Do muzealnej kolekcji do\u0142\u0105czy\u0142 wyj\u0105tkowy, d\u0142ugo wyczekiwany samolot \u2013 Aviata GM-1 \u201eGniady\u201d. To niezwyk\u0142y okaz reprezentuj\u0105cy polsk\u0105 my\u015bl techniczn\u0105, zapa\u0142 konstruktorski i niesprzyjaj\u0105ce warunki ekonomiczno-historyczne.<\/p>\n
\u201eGniady\u201d zosta\u0142 zaprojektowany w latach 1988\u20131989 przez in\u017c. Edwarda Marga\u0144skiego, jako specjalistyczny samolot do holowania szybowc\u00f3w. Projekt powsta\u0142 z inicjatywy \u015brodowiska zwi\u0105zanego z firm\u0105 Aviata i od pocz\u0105tku mia\u0142 by\u0107 odpowiedzi\u0105 na zapotrzebowanie aeroklub\u00f3w na nowoczesny, wydajny holownik.<\/p>\n
Za opracowanie dokumentacji technicznej odpowiadali g\u0142\u00f3wni konstruktorzy: mgr in\u017c. Marian Jakoniuk oraz mgr in\u017c. Witold Wiraszka, kt\u00f3rzy przygotowali komplet rysunk\u00f3w i oblicze\u0144. Jednak ambitny projekt bardzo szybko napotka\u0142 na trudno\u015bci \u2013 kryzys finansowy firmy Aviata doprowadzi\u0142 do niemal ca\u0142kowitego wstrzymania prac.<\/p>\n
Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142 dzi\u0119ki wsparciu Komitetu Bada\u0144 Naukowych. Cho\u0107 finansowanie by\u0142o ograniczone, pozwoli\u0142o kontynuowa\u0107 projekt i doprowadzi\u0107 do budowy prototypu. Z uwagi na zaanga\u017cowanie zespo\u0142u Marga\u0144skiego w rozw\u00f3j szybowca Swift S-1, wykonanie samolotu powierzono warszawskiej firmie Yalo (Zak\u0142ad Napraw i Budowy Sprz\u0119tu Lataj\u0105cego i P\u0142ywaj\u0105cego).<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie tam powsta\u0142 nowy kad\u0142ub i zmontowano samolot. Konstrukcja \u201eGniadego\u201d by\u0142a interesuj\u0105cym po\u0142\u0105czeniem istniej\u0105cych ju\u017c, sprawdzonych rozwi\u0105za\u0144 i nowatorskiego podej\u015bcia.<\/p>\n
Wykorzystano m.in.:<\/p>\n
-skrzyd\u0142a i usterzenie znane z samolot\u00f3w PZL-110 \u201eKoliber\u201d \/ PZL-111 \u201eSenior\u201d
\n-zesp\u00f3\u0142 nap\u0119dowy oraz elementy podwozia z PZL-104 \u201eWilga\u201d
\n-ca\u0142kowicie nowy, zaprojektowany od podstaw kad\u0142ub.<\/p>\n
Dzi\u0119ki temu powsta\u0142a maszyna o bardzo dobrych osi\u0105gach \u2013 szczeg\u00f3lnie imponuj\u0105cej pr\u0119dko\u015bci wznoszenia, kluczowej przy holowaniu szybowc\u00f3w. Projekt zak\u0142ada\u0142 tak\u017ce du\u017c\u0105 efektywno\u015b\u0107 operacyjn\u0105 oraz ograniczenie wp\u0142ywu na \u015brodowisko.<\/p>\n
Prototyp (SP-PBN) zosta\u0142 oblatany 26 kwietnia 1995 roku przez Tadeusza Dunowskiego. W kolejnych miesi\u0105cach samolot przeszed\u0142 pr\u00f3by w locie oraz eksploatacj\u0119 testow\u0105, m.in. na g\u00f3rze \u017bar. Osi\u0105gi oceniono jako dobre, cho\u0107 konstruktorzy liczyli na jeszcze lepsze rezultaty. Niestety, ponownie zabrak\u0142o \u015brodk\u00f3w finansowych \u2013 maszyna trafi\u0142a do hangaru na warszawskim Bemowie.<\/p>\n
Podejmowano pr\u00f3by zainteresowania projektem wi\u0119kszych producent\u00f3w, w tym PZL-Ok\u0119cie, jednak bez powodzenia. Od 1997 roku program ponownie finansowa\u0142 Komitet Bada\u0144 Naukowych. Do prac w\u0142\u0105czono WZL nr 3 w D\u0119blinie jako potencjalnego producenta, a proces certyfikacji realizowa\u0142 Instytut Lotnictwa wraz z Aviat\u0105.<\/p>\n
Do ko\u0144ca 1997 roku zako\u0144czono podstawowy program pr\u00f3b w locie oraz testy holowania szybowc\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 bada\u0144 i pr\u00f3b trwa\u0142a a\u017c do 2001 roku. Mimo tego samolot nigdy nie wszed\u0142 do produkcji seryjnej \u2013 powsta\u0142y jedynie dwa egzemplarze.<\/p>\n
Prezentowany w Muzeum Lotnictwa Polskiego egzemplarz to maszyna o wyj\u0105tkowo burzliwej historii. Samolot by\u0142 wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem \u2013 jako holownik szybowc\u00f3w. Na tle innych konstrukcji wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 bardzo du\u017c\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105 wznoszenia oraz mo\u017cliwo\u015bci\u0105 stromego schodzenia bez ryzyka przech\u0142odzenia silnika \u2013 dzi\u0119ki zastosowaniu \u017caluzjowych zas\u0142on wlotu powietrza.<\/p>\n
Do sierpnia 2006 roku by\u0142 regularnie eksploatowany, osi\u0105gaj\u0105c ponad 800 godzin nalotu. Nast\u0119pnie zosta\u0142 wycofany z u\u017cytkowania i przez lata pozostawa\u0142 zapomniany w warszawskim aeroklubie, gdzie uleg\u0142 stopniowej degradacji i cz\u0119\u015bciowej dekompletacji.<\/p>\n
Jego los odmieni\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki pasji i determinacji cz\u0142onk\u00f3w Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej. To oni uratowali t\u0119 unikatow\u0105 konstrukcj\u0119 \u2013 samolot w cz\u0119\u015bciach zosta\u0142 przetransportowany do Piotrkowa Trybunalskiego i tam rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 \u017cmudny proces odbudowy.<\/p>\n
Po wielu latach pracy mechanik\u00f3w i specjalist\u00f3w nast\u0105pi\u0142 moment prze\u0142omowy \u2013 21 wrze\u015bnia 2021 r., po 15 latach przerwy, \u201eGniady\u201d ponownie wzbi\u0142 si\u0119 w powietrze. Oblotu dokona\u0142 instruktor Waldek Wegner.<\/p>\n
To wydarzenie by\u0142o nie tylko sukcesem technicznym, ale tak\u017ce symbolicznym przywr\u00f3ceniem do \u017cycia jednego z najrzadszych polskich samolot\u00f3w.<\/p>\n
Dzi\u015b ta niezwyk\u0142a maszyna trafia do Muzeum Lotnictwa Polskiego, gdzie b\u0119dzie \u015bwiadectwem ambicji, determinacji i historii polskiego lotnictwa cywilnego ko\u0144ca XX wieku.<\/p>\n
Fot. Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do muzealnej kolekcji do\u0142\u0105czy\u0142 wyj\u0105tkowy, d\u0142ugo wyczekiwany samolot \u2013 Aviata GM-1 \u201eGniady\u201d. To niezwyk\u0142y okaz reprezentuj\u0105cy polsk\u0105 my\u015bl techniczn\u0105, zapa\u0142 konstruktorski i niesprzyjaj\u0105ce warunki ekonomiczno-historyczne. Historia ciekawej konstrukcji \u201eGniady\u201d zosta\u0142 … <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":42010,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42009"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42009"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42009\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42011,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42009\/revisions\/42011"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/42010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42009"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42009"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42009"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}