![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/82-1093848-1024x683.jpg\")
<\/p>\n12 stycznia 2025 r., na kilka dni przed 80. rocznic\u0105 egzekucji 79 os\u00f3b zamordowanych przez Niemc\u00f3w na krakowskim D\u0105biu, odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 upami\u0119tniaj\u0105ca ofiary, w kt\u00f3rej wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 dr hab. Filip Musia\u0142, dyrektor krakowskiego IPN. Zbrodnia na D\u0105biu by\u0142a ostatnim aktem zbiorowych egzekucji niemieckich na mieszka\u0144cach Krakowa. Trzy dni po dokonaniu mordu, 18 stycznia 1945 r. niemieccy okupanci ust\u0105pili z miasta przed nacieraj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
Uczestnicy uroczysto\u015bci zgromadzili si\u0119 na cmentarzu Rakowickim, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ofiar zosta\u0142a pochowana po ekshumacji z miejsca zbrodni w lutym 1945 r. Po z\u0142o\u017ceniu kwiat\u00f3w i zapaleniu zniczy uroczysto\u015bci przenios\u0142y si\u0119 na D\u0105bie. W ko\u015bciele \u015bw. Stanis\u0142awa Biskupa i M\u0119czennika odprawiona zosta\u0142a msza \u015bwi\u0119ta w intencji zamordowanych. Po nabo\u017ce\u0144stwie zebrani przeszli pod pomnik na miejscu zbrodni, w s\u0105siedztwie ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n
Organizatorem uroczysto\u015bci pod patronatem Oddzia\u0142u IPN w Krakowie by\u0142a Rada Dzielnicy II Grzeg\u00f3rzki. Udzia\u0142 wzi\u0119li m.in. cz\u0142onkowie rodzin zamordowanych, przedstawiciele w\u0142adz pa\u0144stwowych i samorz\u0105dowych, dyrekcje szk\u00f3\u0142, przedstawiciele stowarzysze\u0144, poczty sztandarowe, uczniowie, harcerze oraz licznie zgromadzeni mieszka\u0144cy dzielnicy.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/82-1093860-1024x683.jpg\")
<\/p>\n
By\u0142 zimowy poranek 15 stycznia 1945 r. \u015anieg pokrywa\u0142 pola, a Wis\u0142a i Bia\u0142ucha by\u0142y skute lodem, poniewa\u017c mr\u00f3z w nocy spada\u0142 nawet do -20\u2103. Do krakowskich fabryk zlokalizowanych na Grzeg\u00f3rzkach czy przy ul. Mogilskiej, zmierzali robotnicy zamieszkali na terenie dzielnicy D\u0105bie, na swojej drodze napotykaj\u0105c tego dnia g\u0119sto rozstawione niemieckie patrole, kt\u00f3re legitymowa\u0142y przechodni\u00f3w. Pocz\u0105tkowo nie dziwi\u0142a ich ta sytuacja \u2013 od trzech dni s\u0142ycha\u0107 by\u0142o ze wschodu daleki huk dzia\u0142, poniewa\u017c 12 stycznia ruszy\u0142 front. Nadchodzi\u0142y wojska sowieckie, w zwi\u0105zku z czym Niemcy rozpocz\u0119li ewakuacj\u0119 urz\u0119d\u00f3w i cywil\u00f3w z Krakowa. Wraz z rozpocz\u0119ciem sowieckiej ofensywy w szeregi okupant\u00f3w zacz\u0119\u0142a si\u0119 wkrada\u0107 nerwowo\u015b\u0107, a niekiedy nawet panika. Tak r\u00f3wnie\u017c interpretowano niepokoj\u0105ce zachowanie niemieckich \u017candarm\u00f3w na ulicach D\u0105bia w tym dniu. Wszyscy zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce nieuchronna kl\u0119ska III Rzeszy Niemieckiej nadchodzi, pomimo bu\u0144czucznych zapowiedzi o walce do ostatniego \u017co\u0142nierza i pomimo budowy umocnie\u0144 na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci frontu. Do tej pracy wykorzystywano robotnik\u00f3w przymusowych, kt\u00f3rych dostarczano na miejsce w ramach tzw. kontyngent\u00f3w ludzkich lub na skutek \u0142apanek przeprowadzanych w miastach i wsiach. Takie akcje mia\u0142y miejsce r\u00f3wnie\u017c na tym robotniczym osiedlu, jakim w\u00f3wczas by\u0142o D\u0105bie, i pocz\u0105tkowo wypadki z 15 stycznia wskazywa\u0142y w\u0142a\u015bnie na jedn\u0105 z nich. Nikt nie spodziewa\u0142 si\u0119 tragicznej w skutkach operacji zako\u0144czonej \u015bmierci\u0105 kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b.<\/p>\n
Jednym z trop\u00f3w mog\u0105cych wskaza\u0107 na przyczyny pacyfikacji by\u0142o aresztowanie 8 stycznia przez Niemc\u00f3w grupy robotnik\u00f3w zatrudnionych w firmie \u201eJohann Hamerski\u201d z ul. Starowi\u015blnej, kt\u00f3rzy mieli by\u0107 zaanga\u017cowani w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 w ramach AK. Okupanci odnotowali w swoich dokumentach, \u017ce z 8 na 9 stycznia 1945 r. policja zatrzyma\u0142a w Krakowie \u0142\u0105cznie 28 cz\u0142onk\u00f3w \u201eruchu oporu\u201d, w tym 2 przyw\u00f3dc\u00f3w band. To w\u0142a\u015bnie \u015bledztwo w ich sprawie mog\u0142o przynie\u015b\u0107 dalsze nazwiska os\u00f3b podejrzanych, kt\u00f3re postanowiono ju\u017c w trakcie akcji zatrzyma\u0107, a p\u00f3\u017aniej rozstrzela\u0107.<\/p>\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 legitymowanych 15 stycznia mieszka\u0144c\u00f3w D\u0105bia by\u0142a odprowadzana do \u201eBaru Rybackiego\u201d, gdzie jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, znajdowa\u0142 si\u0119 punkt dowodzenia operacj\u0105. Od \u015bwitu do po\u0142udnia trwa\u0142y te\u017c przeszukania dom\u00f3w i zabudowa\u0144 w poszukiwaniu os\u00f3b, kt\u00f3re znajdowa\u0107 si\u0119 mia\u0142y na li\u015bcie przywiezionej z ul. Pomorskiej przez funkcjonariuszy niemieckiej policji bezpiecze\u0144stwa. Tylko nielicznym uda\u0142o si\u0119 przekroczy\u0107 z\u0142o\u017cony z \u017candarm\u00f3w kordon \u2013 najcz\u0119\u015bciej posiadali dostatecznie mocne papiery, \u015bwiadcz\u0105ce o ich szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla niemieckiej gospodarki, dlatego przepuszczani szli do pracy w nieodleg\u0142ych fabrykach. Pozostali czekali na rozw\u00f3j wypadk\u00f3w, nie spodziewaj\u0105c si\u0119 jednak niczego gorszego ni\u017c przydzia\u0142 do prac przy okopach.<\/p>\n
Oko\u0142o po\u0142udnia przybyli samochodem kolejni funkcjonariusze niemieckiej policji bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rzy po zapoznaniu si\u0119 z sytuacj\u0105 wskazali wa\u0142 wi\u015blany jako miejsce p\u00f3\u017aniejszej egzekucji. Po kilkudziesi\u0119ciu minutach przyjecha\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki z 28 wi\u0119\u017aniami przywiezionymi z wi\u0119zienia przy ul. Montelupich. Partiami wyprowadzano kolejne grupy w stron\u0119 wa\u0142u, gdzie po po\u0142o\u017ceniu si\u0119 na ziemi by\u0142y one rozstrzeliwane (daj\u0105cych jeszcze oznaki \u017cycia dobijano). Po zastrzeleniu przywiezionych, Niemcy przyst\u0105pili do egzekucji wybranych 52 os\u00f3b zatrzymanych w \u201eBarze Rybackim\u201d.<\/p>\n
W sumie Niemcy postanowili zg\u0142adzi\u0107 tego dnia 80 os\u00f3b, z czego jedna prze\u017cy\u0142a. By\u0142 to Jan Hajduga (zatrzymany 8 stycznia pracownik firmy \u201eJohann Hamerski\u201d i mieszkaniec D\u0105bia), kt\u00f3ry b\u0119d\u0105c ci\u0119\u017cko rannym w g\u0142ow\u0119 udawa\u0142 zabitego, a po odjechaniu Niemc\u00f3w z miejsca stracenia, zbieg\u0142.<\/p>\n
Wspomina\u0142, \u017ce\u00a0po rozstrzelaniu tych wszystkich 4-grup skaza\u0144c\u00f3w, zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do konwoju z\u0142o\u017conego z SS-man\u00f3w i SD-man\u00f3w, ich komendant i o\u015bwiadczy\u0142, \u201ewszyscy ludzie gotowi, mo\u017cna odej\u015b\u0107\u201d (m\u00f3wi\u0142 to po niemiecku). Le\u017ca\u0142em nadal spokojnie, s\u0142ysza\u0142em warkot motor\u00f3w odje\u017cd\u017caj\u0105cych aut, nast\u0119pnie g\u0142osy ludzkie. Zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce po odje\u017adzie konwoju ludno\u015b\u0107 okoliczna przychodzi na miejsce egzekucji i komentuje zbrodni\u0119. Nadmieniam, \u017ce egzekucja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 o 13.30, a sko\u0144czy\u0142a si\u0119 o 14.00.\u00a0<\/em><\/p><\/blockquote>\n
Niemcy zamordowali wi\u0119c \u0142\u0105cznie 79 os\u00f3b, kt\u00f3re nakazali pochowa\u0107 do godziny 18.00, gro\u017c\u0105c dalszymi represjami, je\u015bli natychmiast nie zostan\u0105 oni zagrzebani na miejscu egzekucji. Przem\u00f3wienie do zastraszonych mieszka\u0144c\u00f3w osiedla wyg\u0142osi\u0142 funkcjonariusz policji kryminalnej w Krakowie Antoni Kandzik, kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z Siemianowic \u015al\u0105skich, wi\u0119c m\u00f3wi\u0142 po polsku i by\u0142 dobrze zapami\u0119tany przez \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\n
Trzy dni po pacyfikacji do Krakowa wkroczy\u0142a Armia Czerwona. Strach i szok funkcjonowa\u0142y w \u015bwiadomo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w D\u0105bia jeszcze przez d\u0142ugi czas, a ekshumacja i pogrzeb pomordowanych, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 11 lutego 1945 r. na Cmentarzu Rakowickim pozwoli\u0142y tylko doprowadzi\u0107 do uszanowania zabitych i oddania im ho\u0142du. Zabici w D\u0105biu byli ostatnimi ofiarami niemieckiego masowego terroru w Ma\u0142opolsce.<\/p>\n
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>