W latach 30. pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w 51 Pu\u0142ku Piechoty Strzelc\u00f3w Kresowych. Podczas kampanii 1939 r. dowodzi\u0142 2 kompani\u0105 karabin\u00f3w maszynowych, w kt\u00f3rej \u2013 jak zapisa\u0142 w swoich pami\u0119tnikach \u2013 byli \u201ejeszcze nast\u0119puj\u0105cy oficerowie: por. Obacz Kasper \u2013 dow\u00f3dca I plutonu, ppor. Najblum Szymon (Simon) \u2013 dow\u00f3dca II plutonu, ppor. Pad\u0142owski \u2013 dow\u00f3dca III plutonu, ppor. B\u0142o\u0144ski \u2013 dow\u00f3dca IV plutonu\u201d.<\/p>\n
Na czele 2kkm Zygmunt Ponikowski uczestniczy\u0142 w walkach toczonych z niemieckim agresorem przez 51pp \u2013 dowodzi\u0142 nim w\u00f3wczas pp\u0142k August Emil Fieldorf, przysz\u0142y genera\u0142 \u201eNil\u201d. Kpt. Ponikowski by\u0142 jednym z tych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy nie poddali si\u0119 Niemcom po kl\u0119sce Armii \u201ePrusy\u201d w bitwie pod I\u0142\u017c\u0105 i rozwi\u0105zaniu 51pp. Wyszed\u0142 z okr\u0105\u017cenia i w cywilnym ubraniu dotar\u0142 9 pa\u017adziernika 1939 r. do Krakowa. Postanowi\u0142 ukry\u0107 fakt, i\u017c jest oficerem zawodowym.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/82-1018801-1024x684.jpg\")
<\/p>\n
Swoje wspomnienia, skonfrontowane ze wspomnieniami koleg\u00f3w \u2013 oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w, \u201ena podstawie rozm\u00f3w z mjr. Pa\u0142oszem, kpt. Krzywiakiem, kpt. Wojtanem, kpt. Krupnickim i sier\u017c. Krz\u0105stkiem oraz w\u0142asnych wspomnie\u0144\u201d, zawar\u0142 w dw\u00f3ch zeszytach, zawieraj\u0105cych szczeg\u00f3\u0142owy opis wydarze\u0144 od momentu mobilizacji, przez przebieg dzia\u0142a\u0144 wojennych (m.in. walki pod I\u0142\u017c\u0105 czy okoliczno\u015bci \u015bmierci ppor. Wac\u0142awa Winklera, dow\u00f3dcy plutonu w 8. kompanii strzeleckiej), a\u017c po pobyt w Krakowie. Walki opisa\u0142, notuj\u0105c zar\u00f3wno tre\u015b\u0107 i wykonanie rozkaz\u00f3w, przebieg narad i odpraw, w kt\u00f3rych bra\u0142 udzia\u0142, jak i drobne z pozoru zdarzenia, np. samorzutne zbieranie przez strzelc\u00f3w pocisk\u00f3w przeciwpancernych wysypanych z rozbitych skrzy\u0144 amunicyjnych. By\u0142o to dowodem nie tylko odpowiedzialno\u015bci polskich \u017co\u0142nierzy za powierzony im sprz\u0119t, ale i ich \u015bwiadomo\u015bci znaczenia takiego uzbrojenia w walce z broni\u0105 pancern\u0105 przeciwnika.<\/p>\n
Kpt. Ponikowski pisa\u0142 tak\u017ce o sprawach osobistych. Ze szczeg\u00f3ln\u0105 trosk\u0105 i zaniepokojeniem o losach najbli\u017cszej rodziny, kt\u00f3ra pozosta\u0142a na terenach okupowanych przez Zwi\u0105zek Sowiecki, sk\u0105d dociera\u0142y informacje o okrucie\u0144stwach sowieckich i ukrai\u0144skich. Opisywa\u0142 warunki \u017cycia w okupowanym Krakowie, troski dnia codziennego, organizacj\u0119 systemu pomocy ukrywaj\u0105cym si\u0119 oficerom Wojska Polskiego. Odnotowywa\u0142 wydarzenia zwi\u0105zane zacieraniem przez Niemc\u00f3w \u015blad\u00f3w polsko\u015bci, np. zniszczenie Pomnika Grunwaldzkiego.<\/p>\n
Spisywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c swoje przemy\u015blenia nad przeczytanymi ksi\u0105\u017ckami, wykonywa\u0142 szkice o tre\u015bci patriotycznej i religijnej, a tak\u017ce satyrycznej \u2013 antyniemieckiej. Pod dat\u0105 29 maja 1940 r. zapisa\u0142: \u201eI znowu zaw\u00f3d serdeczny, znowu wczorajsza przedwczesna rado\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 ba\u0144k\u0105 mydlan\u0105: niemcy pisz\u0105 o swoich sukcesach, o kapitulacji Belg\u00f3w i poddaniu si\u0119 Leopolda III z 500 tysi\u0105cami \u017co\u0142nierzy. Ogarnia nas zdumienie, kr\u00f3l Belg\u00f3w podda\u0142 si\u0119 jak \u017cebrak\u201d. Nar\u00f3d agresor\u00f3w i okupant\u00f3w zapisywa\u0142 konsekwentnie ma\u0142\u0105 liter\u0105.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/82-1018822-1024x684.jpg\")
<\/p>\n
Dedykowane \u017conie Zofii i urodzonemu rok przed wybuchem wojny synowi Januszowi pami\u0119tniki obejmuj\u0105 okres do 31 maja 1940 r. Po zapiskach dotycz\u0105cych wydarze\u0144 tego dnia nagle si\u0119 urywaj\u0105. Przypuszczalnie wi\u0105za\u0107 to nale\u017cy z zatrzymaniem przez Niemc\u00f3w, poniewa\u017c dane kpt. Zygmunta Ponikowskiego znajduj\u0105 si\u0119 w ewidencji oficer\u00f3w osadzonych w obozie jenieckim w Murnau w Bawarii (Oflag VII A). Dalsze losy kpt. Ponikowskiego nie s\u0105 znane. By\u0107 mo\u017ce nale\u017cy je \u0142\u0105czy\u0107 z epitafium na jednym z grob\u00f3w na starej cz\u0119\u015bci cmentarza Centralnego w Siedlcach: \u201eMjr Zygmunt Ponikowski \u2013 1907-1976 \u2013 zmar\u0142 na emigracji\u201d (sektor 12, rz\u0105d 2, numer 8). Nie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c znane losy \u017cony i syna Zygmunta Ponikowskiego, kt\u00f3rzy \u2013 jak wynika z pami\u0119tnik\u00f3w \u2013 jeszcze w kwietniu 1940 r. przebywali na terenach w okupowanych przez Sowiet\u00f3w.<\/p>\n
Pami\u0119tniki kpt. Zygmunta Ponikowskiego oraz ukryte wraz z nimi dokumenty legalizacyjne (zawieraj\u0105ce fa\u0142szywe informacje o jego zawodzie i miejscu zatrudnienia) przekaza\u0142 do zasobu archiwalnego IPN ich odkrywca, Krzysztof Prokopowicz. Dokumenty by\u0142y ukryte na poddaszu domu, w kt\u00f3rym w okresie okupacji niemieckiej mieszkali, znani Ponikowskiemu, Irena i Marek Sobiescy (Marek Sobieski by\u0142 chemikiem, asystentem w Akademii G\u00f3rniczej; 15 grudnia 1943 r. zosta\u0142 zamordowany przez Niemc\u00f3w za czynny udzia\u0142 w konspiracji). 8 lipca 2024 r. ogl\u0119dzin dokument\u00f3w i ich przyj\u0119cia do zasobu Instytutu dokona\u0142 Rafa\u0142 Dyrcz, naczelnik Oddzia\u0142owego Archiwum IPN w Krakowie wraz z dr. Krzysztofem Pi\u0119ciakiem z krakowskiego pionu poszukiwa\u0144 i identyfikacji.<\/p>\n
Przekazane przez Krzysztofa Prokopowicza dokumenty zosta\u0142y w\u0142\u0105czone do zasobu archiwalnego w ramach projektu Archiwum Pe\u0142ne Pami\u0119ci. Po konserwacji i digitalizacji zostan\u0105 udost\u0119pnione badaczom i dziennikarzom.<\/p>\n
Oprac. Rafa\u0142 Dyrcz, dr Krzysztof Pi\u0119ciak<\/p>\n
Fot. \u017baneta Wierzgacz (IPN)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do zasobu archiwalnego Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej w Krakowie przekazane zosta\u0142y dokumenty odnalezione podczas remontu przedwojennego domu na terenie krakowskiego osiedla Cichy K\u0105cik. Archiwalia znajdowa\u0142y si\u0119 w skrytce zlokalizowanej na … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38430,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38429"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38429"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38429\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38433,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38429\/revisions\/38433"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}