Kt\u00f3re wydarzenie z\u00a0pocz\u0105tk\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci mia\u0142o donio\u015blejsze znaczenie: chrzest Mieszka I\u00a0czy koronacja Boles\u0142awa Chrobrego? Czy drugie bez pierwszego w\u00a0og\u00f3le by\u0142o mo\u017cliwe?<\/strong><\/em><\/p>\n – Zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na chronologi\u0119, jak i\u00a0na rang\u0119 wydarze\u0144, zdecydowanie przychylam si\u0119 do zdania, \u017ce chrzest mia\u0142 wi\u0119ksze znaczenie. Poprzez ten akt Mieszka I\u00a0oraz os\u00f3b, kt\u00f3re si\u0119 wraz z\u00a0nim ochrzci\u0142y, Polska zosta\u0142a w\u0142\u0105czona w\u00a0szeroki kr\u0105g\u00a0christianitas<\/em>. M\u00f3wi\u0105c precyzyjniej, nie Polska, a\u00a0pa\u0144stwo piastowskie \u2013 bowiem trudno nazwa\u0107 Polsk\u0105 kraj, kt\u00f3rym rz\u0105dzi\u0142 Mieszko w\u00a0roku 966. S\u0142owo to pojawia si\u0119 dopiero w\u00a0\u017bywocie \u015bwi\u0119tego Wojciecha<\/em>, pisanym w\u00a0Rzymie w\u00a0tysi\u0119cznym roku, czyli 34 lata p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n Chrzest mia\u0142 fundamentalne znaczenie dla kolejnych pokole\u0144 \u2013 nie tylko ludzi wierz\u0105cych, ale i\u00a0niewierz\u0105cych. Wprowadzi\u0142 wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w ziem piastowskich w\u00a0obr\u0119b tego, co nazywamy cywilizacj\u0105 europejsk\u0105. W\u00a0\u015bredniowieczu nie by\u0142o innej drogi do cywilizacji europejskiej ni\u017c ta, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a przez chrze\u015bcija\u0144stwo. \u015awiadectwem niech b\u0119dzie cho\u0107by zawarto\u015b\u0107 gnie\u017anie\u0144skiej biblioteki katedralnej. W\u00a0katalogu sporz\u0105dzonym kilkadziesi\u0105t lat po chrzcie, w\u00a01102 roku, wykazano nie tylko religijne dzie\u0142a, zwi\u0105zane z\u00a0egzegez\u0105 Pisma \u015awi\u0119tego, lecz r\u00f3wnie\u017c dzie\u0142a filozoficzne staro\u017cytnych autor\u00f3w: Boecjusza czy Terencjusza. W\u015br\u00f3d nich jest komedia Terencjusza, w\u00a0kt\u00f3rej pada s\u0142ynne zdanie:\u00a0homo sum, humani nihil a\u00a0me alienum puto<\/em>, czyli: \u201eCz\u0142owiekiem jestem; nic, co ludzkie, nie jest mi obce\u201d. To wielkie has\u0142o przychodzi wraz z\u00a0chrze\u015bcija\u0144stwem, wraz z\u00a0chrztem. Zatem \u2013 za spraw\u0105 chrztu pa\u0144stwo Mieszka wchodzi w\u00a0sk\u0142ad wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3r\u0105 p\u00f3\u017aniej nazwiemy cywilizacj\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105. Tej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie w\u00a0\u015bredniowieczu zaczyna swoj\u0105 niesamowit\u0105 karier\u0119 i\u00a0przez kolejne wieki b\u0119dzie nadawa\u0142a bieg ca\u0142emu globowi.<\/p>\n Jedn\u0105 z\u00a0konsekwencji przyj\u0119cia chrztu sta\u0142a si\u0119 nowa formu\u0142a pa\u0144stwa, nowy spos\u00f3b jego rozumienia. To pa\u0144stwo posiadaj\u0105ce cechy wynikaj\u0105ce z\u00a0akceptacji pewnego porz\u0105dku prawno-symbolicznego, charakterystycznego dla szerokiej wsp\u00f3lnoty europejskiej.<\/p>\n Co to za cechy?<\/strong><\/em><\/p>\n To mi\u0119dzy innymi hierarchia. Symbolem ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty jest cesarstwo, duchowym zwornikiem \u2013 papiestwo. Natomiast najwy\u017csza w\u0142adza, jak\u0105 mo\u017cna uzyska\u0107 w\u00a0ramach wsp\u00f3lnoty, w\u00a0poszczeg\u00f3lnych krajach, to w\u0142adza kr\u00f3la-pomaza\u0144ca. Jest to specjalny sakrament, zdecydowanie wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy kr\u00f3la w\u015br\u00f3d ksi\u0105\u017c\u0105t, wynosz\u0105cy w\u0142adc\u0119 ponad nich. Na koronacj\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 trzeba mie\u0107 zgod\u0119 papie\u017ca albo cesarza. Wraz z\u00a0koronacj\u0105 nast\u0119puje wyniesienie do pozycji suwerena. W\u0142adca staje si\u0119 suwerenny, co oznacza, \u017ce ju\u017c nikomu nie podlega, mo\u017ce powiedzie\u0107 \u201enie\u201d nawet cesarzowi, gdyby ten chcia\u0142 uszczupli\u0107 jego w\u0142adz\u0119. Kr\u00f3l nie ma sobie r\u00f3wnych wewn\u0105trz w\u0142asnego pa\u0144stwa. To olbrzymia zmiana z\u00a0punktu widzenia celu, jakim\u015b jest jedno\u015b\u0107, scementowanie wszystkich ziem. Powstaje zupe\u0142nie inna sytuacja, ni\u017c kiedy w\u00a0jednym kraju mamy kilku rywalizuj\u0105cych ze sob\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t. W\u00a0kr\u00f3lestwie kr\u00f3l jest tylko jeden.<\/p>\n Jednak droga od chrztu Mieszka I\u00a0do koronacji Boles\u0142awa Chrobrego jest d\u0142uga \u2013 na ten moment trzeba by\u0142o czeka\u0107 prawie 60 lat. Dlaczego akt koronacji dokona\u0142 si\u0119 tak p\u00f3\u017ano, w\u00a0zasadzie tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 Boles\u0142awa?<\/strong><\/em><\/p>\n Pozwol\u0119 sobie odwr\u00f3ci\u0107 ten spos\u00f3b rozumowania i\u00a0stwierdzi\u0107, \u017ce droga do koronacji by\u0142a rekordowo kr\u00f3tka! Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce nasi po\u0142udniowi s\u0105siedzi, Czesi, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej zorganizowali swoje pa\u0144stwo i\u00a0znacznie wcze\u015bniej przyj\u0119li chrzest \u2013 bo ju\u017c w\u00a0pierwszej po\u0142owie X\u00a0wieku \u2013 koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 uzyskaj\u0105 dopiero w\u00a01085 roku.<\/p>\n Po ponad 100 latach od chrztu.<\/strong><\/em><\/p>\n Tak, i\u00a060 lat po koronacji Boles\u0142awa Chrobrego. Sp\u00f3jrzmy jeszcze na W\u0119gry \u2013 trzeci\u0105 obok Polski i\u00a0Czech wsp\u00f3lnot\u0119 polityczn\u0105 o\u00a0szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla Europy \u015arodkowej. Trudno okre\u015bli\u0107 dat\u0119 chrztu W\u0119gier, w\u00a0ka\u017cdym razie nast\u0105pi\u0142 on po pewnym procesie, r\u00f3wnoleg\u0142ym do chrystianizacji Polski. W\u0119grzy otrzymuj\u0105 koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 w\u00a0roku 1000, czyli wcze\u015bniej od pa\u0144stwa Piast\u00f3w.<\/p>\n Z czego wynika ta r\u00f3\u017cnica?<\/strong><\/em><\/p>\n Pow\u00f3d wydaje mi si\u0119 jasny i\u00a0wyt\u0142umaczalny. Co najmniej od pocz\u0105tku X\u00a0wieku W\u0119gry siej\u0105 terror w\u00a0centrum Europy. Staj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3lnot\u0105 polityczn\u0105 o\u00a0charakterze najezdniczym. Ma to ogromne znaczenie psychologiczne dla Kr\u00f3lestwa Niemieckiego. Niemcy po prostu boj\u0105 si\u0119, bo\u00a0terror Hungaricus<\/em>\u00a0jest straszny: W\u0119grzy \u0142upi\u0105 wszystko, co si\u0119 da. W\u00a0ko\u0144cu niemieckim w\u0142adcom udaje si\u0119 \u0142upie\u017cc\u00f3w zatrzyma\u0107, ale pozostaj\u0105 pod wra\u017ceniem si\u0142y i\u00a0zdolno\u015bci militarnych tego plemienia. Chc\u0105 niejako oswoi\u0107 \u201egro\u017an\u0105 besti\u0119\u201d. Nie u\u017cywam tego okre\u015blenia w\u00a0znaczeniu negatywnym, ale dla podkre\u015blenia wielkich zdolno\u015bci i\u00a0si\u0142y \u00f3wczesnych W\u0119gier. Zatem W\u0119grzy uzyskuj\u0105 koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 \u2013 koron\u0119 \u015bw. Stefana \u2013 niejako w\u00a0zamian za to, by ju\u017c nie naje\u017cd\u017cali w\u00a0tak brutalny spos\u00f3b swoich zachodnich s\u0105siad\u00f3w, ale przyj\u0119li chrze\u015bcija\u0144skie zasady rz\u0105dz\u0105ce wsp\u00f3lnot\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105.<\/p>\n Na marginesie dodam, \u017ce W\u0119gry \u2013 ze wzgl\u0119du na swoje po\u0142o\u017cenie geograficzne \u2013 mog\u0142y przyj\u0105\u0107 chrzest z\u00a0innego centrum chrze\u015bcija\u0144stwa, w\u0142a\u015bciwie im bli\u017cszego \u2013 Bizancjum. Mieli\u015bmy w\u00f3wczas do czynienia z\u00a0pewn\u0105 rywalizacj\u0105 o\u00a0to, kto ochrzci W\u0119gr\u00f3w, kt\u00f3ra wsp\u00f3lnota ich przekona: \u0142aci\u0144ska czy bizantyjska. Chrze\u015bcija\u0144stwo niestety ju\u017c wtedy r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 wewn\u0119trznie, a\u00a0schizma ostatecznie nast\u0105pi\u0142a w\u00a01054 roku.<\/p>\n Wracaj\u0105c do pa\u0144stwa piastowskiego: co dzia\u0142o si\u0119 w\u00a0ci\u0105gu 60 lat do momentu koronacji \u2013 za panowania Mieszka I\u00a0i Boles\u0142awa Chrobrego?<\/strong><\/em><\/p>\n Pami\u0119tajmy, \u017ce dzi\u0119ki niezwykle m\u0105drej, sprytnej polityce Mieszka I, uda\u0142o si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107 do centrum piastowskiego, obejmuj\u0105cego przecie\u017c tylko kawa\u0142ek Wielkopolski, wi\u0119cej ziem: \u015al\u0105sk, Ma\u0142opolsk\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 Mazowsza. Mieszko rozszerza granice w\u00a0du\u017cej mierze dzi\u0119ki temu, \u017ce wraz z\u00a0chrztem jego pozycja w\u00a0stosunku do Kr\u00f3lestwa Niemieckiego \u2013 centrum cesarstwa \u2013 wzmacnia si\u0119. Mieszko wchodzi na pozycj\u0119 sojusznika, kt\u00f3ry co prawda stara si\u0119 poszerzy\u0107 swoj\u0105 autonomi\u0119, ale na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 si\u0119 nie wybija. Uznaje zwierzchnictwo Kr\u00f3lestwa Niemieckiego, cesarstwa, nad swoim w\u0142adztwem. Zreszt\u0105 podkre\u015blaj\u0105 to kronikarze niemieccy na czele z\u00a0Thietmarem. Pisz\u0105 o\u00a0tym, ze Mieszko nigdy nie o\u015bmieli\u0142 si\u0119 usi\u0105\u015b\u0107 w\u00a0obecno\u015bci cesarza, zawsze pokornie si\u0119 mu k\u0142ania\u0142. By\u0142y to symboliczne gesty.<\/p>\n Sk\u0105d bra\u0142a si\u0119 ta manifestacja podleg\u0142o\u015bci?<\/strong><\/em><\/p>\n Wynika\u0142a z\u00a0faktu, \u017ce Mieszko nie by\u0142 w\u00a0stanie rywalizowa\u0107 z\u00a0ca\u0142ym Kr\u00f3lestwem Niemieckim. Jedynie dzi\u0119ki swojej sprytnej polityce potrafi\u0142 oderwa\u0107 od Czech \u015al\u0105sk, uzyska\u0107 Ma\u0142opolsk\u0119 \u2013 nie nara\u017caj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie na jaki\u015b zasadniczy konflikt z\u00a0cesarstwem. Kiedy natomiast uwik\u0142a\u0142 si\u0119 w\u00a0taki konflikt, to jego syn Boles\u0142aw, w\u00f3wczas m\u0142odziutki ch\u0142opiec, musia\u0142 jako zak\u0142adnik pow\u0119drowa\u0107 na dw\u00f3r cesarski. Zreszt\u0105 w\u0142a\u015bnie tam Boles\u0142aw Chrobry nauczy\u0142 si\u0119 bardzo wa\u017cnych rzeczy. Zrozumia\u0142, w\u00a0jaki spos\u00f3b niemieccy panowie podchodz\u0105 do swoich s\u0105siad\u00f3w ze wschodu, czyli S\u0142owian. Cz\u0119\u015b\u0107 Niemc\u00f3w, zw\u0142aszcza Sasi, traktowa\u0142a \u015bwiat s\u0142owia\u0144ski jako teren swojej naturalnej ekspansji. Z\u00a0kolei inni, szczeg\u00f3lnie z\u00a0zachodnich obszar\u00f3w Niemiec, postrzegali S\u0142owian bardziej serio \u2013 jako cz\u0119\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skiej z\u0142o\u017conej z\u00a0r\u00f3wnych sobie dzieci Bo\u017cych. Mieli\u015bmy wi\u0119c dwie wizje cesarstwa: jedn\u0105 polegaj\u0105c\u0105 na uznaniu niemieckiego w\u0142adztwa nad reszt\u0105\u00a0christianitas<\/em>\u00a0i\u00a0drug\u0105, uniwersalistyczn\u0105, w\u00a0kt\u00f3rej obok Kr\u00f3lestwa Niemieckiego by\u0142o miejsce dla innych kr\u00f3lestw r\u00f3wnych mu godno\u015bci\u0105: Galii, Italii, i\u00a0Sclavinii, czyli s\u0142owia\u0144szczyzny.<\/p>\n T\u0119 drug\u0105 wizj\u0119 pr\u00f3buje realizowa\u0107 od momentu obj\u0119cia cesarskiego tronu Otton III \u2013 przyjaciel Boles\u0142awa Chrobrego od najm\u0142odszych lat. Jednak Chrobry ma \u015bwiadomo\u015b\u0107 konkurencyjnej wizji, bliskiej niemieckim panom pr\u0105cym do ekspansji na wsch\u00f3d. Dlatego Boles\u0142aw w\u00a0znakomity spos\u00f3b wykorzystuje misj\u0119 \u015bw. Wojciecha, a\u00a0nast\u0119pnie jego m\u0119cze\u0144stwo i\u00a0znaczenie tego \u015bwi\u0119tego dla ca\u0142ej chrze\u015bcija\u0144skiej Europy. Fakt, \u017ce Otton III traktowa\u0142 Wojciecha z\u00a0najwy\u017cszym szacunkiem, doprowadzi\u0142 do wielkiego sukcesu Chrobrego w\u00a0roku 1000. Zjazd gnie\u017anie\u0144ski stanowi\u0142 symboliczne potwierdzenie miejsca pa\u0144stwa piastowskiego w\u00a0\u00f3wczesnym systemie europejskim. Nawi\u0105zuj\u0105c do pi\u0119knej ilustracji ze s\u0142ynnego\u00a0Ewangeliarza Ottona III<\/em>, wykonanego w\u00a0klasztorze Reichenau, Sclavinia z\u00a0Polsk\u0105 \u2013 czyli w\u0142adztwem Boles\u0142awa Chrobrego, jest reprezentowana na r\u00f3wni z\u00a0Germani\u0105, Itali\u0105 i\u00a0Gali\u0105, jako czwarty filar europejskiej wsp\u00f3lnoty. Zjazd gnie\u017anie\u0144ski z\u00a0roku 1000 by\u0142 praktycznym wyrazem nadziei cesarza, \u017ce w\u0142a\u015bnie w\u00a0taki spos\u00f3b mo\u017cna zorganizowa\u0107 Europ\u0119.<\/p>\n Otton III nak\u0142ada diadem cesarski na g\u0142ow\u0119 Boles\u0142awa Chrobrego. Co oznacza\u0142 ten gest?<\/strong><\/em><\/p>\n Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 to symbol uznania dla Boles\u0142awa Chrobrego maj\u0105cego reprezentowa\u0107 Sclavini\u0119 \u2013 s\u0142owia\u0144szczyzn\u0119 \u2013 jako jeden z\u00a0cz\u0142on\u00f3w wsp\u00f3lnej Europy. Jednak opr\u00f3cz tego niezwykle istotnego, symbolicznego gestu trzeba podkre\u015bli\u0107 jeszcze jedno posuni\u0119cie Ottona \u2013 wa\u017cniejsze, bo praktyczne. To utworzenie pe\u0142nej hierarchii ko\u015bcielnej w\u00a0pa\u0144stwie Piast\u00f3w, z\u00a0arcybiskupstwem gnie\u017anie\u0144skim. Bez niego nie by\u0142oby koronacji, bo biskup nie mo\u017ce koronowa\u0107 na kr\u00f3la. Aktu koronacyjnego m\u00f3g\u0142 dokona\u0107 jedynie arcybiskup.<\/p>\n Do koronacji na kr\u00f3la Polski jednak w\u00f3wczas nie dochodzi. Otton III umiera bardzo m\u0142odo, w\u00a0roku 1002, w\u00a0wieku 22 lat.<\/strong><\/em><\/p>\n Jego nast\u0119pca, Henryk II reprezentuje odmienn\u0105 wizj\u0119 cesarstwa: postrzega je wehiku\u0142 germa\u0144skiej ekspansji na wsch\u00f3d.<\/p>\n Ta wizja rozwoju sytuacji w\u00a0Europie wydaje si\u0119 niepokoj\u0105co znajoma: w\u00a0kolejnych wiekach Polska wielokrotnie padnie jej ofiar\u0105.<\/strong><\/em><\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce to jest sta\u0142a pokusa, wyst\u0119puj\u0105ca do dzisiaj. Ta pokusa sprowadza si\u0119 do pytania, czy Niemcy s\u0105 jednym z\u00a0wa\u017cnych pa\u0144stw europejskich wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych wsp\u00f3lnot\u0119 europejsk\u0105, w\u00a0kt\u00f3rej wszyscy s\u0105 r\u00f3wni, czy te\u017c uwa\u017caj\u0105 siebie za naturalnych przyw\u00f3dc\u00f3w, pan\u00f3w Europy. Ten dylemat, oczywi\u015bcie za ka\u017cdym razem w\u00a0odmienny spos\u00f3b i\u00a0z r\u00f3\u017cn\u0105 ostro\u015bci\u0105, wraca\u0142 za czas\u00f3w kanclerza Bismarcka, za Hitlera, za Merkel. W\u00a0jakiej\u015b formie takie napi\u0119cie jest stale obecne i\u00a0wywo\u0142uje okre\u015blone konsekwencje r\u00f3wnie\u017c dla stosunk\u00f3w polsko-niemieckich: bo albo Niemcy traktuj\u0105 Polsk\u0119 jako wa\u017cnego partnera we wsp\u00f3lnej Europie, albo jako przedmiot swojej zwierzchno\u015bci. Faktycznie ten dylemat ujawni\u0142 si\u0119 z\u00a0ca\u0142\u0105 si\u0142\u0105 ju\u017c w\u00a0czasach panowania Boles\u0142awa Chrobrego. Przy okazji wspomn\u0119, \u017ce powsta\u0142a na ten temat genialna ksi\u0105\u017cka Teodora Parnickiego \u2013\u00a0Srebrne Or\u0142y<\/em>, jedna z\u00a0najm\u0105drzejszych polskich powie\u015bci historycznych.<\/p>\n Jak odpowiedzia\u0142 Boles\u0142aw Chrobry na zmian\u0119 kierunku w\u00a0germa\u0144skiej polityce?<\/strong><\/em><\/p>\n Odpowiedzia\u0142 wielk\u0105 mobilizacj\u0105 wszystkich si\u0142, jakimi dysponowa\u0142. Toczy\u0142 wojn\u0119; mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142a to wojna o\u00a0niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Najd\u0142u\u017cej walczy\u0142 z\u00a0Kr\u00f3lestwem Niemieckim w\u00a0latach 1002\u20131018. Wojna zako\u0144czy\u0142a si\u0119 pokojem w\u00a0Budziszynie, zwyci\u0119skim dla Polski. Jednak, rzecz jasna, pa\u0144stwo piastowskie nie by\u0142o w\u00a0stanie podbi\u0107 Kr\u00f3lestwa Niemieckiego. Nie by\u0142o to tym mowy.<\/p>\n Chwil\u0119 po zawarciu pokoju w\u00a0Budziszynie Boles\u0142aw Chrobry jest ze swoimi wojami w\u00a0Kijowie. W\u00a01024 roku umiera cesarz Henryk II, nast\u0119puje tak\u017ce zmiana na tronie Piotrowym \u2013 papie\u017cem zostaje Jan XIX. Boles\u0142aw Chrobry niejako wykorzystuje ten moment i\u00a0w ostatnim roku swojego \u017cycia, 1025, si\u0119ga po koron\u0119 \u2013 dzie\u0142o swojego \u017cycia. Jednak kr\u00f3lewska korona ma sw\u00f3j ci\u0119\u017car.<\/p>\n Koronacja Chrobrego w\u0142a\u015bciwie wie\u0144czy okres \u015bwietno\u015bci pa\u0144stwa Piast\u00f3w. Po \u015bmierci kr\u00f3la Boles\u0142awa nasta\u0142y znacznie trudniejsze czasy\u2026<\/strong><\/em><\/p>\n Wojny prowadzone przez Chrobrego mia\u0142y swoje koszty, trudne do ud\u017awigni\u0119cia. By\u0142 to wielki wysi\u0142ek fizyczny i\u00a0materialny, wi\u0105\u017c\u0105cy si\u0119 z\u00a0wyczerpaniem zasob\u00f3w i\u00a0zm\u0119czeniem ambitn\u0105 polityk\u0105. Dodatkowo w\u00a0pa\u0144stwie Piast\u00f3w mamy w\u00f3wczas do czynienia z\u00a0buntem przeciwko chrze\u015bcija\u0144stwu \u2013 poganie, kt\u00f3rzy chc\u0105 wci\u0105\u017c uto\u017csamia\u0107 si\u0119 ze swoj\u0105 religi\u0105, pr\u00f3buj\u0105 jej broni\u0107. To drugi aspekt kryzysu, ale nie ostatni. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce korona kr\u00f3lewska poprzez sw\u00f3j majestat wynosi kr\u00f3la ponad wszystkich potencjalnych rywali wewn\u0119trznych, ksi\u0105\u017c\u0105t z\u00a0rozmaitych rod\u00f3w spokrewnionych z\u00a0rodem piastowskim. Oni te\u017c zaczynaj\u0105 si\u0119 buntowa\u0107. XI-wieczni kronikarze nazywaj\u0105 to buntem pan\u00f3w poronionych. Nawi\u0105zuj\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesnych kategorii, mo\u017cemy powiedzie\u0107 o\u00a0dylemacie ustrojowym: monarchia czy oligarchia? By\u0142a to kwestia wyboru mi\u0119dzy pa\u0144stwem scentralizowanym, w\u00a0kt\u00f3rym jest jeden w\u0142adca, a\u00a0pa\u0144stwem, kt\u00f3re stanowi lu\u017aniejsz\u0105 federacj\u0119 rozmaitych, ambitnych pan\u00f3w, pragn\u0105cych rz\u0105dzi\u0107 razem z\u00a0kr\u00f3lem albo nawet zamiast niego.<\/p>\n Akt koronacji pozbawi\u0142 innych ksi\u0105\u017c\u0105t wp\u0142ywu na w\u0142adz\u0119.<\/strong><\/em><\/p>\n Tak, koronacja kr\u00f3lewska sprawi\u0142a, \u017ce w\u0142adca zosta\u0142 wyniesiony ponad innych. Aby uzyska\u0107 z\u00a0wewn\u0105trz wp\u0142yw na w\u0142adz\u0119 w\u00a0pa\u0144stwie piastowskim, trzeba by\u0142o zedrze\u0107 koron\u0119 z\u00a0g\u0142owy kr\u00f3la \u2013 tym samym pozbawiaj\u0105c w\u0142asnego kraju suwerenno\u015bci zewn\u0119trznej. To napi\u0119cie mi\u0119dzy warto\u015bci\u0105, jak\u0105 jest suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa, a\u00a0ambicjami tzw. pan\u00f3w poronionych \u2013 czyli lider\u00f3w wewn\u0119trznej opozycji.<\/p>\n Tak\u017ce ten dylemat w\u00a0r\u00f3\u017cnych p\u00f3\u017aniejszej historii Polski powr\u00f3ci bardzo mocno.<\/strong><\/em><\/p>\n Niew\u0105tpliwie tak. Ma on charakter ponadczasowy. Wtedy, w\u00a0XI wieku, ambitni panowie poczuli si\u0119 zagro\u017ceni i, oczywi\u015bcie upraszczaj\u0105c, stwierdzili: skoro kr\u00f3lewska korona pozbawia nas wp\u0142ywu na w\u0142adz\u0119, nie chcemy jej. Nie chcemy suwerenno\u015bci. Naszym celem jest udzia\u0142 we w\u0142adzy. Mo\u017cemy k\u0142ania\u0107 si\u0119 zewn\u0119trznym pot\u0119gom, mo\u017cemy razem z\u00a0nimi obali\u0107 naszego kr\u00f3la, byleby tylko on nie panowa\u0142 nad nami.<\/p>\n Konsekwencje takiego rozumowania to temat na odr\u0119bn\u0105 opowie\u015b\u0107. Gdyby\u015bmy jednak mieli podsumowa\u0107, co z\u00a0historii Boles\u0142awa Chrobrego pozostaje jako dziedzictwo dla kolejnych pokole\u0144, jakie elementy by Pan wskaza\u0142?<\/strong><\/em><\/p>\n S\u0105dz\u0119, \u017ce przede wszystkim by\u0142oby to poczucie wielko\u015bci, kt\u00f3re Polacy przywo\u0142ywali w\u00a0trudnych dla narodu momentach. Wielko\u015b\u0107 by\u0142a wpisana w\u00a0panowanie Boles\u0142awa Chrobrego, w\u00a0symbolik\u0119 jego w\u0142adzy. M\u00f3wimy tak\u017ce o\u00a0tych symbolach, kt\u00f3re\u00a0de facto<\/em>\u00a0powsta\u0142y po jego \u015bmierci; ustalenia historyk\u00f3w nie potwierdzaj\u0105 zwi\u0105zku Chrobrego z\u00a0nimi. Mam na my\u015bli Szczerbca, kt\u00f3ry mia\u0142 zosta\u0107 wyszczerbiony o\u00a0Z\u0142ot\u0105 Bram\u0119 w\u00a0Kijowie w\u00a01018 roku. Dzi\u015b wiemy, \u017ce Z\u0142ota Brama powsta\u0142a p\u00f3\u017aniej i\u00a0Boles\u0142aw Chrobry nie m\u00f3g\u0142 wyszczerbi\u0107 o\u00a0ni\u0105 swojego miecza. Tak\u017ce bro\u0144 jest p\u00f3\u017aniejsza \u2013 z\u00a0prze\u0142omu XIII i\u00a0XIV wieku. Swoj\u0105 drog\u0105 historia Szczerbca jest fascynuj\u0105ca, sta\u0142 si\u0119 on mieczem koronacyjnym od czas\u00f3w W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka, fundamentalnie wa\u017cnym dla naszej tradycji.<\/p>\n Co jeszcze mo\u017cemy powiedzie\u0107 o\u00a0micie zwi\u0105zanym z\u00a0Chrobrym?<\/strong><\/em><\/p>\n To w\u0142adca-imperator, ten, kt\u00f3ry gromi zar\u00f3wno wschodnich s\u0105siad\u00f3w \u2013 p\u00f3\u017aniejszych zaborc\u00f3w, jak i\u00a0zachodnich. Tu warto przywo\u0142a\u0107 opowie\u015b\u0107 o\u00a0pochodzie na Zach\u00f3d i\u00a0wbijaniu \u017celaznych s\u0142up\u00f3w na rzece Sali, dop\u0142ywie \u0141aby, jako symbolu nowej granicy imperium piastowskiego. Chrobry jawi si\u0119 zatem jako imperator \u015brodka, potrafi\u0105cy zadawa\u0107 mia\u017cd\u017c\u0105ce ciosy zar\u00f3wno zachodnim, jak i\u00a0wschodnim s\u0105siadom.Polska za czas\u00f3w Chrobrego potwierdzi\u0142a swoj\u0105 suwerenno\u015b\u0107, co mia\u0142o kolosalne znaczenie w\u00a0czasach zabor\u00f3w, kiedy pa\u0144stwo znikn\u0119\u0142o z\u00a0mapy \u2013 zosta\u0142o w\u00a0ca\u0142o\u015bci rozebrane g\u0142\u00f3wnie w\u0142a\u015bnie przez zachodnich i\u00a0wschodnich s\u0105siad\u00f3w, czyli przez Prusy i\u00a0przez Rosj\u0119. Wtedy, pod zaborami, wspomnienie wielkiego imperatora Boles\u0142awa Chrobrego s\u0142u\u017cy\u0142o budowaniu poczucia, \u017ce nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o\u00a0godno\u015bci Polski \u2013 trzeba odbudowa\u0107 pa\u0144stwo i\u00a0jego pot\u0119g\u0119. Nawi\u0105zywa\u0142a do tego tak\u017ce II Rzeczpospolita pod wodz\u0105 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Ch\u0119tnie wspominano w\u00f3wczas silnych w\u0142adc\u00f3w o\u00a0imperialnym rozmachu: w\u0142a\u015bnie Boles\u0142awa Chrobrego czy Stefana Batorego.<\/p>\n W p\u00f3\u017aniejszych latach Chrobry by\u0142 przywo\u0142ywany w\u00a0kontek\u015bcie idei wsp\u00f3lnej Europy. Warto przypomnie\u0107 w\u00a0tym miejscu obchody tysi\u0105clecia zjazdu gnie\u017anie\u0144skiego w\u00a0roku 2000. Niestety w\u00f3wczas jakby zapomniano o\u00a0pi\u0119tnastoletniej wojnie pa\u0144stwa piastowskiego z\u00a0Kr\u00f3lestwem Niemieckim. Przedstawiano Chrobrego razem z\u00a0Ottonem i\u00a0\u015bwi\u0119tym Wojciechem jako wsp\u00f3\u0142patron\u00f3w harmonijnej zgody polsko-niemieckiej w\u00a0zjednoczonej Europie. Mo\u017cna i\u00a0tak interpretowa\u0107 dziedzictwo Chrobrego, tyle \u017ce odbywa si\u0119 to kosztem pe\u0142nej prawdy historycznej \u2013 pami\u0119ci o\u00a0jego p\u00f3\u017aniejszych zmaganiach.<\/p>\n My\u015bl\u0119, \u017ce w\u00a0roku 2025 warto wspomina\u0107 przede wszystkim koronacj\u0119 i\u00a0suwerenno\u015b\u0107, kt\u00f3ra wcale nie musi mie\u0107 imperialnego charakteru. Rzecz nie w\u00a0podboju Kijowa czy wbijaniu \u017celaznych s\u0142up\u00f3w gdzie\u015b w\u00a0centrum Niemiec. Najwa\u017cniejsz\u0105 tre\u015bci\u0105 aktu koronacyjnego i\u00a0tym, co wyra\u017ca kr\u00f3lewska korona, jest suwerenno\u015b\u0107. Polska ma by\u0107 niepodleg\u0142a, ma by\u0107 pani\u0105 samej siebie.<\/p>\n Nie mo\u017ce przed nikim zgina\u0107 karku? Cz\u0119sto przywo\u0142uje Pan t\u0119 cech\u0119 osobist\u0105 Boles\u0142awa Chrobrego.<\/strong><\/em><\/p>\n Tak, czasem w\u00a0analogii do jego ojca, Mieszka, kt\u00f3ry musia\u0142 zgina\u0107 kark \u2013 cho\u0107 na pewno tego nie lubi\u0142. Musia\u0142 jednak podporz\u0105dkowywa\u0107 si\u0119 niemieckiemu kr\u00f3lowi, cesarzowi, bo wiedzia\u0142, \u017ce nie jest w\u00a0stanie si\u0119 z\u00a0nimi zmierzy\u0107. Zginaj\u0105c kark, m\u00f3g\u0142 stopniowo poszerza\u0107 swoj\u0105 autonomi\u0119. Dopiero jego syn postawi\u0142 nast\u0119pny krok. W\u00a0mojej ocenie symboliczna wymowa w\u0142adzy Boles\u0142awa Chrobrego wyra\u017ca si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: we w\u0142asnym domu sami powinni\u015bmy by\u0107 panami. A\u00a0w tym wi\u0119kszym, europejskim domu, nie musimy przed nikim zgina\u0107 karku.<\/p>\n Wojew\u00f3dztwo Ma\u0142opolskie organizuje obchody Tysi\u0105clecia Polskiej Korony, cho\u0107 scen\u0105 najistotniejszych wydarze\u0144 zwi\u0105zanych z\u00a0Boles\u0142awem Chrobrym jest Wielkopolska z\u00a0Gnieznem. Gdyby mia\u0142 Pan wyst\u0105pi\u0107 jako adwokat Ma\u0142opolski i\u00a0broni\u0107 jej mandatu do tego, by tak\u017ce ten region pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 gospodarza obchod\u00f3w, na co zwr\u00f3ci\u0142by Pan uwag\u0119?<\/strong><\/em><\/p>\n Powod\u00f3w do \u015bwi\u0119towania tysi\u0105clecia w\u00a0Ma\u0142opolsce jest wiele, wspomn\u0119 tylko o\u00a0najwa\u017cniejszych. Po pierwsze, pami\u0119tajmy, \u017ce Krak\u00f3w to miejsce, w\u00a0kt\u00f3rym Boles\u0142aw Chrobry dojrzewa\u0142 politycznie. Taka by\u0142a decyzja Mieszka, kt\u00f3ry oddelegowa\u0142 swojego pierworodnego syna z\u00a0Dobraw\u0105 w\u0142a\u015bnie do Krakowa. P\u00f3\u017aniej to miasto sta\u0142o si\u0119 miejscem edukacji dla Mieszka, drugiego syna Boles\u0142awa Chrobrego, a\u00a0tak\u017ce Kazimierza Odnowiciela \u2013 czyli wnuka Chrobrego.<\/p>\n Po drugie, pami\u0119tajmy te\u017c o\u00a0tym, \u017ce Krak\u00f3w w\u00a0ko\u0144cu sta\u0142 si\u0119 stolic\u0105 Polski i\u00a0polskich kr\u00f3l\u00f3w, przejmuj\u0105c pa\u0142eczk\u0119 dziejow\u0105 od Gniezna. Od roku 1320 to w\u0142a\u015bnie Krak\u00f3w odgrywa\u0142 rol\u0119 miasta koronacyjnego i\u00a0miasta kr\u00f3lewskiego, praktycznie rzecz bior\u0105c przez 413 lat. Pod tym wzgl\u0119dem stolica Ma\u0142opolski jest absolutnie bezkonkurencyjna.<\/p>\n Grafiki autorstwa Antoine\/<\/span>\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Muzeum Narodowe w Krakowie. Tekst: malopolska.pl<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rozmowa z\u00a0prof. dr. hab. Andrzejem Nowakiem, historykiem, pisarzem, sowietologiem, kierownikiem Pracowni Historii Europy Wschodniej Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, Kawalerem Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego Kt\u00f3re wydarzenie z\u00a0pocz\u0105tk\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci mia\u0142o donio\u015blejsze znaczenie: chrzest Mieszka … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":39845,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,70],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39843"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39843"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39847,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39843\/revisions\/39847"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39843"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39843"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/banner_AKTUALNOCI-1024x666.png\")
<\/p>\n