125 lat temu po raz pierwszy z kran\u00f3w zamo\u017cniejszych mieszka\u0144c\u00f3w Sto\u0142ecznego Kr\u00f3lewskiego Miasta Krakowa pop\u0142yn\u0119\u0142a woda, nie ze studni, a z nowo\u017cytnego wodoci\u0105gu zasilanego wod\u0105 z Wis\u0142y. Tak rozpoczyna si\u0119 historia Wodoci\u0105g\u00f3w Miasta Krakowa, kt\u00f3ra nieprzerwanie trwa do dzi\u015b. \u015awi\u0119tuj\u0105c, wyjmujemy z archiwum zdj\u0119cie, kt\u00f3re od lat intryguje pracownik\u00f3w i go\u015bci najstarszego zak\u0142adu uzdatniania wody dla Krakowa \u2013 Zak\u0142adu Uzdatniania Wody Bielany \u2013 wybudowanego z charakterystycznej czerwonej ceg\u0142y.<\/p>\n
Przenie\u015bmy si\u0119 do XIX wieku. Krak\u00f3w, w\u00f3wczas jeszcze ciasno zamkni\u0119ty w granicach wyznaczonych przez austriackie fortyfikacje, boryka\u0142 si\u0119 nadal z niedostatkiem wody pitnej \u2013 czystej i bezpiecznej.<\/p>\n
\u00d3wczesny prezydent J\u00f3zef Edward Friedlein ma w swojej g\u0142owie s\u0142owa swojego imiennika i poprzednika J\u00f3zefa Dietla: \u201eNie zra\u017cajcie si\u0119, Panowie wielkimi kosztami, jakie poci\u0105gnie za sob\u0105 urz\u0105dzenie wodoci\u0105gu, bo koszta przemin\u0105, korzy\u015bci za\u015b b\u0119d\u0105 wieczne!\u201d i wie jedno: bez nowoczesnych wodoci\u0105g\u00f3w miasto nie przetrwa. To wtedy, w podkrakowskiej wsi Bielany, powstaje najnowocze\u015bniejsza w tej cz\u0119\u015bci Europy stacja pomp.<\/p>\n
Na archiwalnej fotografii, kt\u00f3rej kopia zdobi dzi\u015b jedn\u0105 z \u015bcian Zak\u0142adu Uzdatniania Wody Bielany przy ulicy Ksi\u0119cia J\u00f3zefa, widzimy moment prze\u0142omowy budowy nowego wodoci\u0105gu \u2013 surowy, niemal ksi\u0119\u017cycowy krajobraz rozkopanej ziemi. Jednak to nie in\u017cynierski kunszt przyci\u0105ga wzrok. Na pierwszym planie, w\u015br\u00f3d zwa\u0142\u00f3w ziemi, stoi Ona, zupe\u0142nie tam nie pasuj\u0105ca \u2013 ma\u0142a dziewczynka. Kim jest, jak ma na imi\u0119, ile ma lat, co tam robi?<\/p>\n
S\u0142o\u0144ce tamtego poranka 1899, a mo\u017ce 1900 roku by\u0142o wyj\u0105tkowo \u0142askawe \u2013 ciep\u0142e, z\u0142ote, takie, kt\u00f3re otula. Tego dnia najprawdopodobniej ojciec postanowi\u0142 jej pokaza\u0107 sw\u00f3j zawodowy \u015bwiat. Czy by\u0142 to Roman Kajetan Ingarden, autor projektu miejskiego wodoci\u0105gu, a g\u0142\u00f3wna bohaterka czarno-bia\u0142ej fotografii to jego c\u00f3rka? To oznacza\u0142oby, \u017ce mia\u0142a wtedy jakie\u015b 11, 12 lat?<\/p>\n
Czy by\u0142a to faktycznie Jadwiga? \u2013 takie eleganckie i popularne w tamtym czasie w Krakowie imi\u0119 nosi\u0142a jedna z c\u00f3rek Ingardena. Jej ojciec, in\u017cynier miejski, od kilku miesi\u0119cy nadzorowa\u0142 prace na Bielanach. W domu cz\u0119sto znika\u0142 przed \u015bwitem, wraca\u0142 p\u00f3\u017ano, pachnia\u0142 wapnem, mokr\u0105 ziemi\u0105 i zm\u0119czeniem. Jadwiga nie zawsze rozumia\u0142a, co w\u0142a\u015bciwie tam robi, czym dok\u0142adnie si\u0119 zajmuje, ale wiedzia\u0142a jedno\u2026 To by\u0142o co\u015b wa\u017cnego, co ju\u017c w 1901 roku zmieni miasto na zawsze.<\/p>\n
Zanim wyruszyli na wycieczk\u0119, matka starannie zaplot\u0142a Jadwini w\u0142osy, wyg\u0142adzi\u0142a ciemn\u0105 sukienk\u0119 i z dum\u0105 zawi\u0105za\u0142a bia\u0142y fartuszek tzw. pinafore, kt\u00f3ry dziewczynka nosi\u0142a tylko przy wyj\u0105tkowych okazjach.<\/p>\n
Nad brzegiem Wis\u0142y, gdzie powstawa\u0142 zak\u0142ad Bielany, ros\u0142y polne kwiaty, zerwa\u0142a kilka \u2013 ot, z nud\u00f3w, ot, z przyzwyczajenia. Bukiet trzyma\u0142a teraz w d\u0142oni, nie\u015bwiadoma, \u017ce stanie si\u0119 detalem historii zatrzymanej na fotografii.<\/p>\n
Plac budowy na Bielanach by\u0142 dla niej jak inny \u015bwiat. Ziemia rozkopana, ludzie krz\u0105taj\u0105cy si\u0119 w rytmie, kt\u00f3rego nie zna\u0142a, stukot m\u0142ot\u00f3w, skrzypienie taczek. A jednak nie ba\u0142a si\u0119 kurzu ani b\u0142ota. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 patrzy\u0142a na wszystko z mieszanin\u0105 fascynacji i lekkiego znu\u017cenia, jak to dzieci maj\u0105 w zwyczaju, gdy co\u015b jest jednocze\u015bnie nowe i zbyt powa\u017cne.<\/p>\n
S\u0142o\u0144ce \u015bwieci\u0142o mocno, wi\u0119c ojciec poda\u0142 jej letni\u0105 parasolk\u0119. Kapelusz ju\u017c mia\u0142a \u2013 ulubiony, z szerokim rondem, kt\u00f3ry matka by\u0107 mo\u017ce kupi\u0142a u modystki Pauliny Orty\u0144skiej przy ulicy Floria\u0144skiej. Jadwiga kr\u0119ci\u0142a parasolk\u0105 figlarnie, przyjmuj\u0105c poz\u0119 ma\u0142ej damy, jakby wiedzia\u0142a, \u017ce kto\u015b zaraz skieruje na ni\u0105 obiektyw.<\/p>\n
Czy fotograf by\u0142 zawodowcem? A mo\u017ce to jeden z urz\u0119dnik\u00f3w, kt\u00f3ry dla potomnych fotografowa\u0142 budow\u0119? Kadr by\u0142 przemy\u015blany: dziewczynka na pierwszym planie, robotnicy w tle, monumentalno\u015b\u0107 budowy i delikatno\u015b\u0107 dziecka splecione w jedno.<\/p>\n
Jadwiga nie wiedzia\u0142a, \u017ce stoi na miejscu, kt\u00f3re za kilka lat zmieni \u017cycie tysi\u0119cy Krakowian, to dzi\u0119ki tej budowie woda pop\u0142ynie prosto z kranu, a nie b\u0119dzie czerpana z miejskich studni. Nie przypuszcza\u0142a, \u017ce ojciec i jego koledzy tworz\u0105 co\u015b, co nazw\u0105 p\u00f3\u017aniej \u201ein\u017cynieryjnym cudem\u201d.<\/p>\n
M\u0142oda dama czu\u0142a tylko s\u0142o\u0144ce na twarzy, ci\u0119\u017car trzewik\u00f3w, kt\u00f3re nie by\u0142y stworzone do chodzenia po b\u0142ocie i zapach \u015bwie\u017co rozkopanej ziemi. Czu\u0142a dum\u0119, \u017ce mo\u017ce by\u0107 tu z ojcem ale te\u017c odrobin\u0119 znudzenia, bo ile\u017c mo\u017cna przygl\u0105da\u0107 si\u0119 doros\u0142ym, kt\u00f3rzy ci\u0105gle tylko mierz\u0105, kopi\u0105 i obliczaj\u0105 co\u015b w pami\u0119ci.<\/p>\n
Jednak, pozuj\u0105c do zdj\u0119cia, u\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 szeroko. Tak, jakby wiedzia\u0142a, \u017ce ten moment utrwalony b\u0119dzie na d\u0142u\u017cej i przetrwa przez lata. Pozostawi\u0142a po sobie jeden perfekcyjny kadr z tamtego \u015bwiata i pytania bez odpowiedzi\u2026<\/p>\n
Otwarcie wodoci\u0105gu<\/p>\n
O tym wa\u017cnym dla miasta i jego mieszka\u0144c\u00f3w wydarzeniu, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce 14 lutego 1901 roku doni\u00f3s\u0142 najbardziej presti\u017cowy i opiniotw\u00f3rczy w tamtych latach, dziennik krakowski \u201eCzas\u201d:<\/p>\n
\u201eAkt otwarcia rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 nabo\u017ce\u0144stwem w ko\u015bciele N. Maryi Panny (obecna Bazylika Mariacka), gdzie cich\u0105 msz\u0119 odprawi\u0142 infu\u0142at archipresbyter X. Krzemie\u0144ski. O godz. 10.00 wyruszyli zebrani uczestnicy uroczysto\u015bci kilkoma powozami do Bielan. Malowniczy widok przedstawia wspania\u0142y zak\u0142ad wodoci\u0105gowy u st\u00f3p g\u00f3ry klasztornej. Na podw\u00f3rzu zak\u0142adu tryska\u0142 ogromny wodotrysk. Go\u015bcie udali si\u0119 najpierw do ogromnej hali maszyn, przyozdobionej herbami, festonami i chor\u0105gwiami, gdzie by\u0142 ju\u017c zebrany personel biura wodoci\u0105gowego. (\u2026) Nast\u0119pnie wr\u0119czy\u0142 p. Ingarden prezydentowi miasta dwa z\u0142ote klucze od zak\u0142ad\u00f3w wodoci\u0105gowych, prosz\u0105c by pozwoli\u0142 maszyny w ruch pu\u015bci\u0107. Prezydent miasta p. Friedlein przyjmuj\u0105c klucze \u2013 wyra\u017ca\u0142 wszystkim podzi\u0119kowanie za dok\u0142adne i sumienne, a przede wszystkim oszcz\u0119dne wykonanie plan\u00f3w. Nast\u0119pnie wypowiadaj\u0105c s\u0142owa: \u201eBogu na chwa\u0142\u0119, ludziom na po\u017cytek\u201d przeci\u0105\u0142 bia\u0142o-niebiesk\u0105 szarf\u0119, przewi\u0105zan\u0105 oko\u0142o ko\u0142a maszynowego\u201d.<\/p>\n
Czy nasza ma\u0142a bohaterka te\u017c tam by\u0142a? Czy pe\u0142na fascynacji, z wypiekami na twarzy trzyma\u0142a tat\u0119 za r\u0119k\u0119? A mo\u017ce zabra\u0142 j\u0105 na budow\u0119, bo wiedzia\u0142, \u017ce to jedyna okazja by pokaza\u0107 jej co\u015b niezwyk\u0142ego co\u015b, co zmieni Krak\u00f3w? Tego ju\u017c si\u0119 nie dowiemy. Ale jedno, co wiemy na pewno: Wodoci\u0105gi Miasta Krakowa, nieprzerwanie od 125 lat dostarczaj\u0105 wod\u0119 dla Krakowa.<\/p>\n
Jeste\u015bmy z Wami. Ka\u017cdego dnia!<\/p>\n
Mo\u017ce wsp\u00f3lnie uda nam si\u0119 odkry\u0107 prawdziwe imi\u0119 dziewczynki i rozwik\u0142a\u0107 ma\u0142\u0105, krakowsk\u0105 tajemnic\u0119. Je\u015bli kto\u015b z Pa\u0144stwa zna jej histori\u0119 i ma w swoich domowych zbiorach inne jej zdj\u0119cia, to Wodoci\u0105gi Miasta Krakowa czekaj\u0105 na informacje, kt\u00f3re mo\u017cna przes\u0142a\u0107 na adres: rzecznik.prasowy@wodociagi.krakow.pl<\/p>\n
Fot. archiwum Muzeum Krakowa<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
125 lat temu po raz pierwszy z kran\u00f3w zamo\u017cniejszych mieszka\u0144c\u00f3w Sto\u0142ecznego Kr\u00f3lewskiego Miasta Krakowa pop\u0142yn\u0119\u0142a woda, nie ze studni, a z nowo\u017cytnego wodoci\u0105gu zasilanego wod\u0105 z Wis\u0142y. Tak rozpoczyna si\u0119 … <\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":41754,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41753"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41753"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41753\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41755,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41753\/revisions\/41755"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41754"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41753"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41753"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41753"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}