejsza, to znaczy ch\u0142op nie czu\u0142 si\u0119 tylko ch\u0142opem, ale w r\u00f3wnym stopniu uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za Polaka. W zwi\u0105zku z tym nie mo\u017cna by\u0142o tak skutecznie jak na Ukrainie, Bia\u0142orusi i w samej Rosji odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do – nazwijmy to po marksistowsku – instynktu klasowego. Has\u0142a walki o ziemi\u0119, walki z obszarnikami, walki z “bia\u0142\u0105” szlacht\u0105, z “bur\u017cuazyjnym” rz\u0105dem, kt\u00f3re wielokrotnie sprawdza\u0142y si\u0119 i pomaga\u0142y bolszewikom w post\u0119pach na terenie dawnego Imperium Rosyjskiego, zawiod\u0142y na granicy etnicznej z Polsk\u0105. Oczywi\u015bcie nie wszyscy, ale przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa – w wi\u0119kszo\u015bci ch\u0142opskiego – odrzuci\u0142a te has\u0142a, poniewa\u017c czu\u0142a si\u0119 zwi\u0105zana solidarno\u015bci\u0105 innego rodzaju – solidarno\u015bci\u0105 narodow\u0105.<\/p>\n

Na okupowanych przez siebie terytoriach bolszewicy tworzyli rady –\u00a0sowiety. Anga\u017cowali si\u0119 do nich – nie zawsze pod przymusem, czasem dobrowolnie – tak\u017ce przedstawiciele spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego. Najcz\u0119\u015bciej rekrutowali si\u0119 oni z ch\u0142op\u00f3w bezrolnych, parobk\u00f3w, a czasem tak\u017ce z inteligencji tak socjalistycznej, jak i narodowo-demokratycznej. Ale powt\u00f3rzmy: by\u0142a to znikoma mniejszo\u015b\u0107. To, \u017ce bolszewicy nie mogli skutecznie odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do instynktu klasowego, pomog\u0142o Polsce zmobilizowa\u0107 si\u0119 w chwili zagro\u017cenia. W momencie kryzysu, kiedy wojska sowieckie sta\u0142y pod Warszaw\u0105, ludzie garn\u0119li si\u0119 nie do zwyci\u0119zc\u00f3w, czyli bolszewik\u00f3w, ale do obrony zagro\u017conej niepodleg\u0142o\u015bci. I to wydaje si\u0119 najwa\u017cniejsze: te setki tysi\u0119cy ochotnik\u00f3w, kt\u00f3re zg\u0142asza\u0142y si\u0119 do armii w momentach szczeg\u00f3lnie trudnych w lipcu i sierpniu 1920 roku.<\/p>\n

Drugim czynnikiem by\u0142y same wydarzenia na froncie. Bolszewicy praktycznie od trzech miesi\u0119cy byli w natarciu, ich linie komunikacyjne bardzo si\u0119 rozci\u0105gn\u0119\u0142y. Natomiast Wojsko Polskie walczy\u0142o ju\u017c na swoim terenie, przy bardzo skr\u00f3conych w\u0142asnych liniach aprowizacyjnych, a co najwa\u017cniejsze otrz\u0105sn\u0119\u0142o si\u0119 z szoku kolejnych pora\u017cek i psychozy ci\u0105g\u0142ego odwrotu. Przede wszystkim dobrze wykona\u0142o manewr strategiczny, jaki przygotowany zosta\u0142 przy wsp\u00f3\u0142pracy naczelnego wodza J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i szefa sztabu gen. Tadeusza Rozwadowskiego. Pozwoli\u0142o to skoncentrowa\u0107 si\u0142y polskie w uderzeniu na Front Zachodni Tuchaczewskiego, kt\u00f3ry nie zosta\u0142 na czas wzmocniony posi\u0142kami z Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego. To by\u0142 b\u0142\u0105d Sowiet\u00f3w, a w jego pope\u0142nieniu kluczow\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 J\u00f3zef Stalin – komisarz polityczny tego frontu, kt\u00f3ry przede wszystkim chcia\u0142 zdoby\u0107 Lw\u00f3w. Mimo rozkazu w\u0142adz centralnych w Moskwie, Stalin jak umia\u0142 przeszkadza\u0142 w oddaniu id\u0105cemu na Warszaw\u0119 Tuchaczewskiemu kilku dywizji, a przede wszystkim armii konnej Budionnego. Gdyby decyzje Moskwy o przesuni\u0119ciu wojsk z id\u0105cego na Lw\u00f3w frontu po\u0142udniowego zosta\u0142y wykonane na czas, pogrom wojsk sowieckich w Bitwie Warszawskiej nie by\u0142by taki oczywisty, a na pewno mia\u0142by mniejsz\u0105 skal\u0119. Armia Czerwona w\u0142asnymi b\u0142\u0119dami czy te\u017c ambicjami cz\u0119\u015bci swoich dow\u00f3dc\u00f3w z Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego powi\u0119kszy\u0142a rozmiar kl\u0119ski.<\/p>\n

Ale podkre\u015bl\u0119 to raz jeszcze: najwa\u017cniejszy wydaje mi si\u0119 pierwszy czynnik –\u00a0na terenie Polski Armia Czerwona pierwszy raz zderzy\u0142a si\u0119 z si\u0142\u0105 nowoczesnego narodu, kt\u00f3rego nie znalaz\u0142a ani na Ukrainie, ani na Bia\u0142orusi. Tam znajdowa\u0142o si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwo, w kt\u00f3rym instynkt klasowy by\u0142 wielokrotnie silniejszy ni\u017c solidarno\u015b\u0107 narodowa. Pod Warszaw\u0105 si\u0142a patriotyzmu okaza\u0142a si\u0119 skuteczn\u0105 zapor\u0105 dla rewolucji bolszewickiej.<\/p>\n

Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 nazwa “cud nad Wis\u0142\u0105”?<\/strong><\/p>\n

To poj\u0119cie, cz\u0119\u015bciowo w intencji pomniejszenia znaczenia decyzji i dow\u00f3dztwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, upowszechni\u0142a prasa w po\u0142owie sierpnia 1920 roku. Ale nie tylko, nale\u017cy bowiem podkre\u015bli\u0107, \u017ce odwo\u0142anie do czynnika nadprzyrodzonego wi\u0105za\u0142o si\u0119 tak\u017ce ze \u015bwiadom\u0105 mobilizacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa prowadzon\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry nie bra\u0142 udzia\u0142u w rozgrywce politycznej mi\u0119dzy Narodow\u0105 Demokracj\u0105 a pi\u0142sudczykami. Po prostu Ko\u015bci\u00f3\u0142 mobilizowa\u0142 ca\u0142y nar\u00f3d do obrony przed bezbo\u017cnym naje\u017ad\u017ac\u0105 ze Wschodu. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 przy tym do symboli czytelnych dla mas ch\u0142opskich. Dla przeci\u0119tnego cz\u0142owieka nie by\u0142o istotne, czy decyzje podejmuje Pi\u0142sudski, czy kto\u015b inny. Wa\u017cne by\u0142o to, \u017ce zbli\u017ca\u0142o si\u0119 istotne i czytelne dla wszystkich katolik\u00f3w \u015bwi\u0119to Matki Bo\u017cej z 15 sierpnia. Odwo\u0142anie do opieki Opatrzno\u015bci, or\u0119downictwa Matki Bo\u017cej mia\u0142o charakter \u015bwiadomego zabiegu mobilizuj\u0105cego Polak\u00f3w do wytrwania, wysi\u0142ku i walki o odrzucenie bolszewik\u00f3w od granic Polski.<\/p>\n

\"\"
Cud nad Wis\u0142\u0105,\u00a0 mal. Jerzy Kossak<\/figcaption><\/figure>\n

Pozostaje odwieczny problem o autorstwo sukcesu w Bitwie Warszawskiej. Laury w zakresie dowodzenia nale\u017c\u0105 si\u0119 naczelnemu wodzowi, poniewa\u017c to on zawsze ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 w razie kl\u0119ski, a je\u015bli jest zwyci\u0119stwo – ma prawo do laur\u00f3w. Plan Bitwy Warszawskiej opracowa\u0142 szef sztabu gen. Tadeusz Rozwadowski, wi\u0119c w tym sensie on tak\u017ce zas\u0142uguje na bardzo du\u017ce uznanie, tym bardziej \u017ce w pierwszych dniach sierpnia pod wp\u0142ywem kolejnych kl\u0119sk Pi\u0142sudski prze\u017cywa\u0142 autentyczne za\u0142amanie psychiczne. Natomiast szefa sztabu w tym momencie rozpiera\u0142a nies\u0142ychana energia i optymizm. Kiedy inni stukali si\u0119 w g\u0142ow\u0119, on powtarza\u0142, \u017ce pobijemy bolszewik\u00f3w. T\u0142umaczy\u0142, \u017ce ich parcie na zach\u00f3d nie ma zasadniczego znaczenia, poniewa\u017c id\u0105 w pu\u0142apk\u0119, kt\u00f3r\u0105 na nich szykujemy. Ten optymizm, kt\u00f3rym tryska\u0142 Rozwadowski, i plan przygotowany pod jego kierunkiem, odegra\u0142y niew\u0105tpliwie bardzo istotn\u0105 rol\u0119 w podtrzymaniu ducha i w ostatecznym rozgromieniu bolszewik\u00f3w.<\/p>\n

\"\"
gen. Tadeusz Rozwadowski (1866-1928)<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Wa\u017cne by\u0142o tak\u017ce wsparcie Francji symbolizowane przez genera\u0142a Maxime Weyganda, cho\u0107 on sam podkre\u015bla\u0142, \u017ce nie jest autorem zwyci\u0119stwa w Bitwie Warszawskiej. Ale z drugiej strony nie mo\u017cna niewdzi\u0119cznie twierdzi\u0107, \u017ce pomoc francuska nie mia\u0142a \u017cadnego znaczenia. Nie chodzi tu o samo tylko doradztwo strategiczne genera\u0142a Weyganda, ale fakt, \u017ce Polacy widzieli obok siebie du\u017c\u0105 grup\u0119 oficer\u00f3w francuskich – ponad dwa tysi\u0105ce. W tym sensie mogli nie czu\u0107 si\u0119 ca\u0142kiem opuszczeni. W tym czasie Anglia robi\u0142a wszystko, \u017ceby zaszkodzi\u0107 Polsce. Pod wodz\u0105 premiera Davida Lloyda George\u2019a d\u0105\u017cy\u0142a do jak najszybszego kompromisu z bolszewikami.<\/p>\n

\"\"
gen. Maxime Weygand (1867-1965)<\/figcaption><\/figure>\n

Natomiast Francja pod przewodnictwem premiera Alexandre\u2019a Milleranda zdecydowanie Polsce pomaga\u0142a, zar\u00f3wno dyplomatycznie, jak militarnie, cho\u0107 w zakresie ograniczonym, ale symbolicznie wa\u017cnym dla Polak\u00f3w. Wszystkie te czynniki sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na \u00f3w “cud nad Wis\u0142\u0105”. Nie analizuj\u0119 czynnika nadprzyrodzonego, kt\u00f3ry analizie si\u0119 nie poddaje.<\/p>\n

Czy zwyci\u0119stwo w Bitwie Warszawskiej i p\u00f3\u017aniejsze zosta\u0142y dobrze wykorzystane przez stron\u0119 polsk\u0105?<\/strong><\/p>\n

To zale\u017cy od tego, co rozumie si\u0119 przez poj\u0119cie “dobrego wykorzystania”. Cz\u0119sto zarzucamy sobie w historii, \u017ce nasi przodkowie umieli wygrywa\u0107 wojny, a nasi dyplomaci nie umieli wygrywa\u0107 pokoju po zwyci\u0119skiej bitwie. W 1920 roku rokowania pokojowe nabra\u0142y przy\u015bpieszenia we wrze\u015bniu i toczy\u0142y si\u0119 w warunkach, kiedy zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego oraz ca\u0142a praktycznie reprezentacja sejmowa domaga\u0142y si\u0119 pokoju. W pa\u0144stwie demokratycznym tego rodzaju jednoznaczne nastawienie nie mog\u0142o by\u0107 lekcewa\u017cone. W tym sensie sugestie podtrzymywane przez Pi\u0142sudskiego, a raczej przez jego propagandowe otoczenie, \u017ce Polska mog\u0142a zn\u00f3w walczy\u0107 o Ukrain\u0119 albo nawet p\u00f3j\u015b\u0107 na Moskw\u0119, s\u0105 po prostu sprzeczne z rzeczywisto\u015bci\u0105. Polacy tego nie chcieli, a nie mo\u017cna by\u0142o dzia\u0142a\u0107 wbrew ich woli nie tylko ze wzgl\u0119du na system demokratyczny, kt\u00f3ry to wyklucza\u0142, ale bior\u0105c pod\u00a0uwag\u0119\u00a0realne mo\u017cliwo\u015bci. Kontynuowanie wojny a\u017c do zasadniczych zmian na wschodzie, na przyk\u0142ad do obalenia bolszewik\u00f3w albo ustanowienia niepodleg\u0142ej Ukrainy, by\u0142o wykluczone ze wzgl\u0119du na ograniczone si\u0142y ekonomiczne i militarne. Polska nie by\u0142a w stanie prowadzi\u0107 kolejnej wojny zimowej, utrzymywa\u0107 zmobilizowanej armii na poziomie jednego miliona \u017co\u0142nierzy, wyposa\u017cy\u0107 jej wojskowo i rozbi\u0107 ostatecznie bolszewik\u00f3w.<\/p>\n

Trzeba te\u017c wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce pa\u0144stwa zachodnie, decyduj\u0105ce o polityce europejskiej po I wojnie \u015bwiatowej, zw\u0142aszcza Wielka Brytania, ale tak\u017ce Francja, nie by\u0142y zainteresowane trwaniem sytuacji wojennej w Europie Wschodniej i bardzo mocno naciska\u0142y na Polsk\u0119, aby wojna zosta\u0142a zako\u0144czona. W tym sensie konflikt zbrojny musia\u0142 zako\u0144czy\u0107 si\u0119 jesieni\u0105 1920 roku na warunkach kompromisu, kt\u00f3rego owocem sta\u0142a si\u0119 ostatecznie granica ryska oraz podzia\u0142 Ukrainy i Bia\u0142orusi. Niekt\u00f3rzy krytycy tych ustale\u0144 twierdzili, \u017ce przecie\u017c Polska mog\u0142a walczy\u0107 o granice z roku 1772. Nale\u017celi do nich zw\u0142aszcza ziemianie trac\u0105cy swoje dziedzictwo na dalszych kresach wschodnich. G\u0142osem ziemian odezwa\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi Marian Zdziechowski, m\u00f3wi\u0105cy o zaprzepaszczeniu dziedzictwa cywilizacji \u0142aci\u0144skiej na kresach oddanych bolszewikom. Drugi g\u0142os krytyki podnosi\u0142, \u017ce to narodowi demokraci mieli rzekomo zaprzepa\u015bci\u0107 szans\u0119, jak\u0105 by\u0142o pozyskanie Mi\u0144ska i wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci Bia\u0142orusi.<\/p>\n

W istocie prawda jest inna. Powt\u00f3rzmy: Polski nie by\u0142o sta\u0107 na walk\u0119 o pe\u0142n\u0105 stawk\u0119 -odzyskanie ca\u0142ego obszaru Bia\u0142orusi i Ukrainy, poniewa\u017c bolszewicy, zw\u0142aszcza je\u015bli chodzi o Ukrain\u0119, gotowi byli na walk\u0119 do upad\u0142ego. Tak samo jak Polacy wiedzieli bowiem, \u017ce Ukraina jest kluczem do strategicznego uk\u0142adu si\u0142 w Europie Wschodniej: kto b\u0119dzie mia\u0142 Kij\u00f3w, ten b\u0119dzie decydowa\u0142 o przysz\u0142o\u015bci tej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. Polska nie mia\u0142a si\u0142y, a jak si\u0119 okaza\u0142o latem 1920, Ukrai\u0144cy nie mieli ochoty i\u015b\u0107 z Polsk\u0105. W tym momencie trzeba by\u0142o taki stan rzeczy zaakceptowa\u0107. Je\u015bli chodzi o Mi\u0144sk i mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozyskania wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci Bia\u0142orusi, to w istocie nie narodowi demokraci, ale Pi\u0142sudski \u015bwiadomie z tego\u00a0zrezygnowa\u0142. W czasie rokowa\u0144 pokojowych w Rydze wspar\u0142 koncepcj\u0119 rezygnacji z dalszych zdobyczy bia\u0142oruskich w zamian za uzyskanie pasa ziemi oddzielaj\u0105cego Litw\u0119 od Rosji sowieckiej. W tym czasie Litwa odgrywa\u0142a rol\u0119 konsekwentnego wroga Polski i faktycznego sojusznika Rosji sowieckiej. Po\u0142\u0105czenie graniczne tych dw\u00f3ch kraj\u00f3w, zwa\u017cywszy, \u017ce Litwa z drugiej strony graniczy\u0142a Prusami Wschodnimi, tworzy\u0142oby \u00f3w strategiczny korytarz mi\u0119dzy Rosj\u0105 sowieck\u0105 a Niemcami, kt\u00f3ry pozwala\u0142by omin\u0105\u0107 “polskie przepierzenie”. A do tego Pi\u0142sudski za wszelk\u0105 cen\u0119 nie chcia\u0142 dopu\u015bci\u0107, dlatego za ust\u0119pstwo sowieckie w tej dziedzinie got\u00f3w by\u0142 zrezygnowa\u0107 z Mi\u0144ska, kt\u00f3rego bolszewicy wcale tak \u0142atwo nie chcieli odda\u0107.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnego rodzaju legendy historyczne bardzo g\u0142\u0119boko utrwalone w historiografii polskiej, a tym bardziej \u015bwiadomo\u015bci potocznej, m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce mo\u017cna by\u0142o uzyska\u0107 o wiele wi\u0119cej, w du\u017cej mierze rozmijaj\u0105 si\u0119 z faktami. Pok\u00f3j ryski by\u0142 kompromisem, kt\u00f3ry oznacza\u0142 kl\u0119sk\u0119 plan\u00f3w Lenina w marszu do Berlina przez “trupa bia\u0142ej Polski”, jak o tym m\u00f3wi\u0142 rozkaz Tuchaczewskiego z lipca 1920 roku. Polska nie zosta\u0142a trupem, Armia Czerwona nie dosz\u0142a do Berlina, ani do Budapesztu, ani do Pragi. Zosta\u0142a zatrzymana i Europa \u015arodkowo-Wschodnia uzyska\u0142a szans\u0119 istnienia i swobodnego rozwoju przez nast\u0119pnych dwadzie\u015bcia lat. Mia\u0142o to olbrzymie znaczenie, o czym przekonuje do\u015bwiadczenie kraj\u00f3w ba\u0142tyckich, kt\u00f3re przecie\u017c mia\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 przetrwania dzi\u0119ki zwyci\u0119stwu Polski w Bitwie Warszawskiej.<\/p>\n

\"\"
Uczestnicy rozm\u00f3w pokojowych w Rydze w 1921 r.<\/figcaption><\/figure>\n

Gdyby nie to zwyci\u0119stwo, w okresie mi\u0119dzywojennym nie by\u0142oby te\u017c niesowieckiej Czechos\u0142owacji, niesowieckich W\u0119gier, niesowieckiej Rumunii. Ale z drugiej strony Polska tak\u017ce ponios\u0142a pora\u017ck\u0119. Nie powiod\u0142y si\u0119 plany Pi\u0142sudskiego zmierzaj\u0105ce do utworzenia trwa\u0142ego, stabilnego zabezpieczenia przed imperializmem rosyjskim, tym razem w sowieckiej szacie. Ukraina w jakiej\u015b mierze nie dojrza\u0142a do takiej wsp\u00f3\u0142pracy, a Polska by\u0142a za s\u0142aba,\u00a0 aby t\u0119 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 zabezpieczy\u0107 militarnie. Wszystko to razem sprawi\u0142o, \u017ce r\u00f3wnie\u017c dla Polski pok\u00f3j ryski oznacza\u0142 zaakceptowanie pewnego niepowodzenia. W Rydze osi\u0105gni\u0119to kompromis, kt\u00f3ry da\u0142 nam dwadzie\u015bcia lat i nic wi\u0119cej. Sta\u0142ego rozwi\u0105zania problem\u00f3w da\u0107 nie m\u00f3g\u0142.<\/p>\n

Prof.\u00a0Andrzej Nowak\u00a0– historyk, kierownik Zak\u0142adu Historii Europy Wschodniej w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, kieruje tak\u017ce Pracowni\u0105 Dziej\u00f3w Rosji i ZSRR w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk; redaktor naczelny dwumiesi\u0119cznika “Arcana”. Zajmuje si\u0119 histori\u0105 polityczn\u0105 i my\u015bl\u0105 polityczn\u0105 Europy Wschodniej w XIX i XX w. Opublikowa\u0142 m.in.:\u00a0Polacy, Rosjanie i biesy. Studia i szkice historyczne z XIX i XX w.<\/em>\u00a0(1998),\u00a0Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (do kwietnia 1920)<\/em>\u00a0(2001),\u00a0Od imperium do imperium. Spojrzenie na histori\u0119 Europy Wschodniej<\/em>\u00a0(2004).<\/p>\n

Tekst ze strony:<\/p>\n

http:\/\/muzhp.pl\/pl\/e\/1164\/bitwa-warszawska<\/p>\n

Jako obrazek wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy zdj\u0119cie przedstawiaj\u0105ce \u017co\u0142nierzy polskich w czasie Bitwy Warszawskiej.<\/p>\n

Opracowanie Mariusz Jablo\u0144ski<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“W dniu tym wojsko i spo\u0142ecze\u0144stwo czci chwa\u0142\u0119 or\u0119\u017ca polskiego, kt\u00f3rej uosobieniem i wyrazem jest \u017co\u0142nierz. W rocznic\u0119 wiekopomnego rozgromienia nawa\u0142y bolszewickiej pod Warszaw\u0105 \u015bwi\u0119ci si\u0119 pami\u0119\u0107 poleg\u0142ych w walkach … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15302,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5380"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5380"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5380\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42952,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5380\/revisions\/42952"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}