{"id":38678,"date":"2024-08-20T13:20:02","date_gmt":"2024-08-20T11:20:02","guid":{"rendered":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=38678"},"modified":"2026-02-10T13:18:10","modified_gmt":"2026-02-10T12:18:10","slug":"tablice-na-krakowskim-magistracie-6-poswiecona-polskiej-komisji-likwidacyjnej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2024\/08\/20\/tablice-na-krakowskim-magistracie-6-poswiecona-polskiej-komisji-likwidacyjnej\/","title":{"rendered":"Polska Komisja Likwidacyjna"},"content":{"rendered":"

Od pocz\u0105tku 1918 r. pa\u0144stwo austro-w\u0119gierskie dotyka\u0142 coraz wi\u0119kszy kryzys. W jego armii brakowa\u0142o dyscypliny a dezercje stawa\u0142y si\u0119 powszechne. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wojskowymi byli cz\u0142onkowie wielu narod\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y aspiracje do posiadania w\u0142asnego pa\u0144stwa.\u00a0 Nast\u0105pi\u0142o r\u00f3wnie\u017c za\u0142amanie funkcjonowania administracji cywilnej. Wraz z wie\u015bciami o kolejnych kl\u0119skach armii cesarsko-austriackiej ros\u0142a w\u015br\u00f3d krakowian nadzieja na zrzucenie w\u0142adzyzaborczej. W ko\u0144cowych dniach wojny szczeg\u00f3ln\u0105 aktywno\u015bci\u0105 wykazali si\u0119 polscy politycy galicyjscy. 2 pa\u017adziernika 1918 r. pos\u0142owie do Rady Pa\u0144stwa w Wiedniu og\u0142osili rezolucj\u0119, w kt\u00f3rej domagali si\u0119 niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego. 28 pa\u017adziernika 1918 r. w sali obrad Rady Miasta Krakowa w Pa\u0142acu Wielopolskich zebrani na wsp\u00f3lnym posiedzeniu polscy pos\u0142owie do Sejmu Krajowego i Rady Pa\u0144stwa i podj\u0119li decyzj\u0119 o utworzeniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej, maj\u0105cej na celu delegalizacj\u0119 w\u0142adzy austriackiej w Galicji. Zebrani dzia\u0142acze polityczni skierowali do wszystkich urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych, krajowych i gminnych w Galicji i na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim uchwa\u0142\u0119, stwierdzaj\u0105c\u0105, \u017ce ziemie polskie pozostaj\u0105ce dotychczas w obr\u0119bie monarchii austro-w\u0119gierskiej nale\u017c\u0105 ju\u017c do pa\u0144stwa polskiego. Polsk\u0105 Komisj\u0119 Likwidacyjn\u0105 stanowi\u0142o 23 polskich pos\u0142\u00f3w do austriackiej Rady Pa\u0144stwa. W jej sk\u0142ad weszli reprezentanci rozmaitych ugrupowa\u0144 politycznych w Galicji, od socjalist\u00f3w do konserwatyst\u00f3w. W pierwszym dniu nie uda\u0142o si\u0119 jeszcze podj\u0105\u0107 decyzji co do wyboru w\u0142adz PKL. Pracami kierowa\u0142o Tymczasowe Prezydium w sk\u0142adzie: Wincenty Witos jako przewodnicz\u0105cy, Ignacy Daszy\u0144ski, Aleksander Skarbek oraz Tadeusz Tertil. Zwierzchno\u015b\u0107 PKL stopniowo uznawa\u0142y r\u00f3\u017cne urz\u0119dy i instytucje w tym policja z komendantem Rudolfem Krupi\u0144skim, kt\u00f3ry 30 pa\u017adziernika 1918 r. uzna\u0142 zwierzchno\u015b\u0107 Komisji i przekaza\u0142 pod jej w\u0142adz\u0119 kierowany przez siebie aparat policyjny. 31 pa\u017adziernika 1918 r. zosta\u0142 wyzwolony Krak\u00f3w z r\u0105k zaborcy.<\/p>\n

\"\"
Cz\u0142onkowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej<\/figcaption><\/figure>\n

W pierwszym okresie swego funkcjonowania na barki Komisji spad\u0142 ci\u0119\u017car walk z Ukrai\u0144cami o Lw\u00f3w i Galicj\u0119 Wschodni\u0105, st\u0105d te\u017c jednym z priorytet\u00f3w sta\u0142o si\u0119 stworzenie zal\u0105\u017ck\u00f3w polskiej armii. Przede wszystkim chodzi\u0142o o bezpo\u015bredni\u0105 pomoc wojskow\u0105, tak\u017ce finansow\u0105, \u017cywno\u015bciow\u0105 i materia\u0142ow\u0105. W Krakowie powsta\u0142o i aktywnie dzia\u0142a\u0142o biuro Odsieczy Lwowa. Spo\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w PKL Zygmunt Lasocki nale\u017ca\u0142 do najbardziej zaanga\u017cowanych os\u00f3b w dzia\u0142ania na rzecz szybkiego wys\u0142ania odsieczy do Lwowa. Zaniepokojony brakiem realnego wsparcia wojskowego dla tego miasta, wyda\u0142 polecenie komisarzom powiatowym, by natychmiast wys\u0142ali ochotnik\u00f3w do Przemy\u015bla lub Krakowa. Komisja podj\u0119\u0142a tak\u017ce rozmowy dyplomatyczne ze stron\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 w celu normalizacji wzajemnych stosunk\u00f3w, istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 tu Aleksander Skarbek. Poza wysy\u0142aniem \u017co\u0142nierzy do Galicji Wschodniej, Komisja przekazywa\u0142a tak\u017ce \u015brodki pieni\u0119\u017cne, przeznaczone na zakup sprz\u0119tu, umundurowania i zaprowiantowania wojska. Du\u017cym wyzwaniem stoj\u0105cym przed Komisj\u0105 by\u0142a organizacja administracji na terenie Galicji Zachodniej. W\u015br\u00f3d nominowanych najliczniejsz\u0105 grup\u0119 stanowili dotychczasowi starostowie – by\u0142o ich 16, pracownik\u00f3w Namiestnictwa Galicyjskiego by\u0142o 7. Cia\u0142em doradczym i kontroluj\u0105cym dla komisarza mia\u0142a by\u0107 jego rada przyboczna. Jej cz\u0142onk\u00f3w podzieli\u0107 mo\u017cna na dwie grupy. Pierwsza to cz\u0142onkowie dotychczasowego Wydzia\u0142u Powiatowego, drug\u0105 nale\u017ca\u0142o dopiero wy\u0142oni\u0107. Wprowadzone przez PKL zasady na jakich opiera\u0107 si\u0119 mia\u0142o zarz\u0105dzanie powiatami, cz\u0119sto spotyka\u0142y si\u0119 z krytycznymi opiniami. Miejscem urz\u0119dowania w\u0142adz Komisji by\u0142 krakowski Magistrat, a od 5 listopada g\u0142\u00f3wn\u0105 siedzib\u0105 sta\u0142 si\u0119 gmach pa\u0142acu Pod Krzysztofory. Znalaz\u0142o tu swoje lokum prezydium i cz\u0119\u015b\u0107 wydzia\u0142\u00f3w. Pozosta\u0142e wydzia\u0142y umieszczono w innych miejscach w mie\u015bcie, np. Wydzia\u0142 Skarbowy mia\u0142 siedzib\u0119 w pa\u0142acu Spiskim, Wydzia\u0142 Rolnictwa mie\u015bci\u0142 si\u0119 przy ul. Czystej nr 16, a Wydzia\u0142 Aprowizacyjny przy ul. Radziwi\u0142\u0142owskiej nr 8.
\nGdy 11 listopada 1918 r. po po\u0142udniu dotar\u0142a do Krakowa wiadomo\u015b\u0107 o powrocie do Warszawy J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, Polska Komisja Likwidacyjna podporz\u0105dkowa\u0142a si\u0119 nowo powo\u0142anym w\u0142adzom centralnym w Warszawie. Komisja funkcjonowa\u0142a dalej jako tymczasowy rz\u0105d dzielnicowy. Przejawem podporz\u0105dkowania si\u0119 Komisji w\u0142adzom centralnym by\u0142o stopniowe rozwi\u0105zywanie agend PKL, a tak\u017ce uroczyste przyj\u0119cie Naczelnika J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Krakowie (20 grudnia 1918 r.).
\nPo przybyciu odsieczy z Krakowa i wyparciu Ukrai\u0144c\u00f3w ze Lwowa, utworzono w tym mie\u015bcie Tymczasowy Komitet Rz\u0105dz\u0105cy. Nast\u0119pnie 10 stycznia 1919 r. dekretem Naczelnika Pa\u0144stwa utworzono Komisj\u0119 Rz\u0105dz\u0105c\u0105 dla Galicji i \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego oraz G\u00f3rnej Orawy i Spisza, kt\u00f3ra powsta\u0142a z po\u0142\u0105czenia PKL i o\u015brodka polskiej w\u0142adzy we Lwowie. Po 26 marca 1919 r. Komisja Rz\u0105dz\u0105ca przekaza\u0142a swe uprawnienia w\u0142adzom centralnym.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Na budynku krakowskiego Magistratu znajduje sie tablica po\u015bwi\u0119cona Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Powsta\u0142a ona w zwi\u0105zku z obchodami 100. lecia odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Do pobrania
\nBroszuta p.Piotra Hapanowicza o Polskiej Komisji Likwidacyjnej\u00a0<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od pocz\u0105tku 1918 r. pa\u0144stwo austro-w\u0119gierskie dotyka\u0142 coraz wi\u0119kszy kryzys. W jego armii brakowa\u0142o dyscypliny a dezercje stawa\u0142y si\u0119 powszechne. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wojskowymi byli cz\u0142onkowie wielu narod\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38684,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,33],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38678"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38678"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41737,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38678\/revisions\/41737"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}