Ju\u017c jutro, 12 marca nad pawilonem us\u0142ugowym na Os. Kazimierzowskim w Bie\u0144czycach ponownie za\u015bwieci napis, kt\u00f3ry przez dekady by\u0142 jednym z najbardziej rozpoznawalnych punkt\u00f3w orientacyjnych w tej cz\u0119\u015bci Nowej Huty. Planowane \u201epierwsze w\u0142\u0105czenie\u201d po remoncie b\u0119dzie nie tylko jego technicznym zako\u0144czeniem, ale przede wszystkim \u015bwi\u0119tem lokalnej pami\u0119ci \u2013 spotkaniem mieszka\u0144c\u00f3w wok\u00f3\u0142 znaku, kt\u00f3ry wielu z nich pami\u0119ta z dzieci\u0144stwa, szkolnych przerw i szybkich obiad\u00f3w w barze mlecznym. Serdecznie zapraszamy na to niecodzienne wydarzenie!<\/p>\n
Narodziny pierwszego neonu na osiedlu<\/strong><\/p>\n Neon \u201eBar mleczny\u201d powsta\u0142 pod koniec lat 60. XX wieku jako pierwszy neon na nowo powstaj\u0105cym w\u00f3wczas osiedlu w Bie\u0144czycach. Umieszczony na dachu jednokondygnacyjnego pawilonu handlowo-us\u0142ugowego przy dzisiejszej ulicy gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa, sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci: du\u017cego, geometrycznego napisu \u201ebar mleczny\u201d oraz umieszczonej nad nim \u015bwietlnej sceny z butelk\u0105 mleka i szklankami. Ten drugi, dzi\u015b ju\u017c nieistniej\u0105cy neon by\u0142 animowany \u2013 dzi\u0119ki specjalnemu programatorowi widz m\u00f3g\u0142 ogl\u0105da\u0107 sekwencj\u0119 nalewania mleka z butelki do szklanek. Ca\u0142o\u015b\u0107 stanowi\u0142a znak rozpoznawczy miejsca, w kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o zje\u015b\u0107 prosto, tanio i swojsko.<\/p>\n Forma i technologia sprzed p\u00f3\u0142 wieku<\/strong><\/p>\n Sam napis \u201eBar mleczny\u201d zaprojektowano z du\u017c\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o form\u0119, zgodnie z estetyk\u0105 ko\u0144ca lat 60. Litery wykonano jako litery blokowe \u2013 tr\u00f3jwymiarowe, z \u201eplecami\u201d, bokami i licem \u2013 z ocynkowanej blachy o grubo\u015bci 1 mm. Maj\u0105 charakterystyczn\u0105, geometryczn\u0105 \u201eszeryfow\u0105\u201d czcionk\u0119, mocno poszerzon\u0105, o proporcjach ok. 2:1, co dobrze wpisuje si\u0119 w \u00f3wczesne wzornictwo. Wysoko\u015b\u0107 liter to oko\u0142o 65 cm, a szeroko\u015b\u0107 ca\u0142ego napisu si\u0119ga ponad 12 metr\u00f3w, dzi\u0119ki czemu neon by\u0142 dobrze widoczny z perspektywy g\u0142\u00f3wnej ulicy i okolicznych blok\u00f3w. Rurki neonowe mocowano na pe\u0142nych podk\u0142adach, a elektrody wprowadzano do wn\u0119trza liter pod k\u0105tem prostym, zgodnie z technologi\u0105 stosowan\u0105 w Polsce kilkadziesi\u0105t lat temu.<\/p>\n Up\u0142yw czasu nie by\u0142 jednak \u0142askawy dla instalacji. Z biegiem lat zdemontowano wszystkie rurki neonowe, znikn\u0119\u0142a instalacja elektryczna wraz z transformatorami, a po \u015bwietlnym efekcie pozosta\u0142 tylko korpus liter. Te by\u0142y wielokrotnie przemalowywane, cz\u0119\u015b\u0107 rewizyjnych klapek na bokach zagin\u0119\u0142a za ptasimi gniazdami. Na licach mo\u017cna by\u0142o dostrzec \u015blady dawnych napraw \u2013 poszerzanych na szybko otwor\u00f3w na elektrody, wyginanych kraw\u0119dzi, drobnych uszkodze\u0144 wynikaj\u0105cych z wieloletniej eksploatacji. Paradoksalnie, w\u0142a\u015bnie solidna ocynkowana blacha sprawi\u0142a, \u017ce mimo tych ingerencji i braku \u015bwiecenia neon przetrwa\u0142 w zaskakuj\u0105co dobrym stanie, czekaj\u0105c na swoje drugie \u017cycie.<\/p>\n Konserwatorska renowacja korpus\u00f3w<\/strong><\/p>\n Przygotowania do renowacji rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 od szczeg\u00f3\u0142owego rozpoznania stanu zachowania i analizy dawnych materia\u0142\u00f3w. Nie zachowa\u0142y si\u0119 projektowe dokumenty z epoki, nie ma te\u017c pewno\u015bci co do pierwotnej dokumentacji technicznej, dlatego wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em okaza\u0142y si\u0119 fotografie z lat 60. i 70. oraz relacje mieszka\u0144c\u00f3w. Na ich podstawie uda\u0142o si\u0119 zrekonstruowa\u0107 wygl\u0105d napisu, potwierdzi\u0107 istnienie animowanego neonu z butelk\u0105 i szklankami oraz oceni\u0107, jak\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0142 \u201eBar mleczny\u201d w codziennym pejza\u017cu osiedla. To tak\u017ce moment, w kt\u00f3rym zapad\u0142a decyzja, by potraktowa\u0107 neon nie tylko jako element reklamy, ale jako cz\u0119\u015b\u0107 to\u017csamo\u015bci nowohuckiej przestrzeni.<\/p>\n Prace konserwatorskie przy korpusach liter polega\u0142y na ich demonta\u017cu, dok\u0142adnym oczyszczeniu z \u0142uszcz\u0105cych si\u0119 warstw farby i zabezpieczeniu antykorozyjnym. Wn\u0119trza liter \u2013 w wielu miejscach zanieczyszczone przez lata bytowania ptak\u00f3w \u2013 zosta\u0142y wyczyszczone i pomalowane farbami dedykowanymi do blach ocynkowanych. Naprawiono uszkodzenia blacharskie, w szczeg\u00f3lno\u015bci okolice otwor\u00f3w na elektrody, odtworzono brakuj\u0105ce klapki rewizyjne na bokach liter i wykonano otwory odp\u0142ywowe w spodach, tak by w przysz\u0142o\u015bci wilgo\u0107 nie gromadzi\u0142a si\u0119 wewn\u0105trz. Kolor korpus\u00f3w odtworzono w oparciu o najstarsze zachowane fragmenty: przyj\u0119to, \u017ce lica liter s\u0105 bia\u0142e, a boki czerwone, co daje mocny, czytelny rysunek na tle nieba i otaczaj\u0105cej zabudowy.<\/p>\n Nowe \u015bwiat\u0142o, tradycyjna technika<\/strong><\/p>\n R\u00f3wnolegle przygotowano now\u0105 instalacj\u0119 \u015bwietln\u0105. Zdecydowano o wykonaniu rurek neonowych o \u015brednicy 18 mm i zachowaniu oryginalnego podzia\u0142u na sekcje, wyznaczonego przez istniej\u0105ce otwory na elektrody. Zastosowano tradycyjny \u201epolski\u201d spos\u00f3b elektrodowania, z elektrodami wspawanymi pod k\u0105tem prostym i ukrytymi w korpusie liter. Rurki zamontowano na wsp\u00f3\u0142czesnych, transparentnych wspornikach z poliw\u0119glanu, co sprawia, \u017ce same uchwyty s\u0105 niemal niewidoczne, a w odbiorze dominuje \u015bwiat\u0142o i kszta\u0142t liter. Ostatecznie wybrano pomara\u0144czow\u0105 barw\u0119 \u015bwiecenia \u2013 \u017cyw\u0105, ciep\u0142\u0105, dobrze widoczn\u0105 z daleka i jednocze\u015bnie odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do palety kolor\u00f3w, z kt\u00f3r\u0105 kojarz\u0105 si\u0119 neony epoki p\u00f3\u017anego modernizmu.<\/p>\n Odnowa neon\u00f3w<\/strong><\/p>\n Renowacja \u201eBaru mlecznego\u201d wpisuje si\u0119 w szerszy program dzia\u0142a\u0144 prowadzonych przez Zarz\u0105d Budynk\u00f3w Komunalnych w Krakowie. W ostatnich latach uda\u0142o si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 blask neonowi \u201eLudwik\u201d na osiedlu Kazimierzowskim, odnowi\u0107 i ponownie uruchomi\u0107 neon \u201eJubilatka\u201d na osiedlu Teatralnym oraz wykona\u0107 rekonstrukcj\u0119 neon\u00f3w restauracji Stylowa przy alei R\u00f3\u017c. W ka\u017cdym z tych projekt\u00f3w chodzi\u0142o nie tylko o napraw\u0119 instalacji, ale o przywr\u00f3cenie fragmentu miejskiej pami\u0119ci: dawnej typografii, kolorystyki, sposobu \u015bwiecenia i atmosfery ulicy, na kt\u00f3rej neony wyznacza\u0142y rytm wieczornego \u017cycia.<\/p>\n \u201eBar mleczny\u201d do\u0142\u0105cza do tej rodziny odnowionych znak\u00f3w jako symbol Bie\u0144czyc i osiedla Kazimierzowskiego. Jego powr\u00f3t ma znaczenie nie tylko estetyczne, ale i to\u017csamo\u015bciowe. Dla najstarszych mieszka\u0144c\u00f3w to powr\u00f3t obrazu, kt\u00f3ry pami\u0119taj\u0105 z m\u0142odo\u015bci \u2013 pierwszych randek, powrot\u00f3w z pracy, codziennych zakup\u00f3w. Dla m\u0142odszych \u2013 szansa, by zobaczy\u0107 na \u017cywo fragment historii, kt\u00f3ry dot\u0105d znali g\u0142\u00f3wnie z opowie\u015bci i po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ych fotografii. Dla miasta \u2013kolejny dow\u00f3d, \u017ce mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107 trosk\u0119 o dziedzictwo z nowoczesnym podej\u015bciem do przestrzeni publicznej.<\/p>\n Pierwsze w\u0142\u0105czenie neonu<\/strong><\/p>\n Spotkajmy si\u0119 jutro, 12 marca o godz. 18.00 na Os. Kazimierzowskim, by wsp\u00f3lnie w\u0142\u0105czy\u0107 odnowiony neon \u201eBar mleczny\u201d i przywr\u00f3ci\u0107 go na dobre do wieczornego pejza\u017cu Bie\u0144czyc. Nie wyobra\u017camy sobie tego momentu bez ruskich pierog\u00f3w i kompotu \u2013 klasycznego zestawu bar\u00f3w mlecznych czas\u00f3w PRL, dlatego na przyby\u0142ych go\u015bci przygotowana zosta\u0142a degustacja tego symbolicznego dania.<\/p>\n Po pierwszym za\u015bwieceniu neonu zaprosimy Pa\u0144stwa na opowie\u015b\u0107 o neonach Nowej Huty i Bie\u0144czyc \u2013 o ich historii, technice i roli w budowaniu to\u017csamo\u015bci dzielnicy. Histori\u0119 t\u0119 przybli\u017cy mi\u0142o\u015bnik krakowskich neon\u00f3w i wykonawca renowacji \u201eBaru mlecznego\u201d, Pawe\u0142 Bochenek (Krakowskie Neony).<\/p>\n 12 marca, gdy neon \u201eBar mleczny\u201d ponownie roz\u015bwietli dach pawilonu, Nowa Huta zyska z powrotem jeszcze jeden element swojego \u015bwietlnego alfabetu. To alfabet z\u0142o\u017cony z pojedynczych liter, ale opowiadaj\u0105cy ca\u0142e rozdzia\u0142y miejskiej historii \u2013 od entuzjazmu lat 60., przez trudne dekady zaniedba\u0144, po wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce o codzienne symbole te\u017c warto dba\u0107. Zaproszenie na pierwsze uruchomienie neonu jest wi\u0119c zaproszeniem do wsp\u00f3lnego prze\u017cycia tego momentu i do spojrzenia na dobrze znane osiedle z nowej, roz\u015bwietlonej perspektywy.<\/p>\n Fot. Tom Rollauer<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ju\u017c jutro, 12 marca nad pawilonem us\u0142ugowym na Os. Kazimierzowskim w Bie\u0144czycach ponownie za\u015bwieci napis, kt\u00f3ry przez dekady by\u0142 jednym z najbardziej rozpoznawalnych punkt\u00f3w orientacyjnych w tej cz\u0119\u015bci Nowej Huty. … <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":41958,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41957"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41957"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41957\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41959,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41957\/revisions\/41959"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}