Wzmianki o pierwszych radnych (w\u00f3wczas rajcach) miejskich si\u0119gaj\u0105 roku 1267. Pierwsza radna z bezpo\u015bredniego wyboru zasiad\u0142a w \u0142awach radcowskich w 1938 roku. Kobiety czeka\u0142y na swoj\u0105 reprezentacj\u0119 \u201etylko\u201d 671 lat.<\/p>\n
Patrz\u0105c na dzisiejsz\u0105, coraz bardziej widoczn\u0105 obecno\u015b\u0107 kobiet w \u017cyciu politycznym, spo\u0142ecznym i zawodowym, trudno sobie wyobrazi\u0107, \u017ce jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu w \u0142awach Rady Miasta Krakowa pracowali sami m\u0119\u017cczy\u017ani. Nie do\u015b\u0107, \u017ce po\u0142owa narodu nie mia\u0142a swojej reprezentacji, a tym samym mocno ograniczony wp\u0142yw na prowadzon\u0105 polityk\u0119, to sama rada by\u0142a ubo\u017csza o mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapoznania si\u0119 z innym ni\u017c m\u0119ski punkt widzenia.<\/p>\n
Ale wr\u00f3\u0107my do kobiecych debiut\u00f3w w Radzie Miasta. \u201ePoczet rajc\u00f3w, radc\u00f3w i radnych Miasta Krakowa (1267-2022)\u201d m\u00f3wi, \u017ce czynne prawo wyborcze (tj. prawo dokonywania wyboru) Krakowianki mia\u0142y ju\u017c od pocz\u0105tku autonomii galicyjskiej, tj. od roku 1866. To prawo ogranicza\u0142 jednak cenzus maj\u0105tkowy oraz brak mo\u017cliwo\u015bci osobistego g\u0142osowania przy urnie. Kobiety mog\u0142y g\u0142osowa\u0107 jedynie poprzez m\u0119\u017ca, ojca, brata lub ustanowionego opiekuna czy pe\u0142nomocnika.<\/p>\n
Bierne prawo wyborcze (tj. prawo bycia wybieranym) dla kobiet pojawi\u0142o si\u0119 w 1918 r., ale tylko przy wyborach do Sejmu Ustawodawczego RP. Dopiero Ma\u0142a Konstytucja z 1921 r. dawa\u0142a kobietom pe\u0142ne czynne i bierne prawo wyborcze. Dla Krakowianek pojawia\u0142aby si\u0119 zatem mo\u017cliwo\u015b\u0107 kandydowania i wej\u015bcia do nowej rady miejskiej, tyle \u017ce wybor\u00f3w nie by\u0142o, bo zwlekano z ustaw\u0105 samorz\u0105dow\u0105. Pierwsza mo\u017cliwo\u015b\u0107 kandydowania kobiet do rady miejskiej pojawi\u0142a si\u0119 w dopiero pod koniec 1933 r., gdy wesz\u0142a w \u017cycie tzw. ustawa scaleniowa reguluj\u0105ca samorz\u0105dno\u015b\u0107 lokaln\u0105. Pierwsze takie wybory w Krakowie rozpisano na 10 grudnia tego\u017c 1933 roku.<\/p>\n
Jednak kobiety pojawi\u0142y si\u0119 w krakowskiej reprezentacji nieco wcze\u015bniej, bo od roku 1931. W\u00f3wczas w Krakowie dzia\u0142a\u0142a najpierw Rada Przyboczna, a potem Tymczasowa Rada Miejska. Jednak radcy w nich zasiadaj\u0105cy pochodzili z nominacji, a nie z wyboru. Z nominacji do Rady Przybocznej, dzia\u0142aj\u0105cej od lutego do ko\u0144ca czerwca 1931 roku znalaz\u0142y si\u0119: Bronis\u0142awa Bobrowska \u2013 nauczycielka, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielka krakowskiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Dzieci (pisali\u015bmy o niej w cyklu \u201eRadni na przestrzeni wiek\u00f3w\u201d), Maria Kostrzewska \u2013 w\u0142a\u015bcicielka zak\u0142adu przemys\u0142owego i przewodnicz\u0105ca Zwi\u0105zku Pracy Obywatelskiej Kobiet oraz Zofia Przybylska – dyrektorka seminarium \u017ce\u0144skiego. Z nominacji do Tymczasowej Rady Miejskiej w latach 1931-1933 radczyniami zosta\u0142y te panie oraz Urszula \u0141ubie\u0144ska, dokooptowana do sk\u0142adu Rady w 1933 roku.<\/p>\n
Jednak w wyniku tak wyczekiwanych wybor\u00f3w z 10 grudnia 1933 roku \u017cadna z kandyduj\u0105cych kobiet nie wesz\u0142a bezpo\u015brednio do Rady. Po zwolnieniu si\u0119 trzech miejsc do rady dokooptowano Bronis\u0142aw\u0119 Bobrowsk\u0105, Mari\u0119 Kostrzewsk\u0105 i debiutuj\u0105c\u0105 w Radzie Stanis\u0142aw\u0119 Rych\u0142owsk\u0105, reprezentuj\u0105c\u0105 okr\u0119g wyborczy Kleparz.<\/p>\n
Dopiero w wyniku wybor\u00f3w przeprowadzonych w grudniu 1938 roku, z bezpo\u015bredniego wyboru (nie z nominacji b\u0105d\u017a dokooptowania), do Rady Miejskiej wesz\u0142a Aniela Sow\u00f3wna (Sowa). By\u0142a nauczycielk\u0105 i wizytatork\u0105 szkoln\u0105 (pisali\u015bmy o niej w cyklu \u201eA czy wiesz\u2026\u201d). Niestety, radn\u0105 by\u0142a tylko 8 miesi\u0119cy. Wrzesie\u0144 1939 roku przerwa\u0142 drug\u0105 kadencj\u0119 Rady Miejskiej.<\/p>\n
Lata powojenne, a\u017c do 1989 roku to czas scentralizowanej w\u0142adzy i wynik\u00f3w wybor\u00f3w, kt\u00f3re praktycznie by\u0142y przes\u0105dzone na etapie konstruowania list wyborczych. Nie by\u0142o samorz\u0105du w dzisiejszym rozumieniu. Kobiet w sk\u0142adach rad nie by\u0142o zbyt du\u017co, chocia\u017c wiele wi\u0119cej ni\u017c przed II wojna \u015bwiatow\u0105. I tak na przyk\u0142ad w latach 1945-1954 sumarycznie radnych by\u0142o 281 z czego 47 kobiet. W ostatnich niedemokratycznych wyborach w 1988 roku na 162 mandaty (w tym 99 dla miasta Krakowa) – 45 przypad\u0142o kobietom.<\/p>\n
W \u0142awach radcowskich zasiada\u0142y: lekarki, robotnice, nauczycielki, ksi\u0119gowe, brygadzistki, wyk\u0142adowczynie, architektki, prawniczki czy dzia\u0142aczki spo\u0142eczne. Nie wiemy co sta\u0142o za decyzj\u0105 o \u201eprzyj\u0119ciu\u201d funkcji radnego czy radnej w tamtych czasach. Jedno mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d wielu kobiet zasiadaj\u0105cych w\u00f3wczas w radach nie brak postaci wielce zas\u0142u\u017conych dla naszego miasta i nie tylko. Wspomnimy tylko kilka z nich. Halina Czerny-Stefa\u0144ska – wybitna pianistka, pedagog, zwyci\u0119\u017cczyni IV Mi\u0119dzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, a potem wielokrotnie jego jurorka. Wis\u0142awa Szymborska – poetka, eseistka i felietonistka, laureatka literackiej Nagrody Nobla z 1996 roku, doceniona za ironi\u0119 i precyzj\u0119 j\u0119zyka. Marta Stebnicka-Kern \u2013 aktorka, re\u017cyserka teatralna, pedagog. Krystyna Skuszanka \u2013 re\u017cyserka, dyrektor Teatru Ludowego, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142a do czo\u0142\u00f3wki polskich scen i wieloletnia dyrektor Teatru im. J. S\u0142owackiego.<\/p>\n
Rok 1989 przyni\u00f3s\u0142 zmian\u0119 ustroju politycznego, a wraz z nim odrodzenie samorz\u0105du. W wyniku pierwszych demokratycznych wybor\u00f3w w maju 1990 roku w Radzie Miasta Krakowa zasiad\u0142o 75 radnych, w tym 15 kobiet. Od I kadencji do ko\u0144ca roku 2022 (kadencja VIII) w fotelach radnych miasta zasiad\u0142o 298 os\u00f3b (niekt\u00f3rzy wi\u0119cej ni\u017c jeden raz). W tej liczbie znajduj\u0105 si\u0119 53 kobiety (17,8%) oraz 245 m\u0119\u017cczyzn (82,2%). (\u017ar\u00f3d\u0142o: \u201ePoczet rajc\u00f3w, radc\u00f3w i radnych Miasta Krakowa (1267-2022)\u201d). Tylko jedna kobieta do tej pory pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 Przewodnicz\u0105cej Rady Miasta Krakowa. By\u0142a ni\u0105 Ma\u0142gorzata Radwan-Ballada i pe\u0142ni\u0142a t\u0119 funkcj\u0119 w V kadencji, od 30 pa\u017adziernika 2007 r. do 16 grudnia 2009 r.<\/p>\n
W obecnej Radzie Miasta Krakowa IX kadencji zasiada 19 pa\u0144, a to stanowi ponad 44% ca\u0142ego sk\u0142adu Rady, a w dziewi\u0119ciu Komisjach RMK pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 Przewodnicz\u0105cych Komisji. Warto podkre\u015bli\u0107 \u017ce wiele radnych zostaje wybieranych przez swoich wyborc\u00f3w do rad kolejnych kadencji. Radn\u0105 kt\u00f3ra pe\u0142ni t\u0119 funkcj\u0119 ju\u017c od III kadencji RMK, czyli od 1998 roku, ciesz\u0105ca si\u0119 zaufaniem mieszka\u0144c\u00f3w jest radna Gra\u017cyna Fija\u0142kowska.<\/p>\n
Przez 671 lat milczenia do czas\u00f3w obecnej Rady – Krakowianki wywalczy\u0142y miejsce przy stole, i dzi\u015b udowadniaj\u0105, \u017ce polityka lokalna zyskuje na sile, m\u0105dro\u015bci i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy kobiecy g\u0142os przestaje by\u0107 przywilejem, a staje si\u0119 standardem.<\/p>\n
Tekst: krakow.pl\/Fot. Domena publiczna<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wzmianki o pierwszych radnych (w\u00f3wczas rajcach) miejskich si\u0119gaj\u0105 roku 1267. Pierwsza radna z bezpo\u015bredniego wyboru zasiad\u0142a w \u0142awach radcowskich w 1938 roku. Kobiety czeka\u0142y na swoj\u0105 reprezentacj\u0119 \u201etylko\u201d 671 lat. … <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":41906,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41905"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41905\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41907,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41905\/revisions\/41907"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41906"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}