{"id":38652,"date":"2024-08-16T10:00:19","date_gmt":"2024-08-16T08:00:19","guid":{"rendered":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=38652"},"modified":"2024-08-16T15:39:36","modified_gmt":"2024-08-16T13:39:36","slug":"statut-kaliski-zbior-praw-nadanych-zydom-16-sierpnia-1264-r-przez-ksiecia-boleslawa-poboznego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2024\/08\/16\/statut-kaliski-zbior-praw-nadanych-zydom-16-sierpnia-1264-r-przez-ksiecia-boleslawa-poboznego\/","title":{"rendered":"Statut Kaliski – zbi\u00f3r praw nadanych \u017bydom 16 sierpnia 1264 r. przez ksi\u0119cia Boles\u0142awa Pobo\u017cnego"},"content":{"rendered":"

Pierwsi \u017bydzi, kt\u00f3rzy docierali na ziemie Slowian byli kupcami przyby\u0142ymi\u00a0 z arabskich kalifat\u00f3w. Kupowali tu niewolnik\u00f3w oraz sk\u00f3ry. Niewolnikami handlowa\u0142 prawdopodobnie r\u00f3wnie\u017c Ibrahim ibn Jakub, kt\u00f3ry jako pierwszy pozostawi\u0142 wpis o\u00a0 pa\u0144stwie Piast\u00f3w. Ci, \u017bydzi, kt\u00f3rzy przybyli i si\u0119 osiedlili w Polsce pochodzili pierwotnie z teren\u00f3w pa\u0144stwa franko\u0144skiego. <\/span>Pierwszy niezwykle wazny\u00a0 dokument okre\u015blaj\u0105cy sytuacj\u0119 \u017byd\u00f3w na ziemiach polskich zosta\u0142 wydany w Kaliszu 16 sierpnia 1264 roku przez ksi\u0119cia Boles\u0142awa Pobo\u017cnego. Znany jest jako Statut Kaliski. Zapewnia\u0142 \u017bydom m.in. wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i bezpiecze\u0144stwo, w tym swobod\u0119 religijn\u0105, wolno\u015b\u0107 przemieszczania si\u0119, wyznania, swobod\u0119 obchodzenia \u015bwi\u0105t. Gwarantowa\u0142 \u017bydom tak\u017ce powo\u0142anie s\u0105d\u00f3w \u017cydowskich oraz osobnych s\u0105d\u00f3w dla spraw, w kt\u00f3rych brali udzia\u0142 zar\u00f3wno \u017cydzi, jak i chrze\u015bcijanie. Prawa w nim zapisane potwierdzili p\u00f3\u017aniej Kazimierz Wielkii rozszerzy\u0142 jego obowi\u0105zywanie na ca\u0142e Kr\u00f3lestwo Polskie. P\u00f3\u017aniej statut kaliski potwierdzi\u0142 Kazimierz Jagiello\u0144czyk oraz Zygmunt Stary. Og\u0142oszony zosta\u0142 tak\u017ce drukiem w Statucie \u0141askiego w 1506 roku.<\/p>\n

Tre\u015b\u0107 Statutu Kaliskiego<\/p>\n

1. Kiedy jest sprawa przeciwko \u017bydowi, nie\u00a0mo\u017ce przeciw niemu \u015bwiadczy\u0107 chrze\u015bcijanin sam, lecz razem z\u00a0innym \u017bydem.
\n2. Kiedy chrze\u015bcijanin pozywa na\u00a0\u017byda o\u00a0zastaw, \u017byd za\u015b\u00a0utrzymuje, \u017ce\u00a0\u017cadnego nie\u00a0wzi\u0105\u0142, wtedy \u017byd przysi\u0119g\u0105 si\u0119 uwolni.
\n3. Kiedy chrze\u015bcijanin utrzymuje, \u017ce\u00a0na zastaw od\u00a0\u017byda mniej pieni\u0119dzy otrzyma\u0142, ani\u017celi \u017byd teraz \u017c\u0105da, \u017byd przysi\u0119g\u0105 dow\u00f3d z\u0142o\u017cy.
\n4. Kiedy \u017byd, nie\u00a0maj\u0105c \u015bwiadk\u00f3w, utrzymuje, \u017ce\u00a0chrze\u015bcijanin zastaw wypo\u017cyczy\u0142, chrze\u015bcijanin si\u0119 odprzysi\u0119\u017ce.
\n5. Pr\u00f3cz rzeczy ko\u015bcielnych i\u00a0krwi\u0105 zabarwionych wolno \u017bydom wszystko bra\u0107 w\u00a0zastaw.
\n6. A\u00a0gdyby zastaw jaki by\u0142 kradziony, \u017byd si\u0119 odprzysi\u0119\u017ce, \u017ce\u00a0o\u00a0kradzie\u017cy nie\u00a0wiedzia\u0142, a\u00a0chrze\u015bcijanin winien mu kapita\u0142 na\u00a0zastaw ten wypo\u017cyczony z\u00a0procentem zap\u0142aci\u0107.
\n7. Kiedy zastaw chrze\u015bcijanina przez ogie\u0144 lub\u00a0kradzie\u017c u\u00a0\u017byda zginie, \u017byd od\u00a0nalegaj\u0105cego chrze\u015bcijanina przysi\u0119g\u0105 si\u0119 uwolni.
\n8. \u017bydzi w\u00a0sporach swoich (tj. mi\u0119dzy sob\u0105) wy\u0142\u0105czeni s\u0105 spod s\u0105d\u00f3w miejskich; zostaj\u0105 pod\u00a0opiek\u0105 kr\u00f3la lub\u00a0wojewody.
\n9. Za\u00a0zranienie \u017byda s\u0142uszna kara i\u00a0koszta kuracji.
\n10. Za\u00a0zabicie \u017byda s\u0142uszna kara i\u00a0konfiskata maj\u0105tku.
\n11. Za\u00a0uderzenie \u017byda kara zwyczajna w\u00a0kraju.
\n12. \u017bydzi ce\u0142 wi\u0119kszych od\u00a0mieszczan nie\u00a0p\u0142ac\u0105.
\n13. Od\u00a0przewo\u017conych zmar\u0142ych nic nie\u00a0p\u0142ac\u0105.
\n14. Chrze\u015bcijanin niszcz\u0105cy cmentarz opr\u00f3cz kary zwyczajnej maj\u0105tek traci.
\n15. Rzucaj\u0105cy kamieniem na\u00a0szko\u0142\u0119 \u017bydowsk\u0105 odda wojewodzie dwa funty pieprzu.
\n16. Gdy \u017byd u\u00a0swojego s\u0119dziego ulegnie karze, kt\u00f3ra si\u0119 \u201ewandel\u201d nazywa, zap\u0142aci mu funt pieprzu. (Wandel \u2013\u00a0wina pieni\u0119\u017cna.)
\n17. Gdy \u017byd raz i\u00a0drugi od\u00a0swego s\u0119dziego zapozwany, nie\u00a0stawi si\u0119, zap\u0142aci kar\u0119 zwyczajn\u0105, gdy si\u0119 trzeci raz nie\u00a0stawi, zap\u0142aci kar\u0119 stosunkowo wy\u017csz\u0105.
\n18. Za\u00a0zranienie \u017byda \u017byd p\u0142aci kar\u0119 zwyczajn\u0105.
\n19. Przysi\u0119ga na\u00a0dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144 nie\u00a0powinna by\u0107 \u017bydowi naznaczon\u0105, tylko o\u00a0warto\u015b\u0107 przechodz\u0105c\u0105 szacunek 50 grzywien srebra, a\u00a0w\u00a0mniejszych rzeczach przed szko\u0142\u0105 przysi\u0119ga\u0107 b\u0119dzie.
\n20. Gdyby dowod\u00f3w nie\u00a0by\u0142o, kto zabi\u0142 \u017byda, my\u00a0\u017bydom damy przeciw podejrzanym prawn\u0105 opiek\u0119.
\n21. Za\u00a0gwa\u0142t na\u00a0\u017bydzie wyrz\u0105dzony, chrze\u015bcijanin b\u0119dzie karany pod\u0142ug prawa ziemskiego.
\n22. S\u0119dzia \u017bydowski \u017cadnej sprawy przed s\u0105d nie\u00a0wytoczy, je\u017celi do\u00a0tego przez skarg\u0119 strony spowodowany nie\u00a0b\u0119dzie.
\n23. Gdy chrze\u015bcijanin odbierze dany \u017bydowi zastaw, a\u00a0procentu nie\u00a0zap\u0142aci w\u00a0ci\u0105gu miesi\u0105ca, przybywa procent od\u00a0procentu.
\n24. U\u00a0\u017byda nikt na\u00a0kwaterze by\u0107 nie\u00a0ma.
\n25. Nie\u00a0wolno jest \u017bydom wypo\u017cycza\u0107 pieni\u0105dze na\u00a0dobra nieruchome.
\n26. Odwodzenie dziecka \u017bydowskiego, jako kradzie\u017c uwa\u017cane b\u0119dzie.
\n27. Zastaw gdy rok i\u00a0dzie\u0144 u\u00a0\u017byda pozostaje, staje si\u0119 jego w\u0142asno\u015bci\u0105.
\n28. W\u00a0dnie \u015bwi\u0105t swoich \u017bydzi nie\u00a0mog\u0105 by\u0107 przymuszani do\u00a0oddawania zastawu.
\n29. Zastawy od\u00a0nich gwa\u0142tem bior\u0105cy \u015bci\u0105gnie na\u00a0siebie kar\u0119.
\n30. Nie\u00a0wolno \u017byd\u00f3w oskar\u017ca\u0107 o\u00a0u\u017cywanie krwi chrze\u015bcija\u0144skiej.
\n31. Wyst\u0119pki \u017byd\u00f3w w\u00a0ich szko\u0142ach s\u0105dzone by\u0107 maj\u0105.
\n32. W\u00a0jakiej monecie \u017byd po\u017cycza\u0142, w\u00a0takiej \u017c\u0105da\u0107 mo\u017ce oddania d\u0142ugu z\u00a0nale\u017cnym procentem.
\n33. Konie \u017bydzi w\u00a0zastaw tylko we\u00a0dnie bra\u0107 mog\u0105.
\n34. Mincarzom nie\u00a0wolno chwyta\u0107 \u017byd\u00f3w pod\u00a0pretekstem, \u017ce\u00a0fa\u0142szuj\u0105 pieni\u0105dze.
\n35. W\u00a0gwa\u0142cie nocnym s\u0105siedzi \u017bydowi pomoc da\u0107 winni pod\u00a0kar\u0105 30 szel\u0105g\u00f3w.
\n36. Wolno jest \u017bydom wszystkie towary kupowa\u0107, chleba i\u00a0innych \u017cywno\u015bci dotyka\u0107 si\u0119.<\/p>\n

Statut Kaliski mia\u0142 decyduj\u0105ce znaczenie dla spo\u0142eczno\u015bci \u017byd\u00f3w w Polsce. By\u0142 jednym z najwcze\u015bniejszych i rozbudowanych dokument\u00f3w prawnych w Europie, kt\u00f3re gwarantowa\u0142y \u017bydom szerokie prawa. Dzi\u0119ki nim nastapi\u0142 rozw\u00f3j spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce, kt\u00f3ra z czasem sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najliczniejszych w \u015bwiecie.<\/p>\n

\"\"
Jedna z ilustracji Adama Szyka po\u015bwi\u0119cona Statutowi Kaliskiemu.<\/figcaption><\/figure>\n

Przy okazji warto wspomnie\u0107 Artura Szyka (1894-1951) i jego prac\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 ilustrowaniu wydania Statutu Kaliskiego z 1932 r.. By\u0142 to artysta zydowski, kt\u00f3ry, jednak\u00a0 uwa\u017ca\u0142 si\u0119 tak\u017ce za Polaka. Podczas wystawy autorskiej w Warszawie w 1932 roku powiedzia\u0142<\/span>: “\u201eJestem \u017bydem, a Polska jest moj\u0105 ojczyzn\u0105. Nie umiem jednego od drugiego oddzieli\u0107 w moim sercu. Bola\u0142 mi\u0119 sp\u00f3r polsko-\u017cydowski, wywo\u0142any w pierwszym rz\u0119dzie przez obce czynniki, oburza\u0142y oszczercze napa\u015bci wrog\u00f3w na Polsk\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazywali krajem ucisku i pogrom\u00f3w \u017cydostwa. W Statucie Kaliskim gloryfikuj\u0119 jeden z najpi\u0119kniejszych akt\u00f3w liberalizmu polskiego w dziejach Europy. Wierz\u0119 mocno, \u017ce \u015bwietne tradycje polskiej tolerancji religijnej i narodowej zatriumfuj\u0105 nad nagonkami rozp\u0119tanych nacjonalizm\u00f3w.\u201d (za: Andrzej Kempa, \u201eWywiady z Arturem Szykiem\u201d, Oficyna bibliofil\u00f3w, \u0141\u00f3d\u017a 2001)<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwsi \u017bydzi, kt\u00f3rzy docierali na ziemie Slowian byli kupcami przyby\u0142ymi\u00a0 z arabskich kalifat\u00f3w. Kupowali tu niewolnik\u00f3w oraz sk\u00f3ry. Niewolnikami handlowa\u0142 prawdopodobnie r\u00f3wnie\u017c Ibrahim ibn Jakub, kt\u00f3ry jako pierwszy pozostawi\u0142 wpis … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38655,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38652"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38652"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38652\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38658,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38652\/revisions\/38658"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38652"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38652"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38652"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}