![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/82-950484-1024x686.jpg\")
<\/p>\nW 1944 r., gdy II wojna \u015bwiatowa zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do fina\u0142u, wa\u017cy\u0142y si\u0119 losy Polski. Wobec coraz bli\u017cszej kl\u0119ski Niemiec i wkraczaj\u0105cych na ziemie II Rzeczypospolitej wojsk sowieckich, Armia Krajowa rozpocz\u0119\u0142a operacj\u0119 \u201eBurza\u201d. Ta wzmo\u017cona akcja dywersyjna, przybieraj\u0105ca niekiedy cechy powsta\u0144cze, stanowi\u0142a kulminacyjny punkt wysi\u0142ku zbrojnego Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Roz\u0142o\u017cona w czasie, obejmowa\u0142a kolejno niemal wszystkie cz\u0119\u015bci przedwojennej Polski. W 2024 r., w 80. rocznic\u0119 tych wydarze\u0144, w ka\u017cdy pierwszy pi\u0105tek miesi\u0105ca b\u0119dziemy opisywa\u0107 na \u0142amach \u201eGazety Krakowskiej\u201d najwa\u017cniejsze epizody \u201eBurzy\u201d w Ma\u0142opolsce. W styczniu przedstawiamy genez\u0119 i syntetyczny zarys akcji w Okr\u0119gu Krak\u00f3w AK.<\/p>\n
Tworzenie wojskowych struktur Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego wi\u0105za\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednio z przygotowaniem do powstania powszechnego. Koncepcje zbrojnego wyst\u0105pienia ewoluowa\u0142y: pocz\u0105tkowo rozwa\u017cano jednoczesny zryw w ca\u0142ym kraju, p\u00f3\u017aniej tzw. powstanie strefowe w r\u00f3\u017cnych jego regionach w miar\u0119 przesuwania si\u0119 frontu. Rozwa\u017cano tak\u017ce prowadzenie szeroko zakrojonej akcji dywersyjnej. Finalnie zdecydowano si\u0119 na przeprowadzenie akcji \u201eBurza\u201d, \u0142\u0105cz\u0105cej w sobie dwie z tych koncepcji: powstania strefowego \u2013 wyst\u0105pie\u0144 rozpoczynanych stopniowo, wraz z wycofywaniem si\u0119 Niemc\u00f3w \u2013 oraz wzmo\u017conej akcji dywersyjnej w kraju. Dzia\u0142anie zbrojne mia\u0142y by\u0107 skierowane wy\u0142\u0105cznie przeciwko Niemcom, natomiast politycznie akcja mia\u0142a stanowi\u0107 manifestacj\u0119 wobec Sowiet\u00f3w. Zak\u0142adano wyst\u0119powanie wobec wkraczaj\u0105cych czerwonoarmist\u00f3w w roli gospodarza.<\/p>\n
<\/p>\n
Kre\u015bl\u0105c za\u0142o\u017cenia akcji dywersyjnej planowano, \u017ce wyst\u0105pienie nast\u0105pi z chwil\u0105 zbli\u017cania si\u0119 frontu, w momencie demoralizacji i za\u0142amania si\u0119 si\u0142 zbrojnych okupanta. Istniej\u0105ce ju\u017c oddzia\u0142y partyzanckie oraz zmobilizowane do \u201eBurzy\u201d kompanie i plutony AK mia\u0142y uderza\u0107 na stra\u017ce tylne Niemc\u00f3w, szarpa\u0107 i niszczy\u0107 niewielkie oddzia\u0142y wroga, likwidowa\u0107 jego plac\u00f3wki, a tak\u017ce zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo w\u0142asnej ludno\u015bci przez zorganizowanie obrony miast i wsi. Zak\u0142adano te\u017c dozorowanie trakt\u00f3w komunikacyjnych i organizowanie na nich zasadzek oraz uderzenia na punkty oporu i opanowywanie miejscowo\u015bci.<\/p>\n
Nie wykluczano zarazem uruchomienia \u2013 r\u00f3wnocze\u015bnie z akcj\u0105 dywersyjn\u0105 lub osobno \u2013 powszechnego zrywu, przygotowywano wi\u0119c plany i na t\u0119 ewentualno\u015b\u0107. W razie rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144 powsta\u0144czych na czele po\u0142\u0105czonych si\u0142 trzech Okr\u0119g\u00f3w AK: Kieleckiego, Krakowskiego i \u015al\u0105skiego mia\u0142 stan\u0105\u0107 inspektor Komendy G\u0142\u00f3wnej AK gen. Stanis\u0142aw Rostworowski \u201eOdra\u201d. Na czas powszechnego zrywu planowano nie tylko akcje zbrojne, ale te\u017c przygotowywano wyj\u015bcie z konspiracji tworzonych w podziemiu struktur administracji czy policji. W praktyce rozpocz\u0119cie \u201eBurzy\u201d wielu \u017co\u0142nierzy AK postrzega\u0142o w\u0142a\u015bnie jako pocz\u0105tek powstania.<\/p>\n
Latem 1944 r. powodzenie sowieckiej ofensywy sprawi\u0142o, \u017ce Armia Czerwona zajmowa\u0142a tereny na wsch\u00f3d od Wis\u0142y, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do Warszawy. W po\u0142udniowej Polsce narasta\u0142o przekonanie, \u017ce Niemcy s\u0105 w odwrocie i zbli\u017ca si\u0119 czas rozprawy z okupantem. W Okr\u0119gu AK Krak\u00f3w (kryptonim \u201eMuzeum\u201d) do akcji \u201eBurza\u201d jako pierwszy przyst\u0105pi\u0142 Podokr\u0119g Rzesz\u00f3w (obejmowa\u0142 obszar zbli\u017cony do dzisiejszego Podkarpacia, od Przemy\u015bla i Lubaczowa po Jas\u0142o, Mielec i Sandomierz). Nast\u0105pi\u0142o to z chwil\u0105 wkroczenia tam oddzia\u0142\u00f3w Armii Czerwonej. Rozpoczynaj\u0105c akcj\u0119 akowcy atakowali wycofuj\u0105ce si\u0119 grupy Niemc\u00f3w, planuj\u0105c z czasem ujawnienie polskich w\u0142adz cywilnych i wojskowych. Mimo pocz\u0105tkowej wsp\u00f3\u0142pracy taktycznej z oddzia\u0142ami sowieckimi, m.in. podczas zajmowania Rzeszowa i w lokalnych starciach z Niemcami, ju\u017c po kilku dniach \u017co\u0142nierze podziemia do\u015bwiadczyli rozbrajania i aresztowa\u0144. Wie\u015bci o wrogiej postawie Sowiet\u00f3w i zatrzymaniach dokonywanych przez NKWD dociera\u0142y te\u017c do Krakowa. Tu skupiano si\u0119 jednak na dywersji przeciwko Niemcom i przeciwdzia\u0142aniu ich aktywno\u015bci, gdy po wyhamowaniu sowieckiej ofensywy wzmogli dzia\u0142ania przeciwko walcz\u0105cym na zapleczu frontu partyzantom.<\/p>\n
\u2013 notowa\u0142a 4 sierpnia 1944 r. Zofia Horody\u0144ska \u201eStok\u0142osa\u201d, \u017cona komendanta Obwodu AK My\u015blenice ppor. Wincentego Horody\u0144skiego \u201eKo\u015bcieszy\u201d. Gdy 24 lipca komendant Okr\u0119gu AK Krak\u00f3w p\u0142k Edward Godlewski \u201eGarda\u201d wydawa\u0142 rozkaz do uruchomienia \u201eBurzy\u201d, oddzia\u0142y AK b\u0105d\u017a ju\u017c walczy\u0142y, b\u0105d\u017a przeprowadza\u0142y mobilizacj\u0119, zwi\u0119kszaj\u0105c stany oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Si\u0142y Okr\u0119gu wynosi\u0142y w\u00f3wczas ok. 90 tys. zaprzysi\u0119\u017conych akowc\u00f3w (z czego a\u017c 2\/3 przypada\u0142o na Podokr\u0119g Rzesz\u00f3w). W ramach planu odtwarzania si\u0142 zbrojnych, oddzia\u0142y AK, jako cz\u0119\u015b\u0107 Wojska Polskiego dzia\u0142aj\u0105ca w konspiracji, zacz\u0119\u0142y przyjmowa\u0107 obok partyzanckich kryptonim\u00f3w \u2013 nazwy jednostek WP z mi\u0119dzywojnia. Stawa\u0142y si\u0119 te\u017c formalnie kompaniami i batalionami, wi\u0119ksze zgrupowania pu\u0142kami, dywizjami i grupami operacyjnymi: GO \u201eRzesz\u00f3w\u201d, \u201eKrak\u00f3w\u201d i \u201e\u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski\u201d. Jak wskazuj\u0105 nazwy, planowano skupi\u0107 dzia\u0142ania wok\u00f3\u0142 Rzeszowa, Krakowa \u2013 rozwa\u017cano wybuch powstania w mie\u015bcie, do kt\u00f3rego finalnie nie dosz\u0142o \u2013 a tak\u017ce zaj\u0105\u0107 dla odrodzonego pa\u0144stwa polskiego sporne ziemie na pograniczu polsko-czechos\u0142owackim.<\/p>\n
Jeszcze nim zacz\u0119\u0142a si\u0119 \u201eBurza\u201d, na terenie okr\u0119gu istnia\u0142y obszary ju\u017c opanowane przez konspiracj\u0119, gdzie w\u0142adz\u0119 przejmowali przedstawiciele Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Zwano je Rzeczpospolitymi partyzanckimi, a w samej Ma\u0142opolsce i na Podkarpaciu funkcjonowa\u0142o ich kilka. Tak\u017ce niekt\u00f3re obszary g\u00f3rskie pozostawa\u0142y pod kontrol\u0105 partyzant\u00f3w.<\/p>\n
Ju\u017c w pierwszych dniach sierpnia w Ma\u0142opolsce rozesz\u0142y si\u0119 wie\u015bci o wybuchu powstania w Warszawie. Towarzyszy\u0142y im nastr\u00f3j podniecenia, rado\u015b\u0107 i troska o los walcz\u0105cej stolicy. Nowiny popycha\u0142y ochotnik\u00f3w do zg\u0142aszania si\u0119 do oddzia\u0142\u00f3w, miejscami dawa\u0142y te\u017c impuls do wzmo\u017cenia dzia\u0142a\u0144 przeciw Niemcom. Szeregi zasila\u0142a te\u017c m\u0142odzie\u017c, uciekaj\u0105ca z miast \u2013 szczeg\u00f3lnie z Krakowa \u2013 przed aresztowaniami.<\/p>\n
Wzmo\u017cona akcja dywersyjna spotka\u0142a si\u0119 z przeciwdzia\u0142aniem ze strony Niemc\u00f3w, ob\u0142awami wymierzonymi w partyzanckie zgrupowania i brutalnymi akcjami represyjnymi, dotykaj\u0105cymi szczeg\u00f3lnie cywil\u00f3w. Na przeszkodzie w realizacji konspiracyjnych plan\u00f3w stan\u0119\u0142y tak\u017ce wyhamowanie sowieckiej ofensywy \u2013 cho\u0107 Armii Czerwonej uda\u0142o si\u0119 doj\u015b\u0107 do Wis\u0142y i uchwyci\u0107 przycz\u00f3\u0142ek tzw. baranowsko-sandomierski, a sowieckie czo\u0142gi widziano pod Nowym Korczynem, 70 km od Krakowa, niemieckie kontrataki powstrzyma\u0142y dalsze post\u0119py ofensywy. Konspirator\u00f3w dotyka\u0142y te\u017c kolejne aresztowania: ju\u017c 24 marca 1944 r. zatrzymano komendanta okr\u0119gu p\u0142k. cc J\u00f3zefa Spychalskiego \u201eLutego\u201d; by\u0142a to cz\u0119\u015b\u0107 wi\u0119kszej \u201ewsypy\u201d, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a w\u00f3wczas ca\u0142y okr\u0119g. Kolejny cios podziemiu wymierzono 11 sierpnia 1944 r., gdy r\u00f3wnie\u017c w Krakowie aresztowano wspomnianego gen. Rostworowskiego \u201eOdr\u0119\u201d. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, 27 wrze\u015bnia 1944 r., zosta\u0142 zatrzymany dow\u00f3dca GO \u201e\u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski\u201d gen. Brunon Olbrycht \u201eOlza\u201d \u2013 jego tylko spo\u015br\u00f3d aresztowanych dow\u00f3dc\u00f3w uda\u0142o si\u0119 odbi\u0107 z r\u0105k Niemc\u00f3w, si\u0142ami wadowickiego oddzia\u0142u dywersyjnego. Z kolei 19 pa\u017adziernika wpad\u0142 w r\u0119ce okupant\u00f3w p\u0142k Godlewski \u201eGarda\u201d. Zatrzymania dotkn\u0119\u0142y tak\u017ce dow\u00f3dztwa inspektorat\u00f3w i struktur terenowych.<\/p>\n
P\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca po rozpocz\u0119ciu \u201eBurzy\u201d w Okr\u0119gu Krak\u00f3w, 11 wrze\u015bnia 1944 r., p\u0142k \u201eGarda\u201d rozkaza\u0142 wstrzyma\u0107 dzia\u0142ania i ograniczy\u0107 dywersj\u0119 do \u201epolowania na bro\u0144\u201d. Du\u017ce zgrupowania okazywa\u0142y si\u0119 trudne do zakwaterowania i wy\u017cywienia, by\u0142y te\u017c bardziej nara\u017cone na dzia\u0142ania okupanta, a \u201epartyzanckie Rzeczpospolite\u201d dotyka\u0142y brutalne pacyfikacje i masowe represje, wymierzone przede wszystkim w ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105. Komendant okr\u0119gu nakaza\u0142 wi\u0119c redukowa\u0107 stany oddzia\u0142\u00f3w. Ale w praktyce demobilizacja cz\u0119sto okazywa\u0142a si\u0119 ju\u017c niemo\u017cliwa: ludzi \u201espalonych\u201d nie mo\u017cna by\u0142o tak po prostu rozpu\u015bci\u0107 do dom\u00f3w. Urlopowanie \u017co\u0142nierzy i wygaszenie dzia\u0142a\u0144 nast\u0105pi\u0142o dopiero pod koniec roku, wobec zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 zimy, os\u0142abienia morale cz\u0119\u015bci partyzant\u00f3w i skutecznych akcji niemieckich. Zmieniono te\u017c koncepcj\u0119 walki, formuj\u0105c Oddzia\u0142y Specjalne AK \u2013 nieliczne, za to dobrze uzbrojone i wyposa\u017cone, z\u0142o\u017cone z najlepszych \u017co\u0142nierzy, kierowanych w szczeg\u00f3lno\u015bci do likwidacji konfident\u00f3w i zwalczania bandytyzmu. Walk\u0119 prowadzono w Okr\u0119gu Krak\u00f3w do ostatnich dni okupacji niemieckiej \u2013 do stycznia 1945 r.<\/p>\n
Tekst Krzysztof Pi\u0119ciak<\/em><\/p>\n Tekst: IPN Krak\u00f3w\/Fot:\u00a0 ze zbior\u00f3w P. Sadowskiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W 1944 r., gdy II wojna \u015bwiatowa zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do fina\u0142u, wa\u017cy\u0142y si\u0119 losy Polski. Wobec coraz bli\u017cszej kl\u0119ski Niemiec i wkraczaj\u0105cych na ziemie II Rzeczypospolitej wojsk sowieckich, Armia Krajowa … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38409,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38408"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38408"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38411,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38408\/revisions\/38411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}