{"id":38542,"date":"2024-07-29T11:16:10","date_gmt":"2024-07-29T09:16:10","guid":{"rendered":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=38542"},"modified":"2026-02-10T13:21:59","modified_gmt":"2026-02-10T12:21:59","slug":"tablice-na-krakowskim-magistracie-pierwsza-poswiecona-dziejom-budynku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2024\/07\/29\/tablice-na-krakowskim-magistracie-pierwsza-poswiecona-dziejom-budynku\/","title":{"rendered":"Historia Pa\u0142acu Wielopolskich – Magistrat"},"content":{"rendered":"

Przy drodze kr\u00f3lewskiej, mi\u0119dzy Rynkiem G\u0142\u00f3wnym a Wawelem stoi budynek krakowskiego Magistratu, nazywany pa\u0142acem Wielopolskich. Zosta\u0142 wybudowany w latach 1535-1560. W archiwach miejskich istnieje wzmianka m\u00f3wi\u0105ca o tym, \u017ce w 1571 r. pa\u0142ac nale\u017ca\u0142 do Jana Tarnowskiego kasztelana krakowskiego, chocia\u017c ten… nie \u017cy\u0142 juz od 10 lat.\u00a0 Budynek nale\u017ca\u0142 do jego rodziny, a zapis potwierdza stosowan\u0105 wtedy praktyk\u0119 podawania nie\u017cyj\u0105cych czy uprzednich, ale znanych w\u0142a\u015bcicieli. Kolejnym z nich by\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119 Konstantyn Wasyl Ostrogski wojewoda kijowski, kt\u00f3ry naby\u0142 budynek na mocy ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Zofi\u0105 Tarnowsk\u0105, c\u00f3rk\u0105 Jana Tarnowskiego. Po \u015bmierci ksi\u0119cia Ostrogskiego w 1608 r. budynek znalaz\u0142 si\u0119 w r\u0119kach jego synowej (po synu Aleksandrze zm. w 1603 r.) Anny Ostrogskiej z Kostk\u00f3w. W p\u00f3\u017aniejszych latach, w zapiskach miejskich okre\u015blano budynek jako kamienica ksi\u0105\u017c\u0119ca (1620) czy dw\u00f3r jego mo\u015bci pana wojewody kijowskiego (1628). Nazwa pierwsza mog\u0142a si\u0119 odnosi\u0107 do wspomnianych ksi\u0105\u017c\u0105t druga za\u015b – jak podaje Jan Ostrowski do Tomasza Zamoyskiego (syna hetmana wielkiego Jana Zamoyskiego), kt\u00f3ry wszed\u0142 w posiadanie budynku poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Katarzyn\u0105, c\u00f3rk\u0105 Aleksandra i Anny Ostrogskich. Potwierdza to notatka z 1647 r. m\u00f3wi\u0105ca o dworze jego mo\u015bci pana Zamoyskiego. Na drodze dziedziczenia pa\u0142ac przekazywany by\u0142 w rodzinie Zamoyskich. W rejestrze podatkowym z 1667 r. widnieje ju\u017c zapisek, i\u017c w\u0142a\u015bcicielem pa\u0142acu jest kasztelan wojnicki, kt\u00f3rym wtedy by\u0142 Jan Wielopolski. Najprawdopodobniej przeszed\u0142 budynek w jego r\u0119ce oko\u0142o 1650 r. poprzez zakup od Aleksandra Koniecpolskiego, kt\u00f3rego \u017con\u0105 by\u0142a Joanna Barbara, c\u00f3rka Tomasza Zamoyskiego. Pa\u0142ac przez dwa wieki pozostawa\u0142 w r\u0119kach Wielopolskich. Ostatnim w\u0142a\u015bcicielem budynku z rodu Wielopolskich by\u0142 Aleksander \u2013 namiestnik kr\u00f3lestwa Polskiego. W wyniku st\u0142umienia powstania krakowskiego w 1846 r. budynek zaj\u0119\u0142y wojska austriackie a potem pruskie. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, podczas walk krakowian z Austriakami dosz\u0142o 26 kwietnia do bombardowania miasta salwami artyleryjskimi. W wyniku tego uszkodzony zosta\u0142 budynek Wielopolskich. a dwa lata p\u00f3\u017aniej w lipcu podczas wielkiego po\u017caru Krakowa budynek zosta\u0142 prawie ca\u0142kowicie zniszczony.<\/p>\n

\"\"
Tablica na budynku Magistratu<\/figcaption><\/figure>\n

W 1854 r. pa\u0142ac kupi\u0142 lekarz chirurg Wojciech Kowalski rozpocz\u0105\u0142 odbudow\u0119 i rozbudow\u0119 budynku. Jednocze\u015bnie Kowalski organizowa\u0142 pokazy stereoskopowe na kt\u00f3rych prezentowano miasta oraz dzie\u0142a sztuki. Wynaj\u0105\u0142 budynek Ferdynandowi Winterowi (ok. 1859 r.) kt\u00f3ry urz\u0105dzi\u0142 na parterze kawiarni\u0119 a na pierwszym pi\u0119trze sal\u0119 balow\u0105. Tam te\u017c mia\u0142y miejsce spotkania muzyczne ale i odczyty oraz pokazy naukowe. W budynku mie\u015bci\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zak\u0142ad fotograficzny Ignacego Ma\u017cka a nast\u0119pnie Napoleona Grossa. W 1864 r. budynek zmieni\u0142 w\u0142a\u015bciciela, zosta\u0142a nim gmina miasta Krakowa, z przeznaczeniem na Magistrat. Prezydentem by\u0142 wtedy Andrzej Seidler-Wi\u015bla\u0144ski. Na mocy uchwa\u0142y z 5 maja 1865 r. rozpocz\u0119to odnawianie budynku. Zasadnicze prace zako\u0144czono trzy lata p\u00f3\u017aniej, ju\u017c za czas\u00f3w prezydenta J\u00f3zefa Dietla, jednak do ko\u0144ca XIX w. trwa\u0142y jakie\u015b dzia\u0142ania adaptacyjne. W 1885 r. w budynku wykonano pierwsze w Krakowie o\u015bwietlenie. Za czas\u00f3w prezydenta Juliusza Leo rozbudowano i przebudowano pa\u0142ac. W 1926 r. w budynku mia\u0142 miejsce po\u017car, kt\u00f3ry strawi\u0142 Sal\u0119 Posiedze\u0144 Rady Miasta, kt\u00f3r\u0105 restaurowano w dw\u00f3ch kolejnych latach pod nadzorem architekt\u00f3w miejskich Boraty\u0144skiego, Kreislera i Stadnickiego. 6 lipca 1928 r. sala zosta\u0142a po\u015bwi\u0119cona i mog\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 radnym. Podczas II wojny \u015bwiatowej budynek Magistratu mia\u0142 zosta\u0107 powi\u0119kszony o kamienice znajduj\u0105ce si\u0119 od Placu Wszystkich \u015awi\u0119tych, wzd\u0142u\u017c ulicy Grodzkiej (cz\u0119\u015b\u0107 zachodnia), do ulicy Poselskiej. Od 1993 r. w budynku przeprowadzano prace konserwatorskie. Dziedziniec budynku Urz\u0119du Miasta zdobi\u0105 tablice pami\u0105tkowe. Po\u015bwi\u0119cone s\u0105 pami\u0119ci J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, Romana Dmowskiego, Ignacego Paderewskiego, historii budynku, Naczelnemu Komitetowi Narodowemu, Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Na \u015bcianie frontowej budynku znajduje si\u0119 tablica przypominaj\u0105ca wpisanie Krakowa na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa przez UNESCO.
\nNale\u017cy doda\u0107, \u017ce budynek Magistratu jak ka\u017cdy szanuj\u0105cy sie pa\u0142ac posiada swojego ducha – Czarn\u0105 Dam\u0119 (hrabin\u0119 Wielopolsk\u0105?), kt\u00f3ra przechadza si\u0119 po korytarzach budynku. Przed II wojn\u0105 znana by\u0142a historia stra\u017cnika, kt\u00f3rego tak przerazi\u0142a czarna zjawa, \u017ce musia\u0142 leczy\u0107 si\u0119 psychiatrycznie. Ducha kobiety mieli widzie\u0107 inni pracownicy urz\u0119du, na przyk\u0142ad w 1953 r., chocia\u017c w ostatnich latach nic si\u0119 na ten temat nie m\u00f3wi. Posta\u0107 Czarnej Damy przybli\u017ca relacja ksi\u0119dza z ko\u015bcio\u0142a mariackiego. Jako m\u0142ody kap\u0142an uda\u0142 si\u0119 na pro\u015bb\u0119 nieznanego mu cz\u0142owieka w kapturze do umieraj\u0105cego. Ksi\u0119dzu zawi\u0105zano oczy i wsadzono do karety. Dopiero na miejscu pozwolono im zdj\u0105\u0107 opaski, ujrzeli wtedy m\u0119\u017cczyzn\u0119 oraz m\u0142od\u0105 kobiet\u0119 w bieli. Po jej spowiedzi i udzieleniu komunii \u015bwi\u0119tej, na sal\u0119 wszed\u0142 kat, kt\u00f3ry sprawnym ci\u0119ciem pozbawi\u0142 kobiet\u0119 \u017cycia. Pocz\u0119stowa\u0142 zatrutym winem kap\u0142ana, a nast\u0119pnie go odwieziono. Wino by\u0142o zatrute ale, kap\u0142an prze\u017cy\u0142. Po wielu latach kiedy tego ksi\u0119dza wezwano do Pa\u0142acu Wielopolskich rozpozna\u0142 sal\u0119, w kt\u00f3rej odby\u0142a si\u0119 egzekucja. To\u017csamo\u015bci kobiety nie ustalono nigdy, ale spekulowano, \u017ce by\u0142a ona w c\u00f3rk\u0105 margrabiego Wielopolskiego. Nie znaleziono r\u00f3wnie\u017c odpowiedzi na pytania o przyczyn\u0119 \u015bmierci, jak r\u00f3wnie\u017c o kolor szat, w kt\u00f3rych si\u0119 pokazuje. Wed\u0142ug relacji jednego z pracownik\u00f3w archiwum magistrackiego na pocz\u0105tku XX wieku, gdy w budynku zak\u0142adano ogrzewanie, w jednej z piwnic odkryto zamurowane szcz\u0105tki m\u0142odej kobiety, kt\u00f3re wywieziono noc\u0105…<\/p>\n

Opracowanie MAriusz Jab\u0142o\u0144ski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przy drodze kr\u00f3lewskiej, mi\u0119dzy Rynkiem G\u0142\u00f3wnym a Wawelem stoi budynek krakowskiego Magistratu, nazywany pa\u0142acem Wielopolskich. Zosta\u0142 wybudowany w latach 1535-1560. W archiwach miejskich istnieje wzmianka m\u00f3wi\u0105ca o tym, \u017ce w … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38543,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,33],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38542"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38542"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41741,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38542\/revisions\/41741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}