![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/695984_4.webp\")
<\/p>\nCo mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 dwa betonowe s\u0142upy przy ulicy Romanowicza i geometryczne wazony na budynku przy Placu Matejki? Na pierwszy rzut oka \u2013 niewiele. Dla Mariusza Stanisza s\u0105 to wa\u017cne tropy prowadz\u0105ce do ciekawych historii fabryk, przemys\u0142u i ludzi. Krakowski przewodnik od lat szuka nieoczywistych opowie\u015bci, przekonuj\u0105c, \u017ce aby naprawd\u0119 pozna\u0107 Krak\u00f3w, trzeba zacz\u0105\u0107 przygl\u0105da\u0107 si\u0119 temu, obok czego przechodzimy ka\u017cdego dnia. Swoimi odkryciami dzieli si\u0119 tak\u017ce w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, prowadz\u0105c na Facebooku i Instagramie profil \u201eMariusz o Krakowie\u201d.<\/p>\n
Do Krakowa przyjecha\u0142 z Cz\u0119stochowy w 2011 roku, \u017ceby studiowa\u0107 geografi\u0119. Wybra\u0142 Uniwersytet Jagiello\u0144ski z przekonania, \u017ce je\u015bli ju\u017c studiowa\u0107, to w\u0142a\u015bnie tutaj \u2013 na najstarszym uniwersytecie, w mie\u015bcie, kt\u00f3re samo w sobie jest przecie\u017c czym\u015b w rodzaju wielkiej mapy nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na siebie epok. Wtedy jeszcze nie wiedzia\u0142, \u017ce geografia, zamiast zaprowadzi\u0107 go w stron\u0119 akademickiej kariery, nauczy go patrze\u0107 na Krak\u00f3w.<\/p>\n
Najpierw by\u0142a praca w turystyce. Musia\u0142 wiedzie\u0107, gdzie skierowa\u0107 przyjezdnych, co im pokaza\u0107, jak odpowiedzie\u0107 na pytania o miasto. Mariusz zacz\u0105\u0142 wi\u0119c czyta\u0107. Jedna ksi\u0105\u017cka poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 nast\u0119pn\u0105, pojedyncza informacja zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 do kolejnej, a Krak\u00f3w, kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo mia\u0142 by\u0107 po prostu miejscem studi\u00f3w, zacz\u0105\u0142 ods\u0142ania\u0107 przed nim coraz wi\u0119cej niezwyk\u0142ych historii.<\/p>\n
Pierwsz\u0105 wycieczk\u0119 poprowadzi\u0142 w grudniu 2015 roku. Dzi\u015b ma na koncie ponad 22 tysi\u0105ce oprowadzonych os\u00f3b, ale najciekawsze jest to, \u017ce im d\u0142u\u017cej zajmuje si\u0119 Krakowem, tym mniej interesuj\u0105 go rzeczy oczywiste.<\/p>\n
<\/p>\n
Zab\u0142ocie znamy dzi\u015b przede wszystkim z Fabryki Schindlera, muze\u00f3w, nowych apartamentowc\u00f3w, restauracji i przemys\u0142owej przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra coraz cz\u0119\u015bciej staje si\u0119 elementem atrakcyjno\u015bci tej cz\u0119\u015bci miasta. Pewnego dnia Mariusz id\u0105c ulic\u0105 Romanowicza, zauwa\u017cy\u0142 dwa s\u0142upy. Sta\u0142y obok siebie, bez \u017cadnej tabliczki, ca\u0142kiem nie pasuj\u0105c do otoczenia. Dlatego zwr\u00f3ci\u0142 na nie uwag\u0119.<\/p>\n
\u2013 Nie wiedzia\u0142em, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y i dlaczego tam stoj\u0105 \u2013 m\u00f3wi.<\/p>\n
Zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 wiadomo\u015bci na ten temat. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0142upy nawi\u0105zuj\u0105 form\u0105 do bramy dawnej fabryki, kt\u00f3ra znajdowa\u0142a si\u0119 w tym miejscu, zanim powsta\u0142 wsp\u00f3\u0142czesny kompleks mieszkalno-us\u0142ugowy. W ten spos\u00f3b s\u0142upy sta\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkiem opowie\u015bci o przemys\u0142owym Zab\u0142ociu. Mariusz si\u0119gn\u0105\u0142 po ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cone tej dzielnicy i zacz\u0105\u0142 niczym wytrawny \u015bledczy odkrywa\u0107 kolejne ciekawe elementy. A w Krakowie takich trop\u00f3w jest mn\u00f3stwo.<\/p>\n
\u2013 Kamienica przy ul. Kremerowskiej 15 to dom czynszowy Emeryka Folkmanna, jednego z dyrektor\u00f3w Fabryki Kabli. Jego rodzina mieszka\u0142a na pierwszym pi\u0119trze \u2013 opowiada. \u2013 Na jej elewacji mo\u017cna znale\u017a\u0107 personifikacj\u0119 elektryczno\u015bci. Dla niewprawnego oka to po prostu element dekoracyjny. Jednak dla kogo\u015b, kto zna dawn\u0105 symbolik\u0119, mo\u017ce by\u0107 informacj\u0105 o tym, \u017ce w\u0142a\u015bciciel budynku mia\u0142 zwi\u0105zek z przemys\u0142em elektrycznym.<\/p>\n
Z kolei przy Placu Matejki 2 znajduje si\u0119 kamienica, na kt\u00f3r\u0105 r\u00f3wnie\u017c niewielu zwraca uwag\u0119. Tymczasem jej dekoracja prowadzi do zupe\u0142nie innej historii \u2013 fabryki porcelany w \u0106mielowie. Na fasadzie kamienicy mo\u017cna dostrzec zgeometryzowane wazony z kwiatami, a kiedy zacznie si\u0119 szuka\u0107 dalej, pojawiaj\u0105 si\u0119 kolejne nazwiska i kolejne opowie\u015bci.<\/p>\n
\u2013 Fabryka \u0106miel\u00f3w nale\u017ca\u0142a niegdy\u015b do pana Stanis\u0142awa Burtana, ojca Heleny Husarskiej, znanej artystki i tw\u00f3rczyni mozaik, m.in. tej na elewacji Hali Korony \u2013 wyja\u015bnia Mariusz.<\/p>\n
Klasyczny turystyczny spacer po Krakowie obejmuje Rynek G\u0142\u00f3wny, Sukiennice, Ko\u015bci\u00f3\u0142 Mariacki, Wawel. To wszystko jest wa\u017cne i bez tego trudno opowiedzie\u0107 histori\u0119 miasta. Mariusz przez lata r\u00f3wnie\u017c oprowadza\u0142 po Starym Mie\u015bcie, Kazimierzu, dawnym getcie czy Fabryce Schindlera. Jednak po pewnym czasie poczu\u0142 przesyt i zacz\u0105\u0142 szuka\u0107 innych historii. Znalaz\u0142 ich bardzo wiele.<\/p>\n
\u2013 Stawiam na trasy niszowe, bo najwi\u0119ksz\u0105 frajd\u0119 daje odkrywanie Krakowa z zaskakuj\u0105cej, nieoczywistej strony \u2013 m\u00f3wi.<\/p>\n
Dzi\u015b zabiera turyst\u00f3w na spacer \u015bladami pocz\u0105tk\u00f3w krakowskiej motoryzacji, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie na pocz\u0105tku XX wieku. Interesuje go transport \u2013 nie tylko samochody, ale r\u00f3wnie\u017c rowery, kolej, lotnictwo i komunikacja miejska. Czyta o klubach galicyjskich cyklist\u00f3w i automobilist\u00f3w, zagl\u0105da do prac naukowych, wyszukuje informacje, kt\u00f3re dla kogo\u015b innego mog\u0142yby wyda\u0107 si\u0119 zupe\u0142nie nieistotne.<\/p>\n
W ten spos\u00f3b jego notatki uros\u0142y ju\u017c do ponad pi\u0119ciu tysi\u0119cy stron. Jednak nie jest to jedynie kolekcjonowanie wiedzy, bo Mariusz na tej podstawie uk\u0142ada trasy. Najpierw znajduje dziesi\u0119\u0107, pi\u0119tna\u015bcie miejsc zwi\u0105zanych z jednym tematem, a p\u00f3\u017aniej \u0142\u0105czy je w sp\u00f3jn\u0105 opowie\u015b\u0107. I tak powstaje spacer nie \u201epo Krakowie\u201d, ale po jakim\u015b jego fragmencie.<\/p>\n
S\u0105 w jego pracy tematy, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo mog\u0105 brzmie\u0107 ma\u0142o atrakcyjnie: epidemie, kataklizmy, przemys\u0142, in\u017cynieria miejska. A jednak w\u0142a\u015bnie one potrafi\u0105 opowiedzie\u0107 o mie\u015bcie to, czego nie dowiemy si\u0119, s\u0142uchaj\u0105c o historii Rynku G\u0142\u00f3wnego czy Wawelu.<\/p>\n
Spacer po\u015bwi\u0119cony epidemiom mo\u017ce prowadzi\u0107 przez dawne cmentarze, miejsca zwi\u0105zane ze \u015bwi\u0119tymi, kt\u00f3rych przywo\u0142ywano w czasie zarazy, albo przez \u015blady dawnych po\u017car\u00f3w i powodzi. Przewodnik wspomina te\u017c historie ofiar, lekarzy czy szpitali. W Krakowie wci\u0105\u017c mo\u017cna znale\u017a\u0107 XIX-wieczne tabliczki, kt\u00f3re przypominaj\u0105 o dawnych wydarzeniach. Okazuje si\u0119, \u017ce miasto zachowa\u0142o te \u015blady, tylko my ich nie zauwa\u017camy.<\/p>\n
\u2013 Niszowe tematy wymagaj\u0105 od przewodnika czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c odtworzenia gotowej opowie\u015bci. Trzeba samemu si\u0119 zainteresowa\u0107, poszuka\u0107, czasem d\u0142ugo niczego nie znale\u017a\u0107, a potem nagle trafi\u0107 na jedn\u0105 informacj\u0119, kt\u00f3ra otwiera ca\u0142y nowy w\u0105tek \u2013 m\u00f3wi Mariusz Stanisz. \u2013 To troch\u0119 praca historyka, troch\u0119 detektywa, a troch\u0119\u2026 programisty.<\/p>\n
Bo Mariusz jest r\u00f3wnie\u017c programist\u0105, a po\u0142\u0105czenie tych dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w jest jednym z jego najnowszych pomys\u0142\u00f3w na Krak\u00f3w. Ju\u017c w pa\u017adzierniku uruchomi aplikacj\u0119, w kt\u00f3rej gromadzi miejsca pozwalaj\u0105ce odkrywa\u0107 miasto powoli, z nieoczywistej strony. Ma ju\u017c ponad osiemset punkt\u00f3w!<\/p>\n
Jest w tym stwierdzeniu pewna przewrotno\u015b\u0107, bo Krak\u00f3w jest miastem, kt\u00f3re ma obowi\u0105zek zachwyca\u0107. Wawel, Rynek, ko\u015bcio\u0142y, Kazimierz \u2013 jeste\u015bmy przyzwyczajeni do tego, \u017ce jego warto\u015b\u0107 trzeba pokazywa\u0107 i poznawa\u0107 poprzez rzeczy wielkie, pi\u0119kne i wyj\u0105tkowe. Mariusz proponuje co\u015b zupe\u0142nie innego.<\/p>\n
\u2013 Podczas podr\u00f3\u017cy po Polsce odwiedzi\u0142em tysi\u0105c dwadzie\u015bcia pi\u0119\u0107 miast. W wielu z nich nie by\u0142o niczego, co mog\u0142oby konkurowa\u0107 z zabytkami Krakowa. Zwykle jest tam ko\u015bci\u00f3\u0142, czasem kilka ciekawszych budynk\u00f3w, jaki\u015b pomnik. Wtedy nauczy\u0142em si\u0119 patrze\u0107 inaczej i nie szuka\u0107 tego, co spektakularne, ale tego, co interesuj\u0105ce \u2013 opowiada.<\/p>\n
Dlatego dzi\u015b potrafi zaciekawi\u0107 go architektura lat 20. czy 30., a nawet postmodernizm, kt\u00f3ry dla wielu os\u00f3b jest synonimem architektonicznego chaosu. Jednak najbardziej osobisty projekt Mariusza nie dotyczy turyst\u00f3w.<\/p>\n
\u2013 Chcia\u0142bym, \u017ceby mieszka\u0144cy Krakowa zacz\u0119li odkrywa\u0107 w\u0142asne dzielnice. \u017beby kto\u015b, kto od lat mieszka na Zab\u0142ociu, P\u0142aszowie, Bronowicach czy w Nowej Hucie, pewnego dnia spojrza\u0142 na swoj\u0105 okolic\u0119 \u015bwie\u017cym okiem.<\/p>\n
Mariusz Stanisz m\u00f3wi, \u017ce chcia\u0142by zach\u0119ca\u0107 ludzi do \u201ezachwycania si\u0119 zwyk\u0142ymi rzeczami\u201d, a nie tylko tymi, kt\u00f3re maj\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 efekt wow!<\/p>\n
\u2013 Trzeba wyj\u015b\u0107 na miasto z ciekawo\u015bci\u0105, a nie z oczekiwaniami \u2013 podsumowuje.<\/p>\n
To chyba jedna z ciekawszych lekcji, jakie mo\u017cna dosta\u0107 od krakowskiego przewodnika, bo by\u0107 mo\u017ce dobrze poznamy nasze miasto dopiero wtedy, kiedy przestaniemy oczekiwa\u0107, \u017ce za ka\u017cdym rogiem czeka na nas co\u015b wielkiego.<\/p>\n
Mariusz o Krakowie. Fot. archiwum Mariusza Stanisza<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Co mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 dwa betonowe s\u0142upy przy ulicy Romanowicza i geometryczne wazony na budynku przy Placu Matejki? Na pierwszy rzut oka \u2013 niewiele. Dla Mariusza Stanisza s\u0105 to wa\u017cne tropy … <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":43020,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43018"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43018"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43022,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43018\/revisions\/43022"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43020"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}