Trzy rocznice: 85 lat temu zako\u0144czy\u0142a si\u0119 historia II Rzeczpospolitej, rozdartej mi\u0119dzy Niemc\u00f3w i Sowiet\u00f3w. 80 lat temu Sowieci przekroczyli przedwojenn\u0105 granic\u0119 Polski \u2013 wypieraj\u0105c z naszych teren\u00f3w Niemc\u00f3w i przynosz\u0105c now\u0105 \u2013 komunistyczn\u0105 niewol\u0119. 35 lat temu, w czasie kontraktowych wybor\u00f3w, zamanifestowali\u015bmy jedno\u015b\u0107, odrzucaj\u0105c komunizm. Weszli\u015bmy wtedy na wyboist\u0105 i wcale nie oczywist\u0105 drog\u0119 prowadz\u0105c\u0105 ku III Rzeczpospolitej.<\/p>\n
II Rzeczpospolita nie by\u0142a pa\u0144stwem idealnym. By\u0142a jednak wolna, niepodleg\u0142a i suwerenna. By\u0142a materializacj\u0105 marze\u0144 milion\u00f3w Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przez 123 lata \u017cyj\u0105c pod zaborcz\u0105 niewol\u0105 t\u0119sknili za w\u0142asnym pa\u0144stwem. A t\u0119sknot\u0119 sw\u0105 oblekali w czyn insurekcyjny i prac\u0119 pozytywistyczn\u0105 pozwalaj\u0105ce zachowa\u0107 poczucie odr\u0119bno\u015bci i podtrzymywa\u0107 wol\u0119 narodowowyzwole\u0144czych dzia\u0142a\u0144. Jest zreszt\u0105 fenomenem to, \u017ce pi\u0119\u0107 pokole\u0144 Polak\u00f3w \u017cyj\u0105cych pod opresj\u0105 trzech zaborc\u00f3w zachowa\u0142o poczucie wsp\u00f3lnoty, d\u0105\u017c\u0105c do ponownego zjednoczenia si\u0119 w jednym pa\u0144stwie. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do wsp\u00f3lnej tradycji, wsp\u00f3lnego j\u0119zyka, i \u2013 na og\u00f3\u0142 \u2013 wsp\u00f3lnej wiary.<\/p>\n
Mi\u0119dzy Berlinem, a Moskw\u0105<\/strong><\/p>\n Odrodzenie Rzeczpospolitej w 1918 roku by\u0142o zatem spe\u0142nieniem t\u0119sknoty milion\u00f3w Polak\u00f3w. P\u00f3\u017aniej przysz\u0142o kszta\u0142towa\u0107 jej granice \u2013 zbrojnie i zabiegami dyplomatycznymi oraz broni\u0107 ich przed bolszewikami. Spiera\u0107 si\u0119 o nie, tak\u017ce z broni\u0105 w r\u0119ku, z Litwinami, S\u0142owakami czy Ukrai\u0144cami. Wreszcie budowa\u0107 niepodleg\u0142y kraj \u2013 w g\u0142\u0119bokich sporach politycznych.<\/p>\n Agresja niemiecka z 1 wrze\u015bnia i sowiecka z 17 wrze\u015bnia 1939 r. przynios\u0142y kres, kr\u00f3tkiej, dwudziestoletniej historii niepodleg\u0142ej II Rzeczypospolitej. Polskie ziemie zosta\u0142y poddane okupacji niemieckiej, sowieckiej i s\u0142owackiej, a pocz\u0105tkowo tak\u017ce litewskiej.<\/p>\n II wojna \u015bwiatowa przynios\u0142a hekatomb\u0119 ofiar. Z jednej strony niemiecki terror i zbrodnie wobec ludno\u015bci cywilnej, Zag\u0142ad\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej, obozy koncentracyjne i obozy \u015bmierci, pacyfikacje polskich wsi, terror w miastach, zsy\u0142ki na przymusowe roboty, specjalne operacje wymierzone przeciw polskiej elicie \u2013 jak Intelligenzaktion czy akcja A-B, germanizacja\u2026 Z drugiej strony zbrodnie i terror sowiecki, zsy\u0142ki w g\u0142\u0105b Zwi\u0105zku Sowieckiego, pacyfikacje Kres\u00f3w, Zbrodnia Katy\u0144ska, sowietyzacja\u2026 Pod obiema okupacjami grabie\u017c polskiego maj\u0105tku, niszczenie kultury, sztuki, nauki. A na Kresach, w drugiej fazie wojny, zbrodnie ukrai\u0144skich nacjonalist\u00f3w \u2013 bestialsko morduj\u0105cych ludno\u015b\u0107 polsk\u0105.<\/p>\n Nowe zniewolenie<\/strong><\/p>\n Po niemieckiej agresji na Zwi\u0105zek Sowiecki, w czerwcu 1941 r., Moskwa \u2013 dot\u0105d wierny sojusznik Berlina do\u0142\u0105czy\u0142a do koalicji antyhitlerowskiej. Gdy w styczniu 1944 r. Armia Czerwona przekracza\u0142a przedwojenn\u0105 granic\u0119 polsk\u0105, nadchodzi\u0142a ju\u017c jako \u201esojusznik naszych sojusznik\u00f3w\u201d. Jednak na polskich Kresach, d\u0142awionych okupacj\u0105 w latach 1939-1941, nikt nie mia\u0142 z\u0142udze\u0144, \u017ce ze wschodu nadchodzi wr\u00f3g. C\u00f3\u017c z tego, \u017ce przegania Niemc\u00f3w, skoro w miejsce totalitaryzmu brunatnego przynosi totalitaryzm czerwony.<\/p>\n 45 lat komunizmu zmieni\u0142o nas, by\u0107 mo\u017ce bardziej ni\u017c 123 lata zabor\u00f3w. Dope\u0142ni\u0142o wyniszczenia, jakiego do\u015bwiadczyli\u015bmy przez sze\u015b\u0107 lat brutalnej, wojennej, okupacji.<\/p>\n Sowieci zagarn\u0119li niemal po\u0142ow\u0119 naszego przedwojennego terytorium, a nasze spo\u0142ecze\u0144stwo wchodzi\u0142o w komunizm do\u015bwiadczone olbrzymimi stratami ludzkimi, celow\u0105 i planow\u0105 eksterminacj\u0105 elity intelektualnej, realizowan\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie przez Niemc\u00f3w i Sowiet\u00f3w. Tkanka spo\u0142eczna by\u0142a zarazem rozrywana przez wysiedlenia i przymusowe migracje. A na to na\u0142o\u017cy\u0142a si\u0119 in\u017cynieria spo\u0142eczna \u2013 celowe dzia\u0142ania maj\u0105ce w spos\u00f3b trwa\u0142y zmieni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, przez stworzenie \u201enowego socjalistycznego cz\u0142owieka\u201d.<\/p>\n Sowieci, a p\u00f3\u017aniej rodzimi komuni\u015bci, zniszczyli dorobek pa\u0144stwowy II Rzeczypospolitej. Nie tylko likwiduj\u0105c pozosta\u0142o\u015bci po przedwojennej w\u0142adzy sanacyjnej, ale nade wszystko niszcz\u0105c Polskie Pa\u0144stwo Podziemne \u2013 powo\u0142ane przez konstytucyjny Rz\u0105d Polski na Uchod\u017astwie.<\/p>\n W poja\u0142ta\u0144skiej Polsce (a wi\u0119c Polsce w granicach ustalanych w czasie konferencji USA, Wielkiej Brytanii i ZSRS w Ja\u0142cie i Poczdamie) sukcesywnie realizowano polityk\u0119 likwidacji warstw przyw\u00f3dczych, doprowadzaj\u0105c do odwr\u00f3cenie drabiny spo\u0142ecznej. Dotychczasow\u0105 elit\u0119 skazano na marginalizacj\u0119. Awansowano natomiast reprezentant\u00f3w nizin spo\u0142ecznych. Pr\u00f3ba zaw\u0142adni\u0119cia ludzkimi duszami musia\u0142a si\u0119 wi\u0105za\u0107 z odrzuceniem narodowej tradycji i kultury, kt\u00f3ra by\u0142a nie do pogodzenia z komunistyczn\u0105 ideologi\u0105.<\/p>\n PRL nie przyni\u00f3s\u0142 Polakom \u017cadnych korzy\u015bci, kt\u00f3rych nie mogliby uzyska\u0107 \u017cyj\u0105c w wolnym kraju. Uniemo\u017cliwi\u0142 natomiast rozw\u00f3j pa\u0144stwa, kt\u00f3re po ponad wiekowej niewoli, raptem na dwadzie\u015bcia lat odzyska\u0142o swobod\u0119. Komunizm przerwa\u0142 proces pa\u0144stwowotw\u00f3rczy, zablokowa\u0142 sensowne reformy spo\u0142eczne, kt\u00f3rych przed 1939 r. domaga\u0142y si\u0119 wszystkie licz\u0105ce si\u0119 si\u0142y polityczne \u2013 \u015bwiadome, \u017ce nie \u017cyj\u0105 w pa\u0144stwie idealnym. Czerwony totalitaryzm przyni\u00f3s\u0142 w zamian spo\u0142eczne trz\u0119sienie ziemi, kt\u00f3re zako\u0144czy\u0142o si\u0119 gospodarcz\u0105 katastrof\u0105.<\/p>\n W sowieckim interesie<\/strong><\/p>\n Polska \u201eludowa\u201d sta\u0142a si\u0119 jednym z trybik\u00f3w sowieckiej machiny imperialnej. A kolejni komunistyczni przyw\u00f3dcy, utrzymuj\u0105c j\u0105 w zale\u017cno\u015bci od Moskwy, sprzeniewierzali si\u0119 polskiemu interesowi narodowemu, realizuj\u0105c sowiecki interes imperialny.<\/p>\n Olbrzymia cz\u0119\u015b\u0107 polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa zaadaptowa\u0142a si\u0119 do nowych warunk\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 korzystaj\u0105c z przywilej\u00f3w, jakie dawa\u0142a w\u0142adza \u2013 afirmowa\u0142a komunistyczny system zniewolenia. Masowy op\u00f3r by\u0142 naszym do\u015bwiadczeniem w okresie tu\u017c po przej\u015bciu Armii Czerwonej. Zr\u00f3\u017cnicowany \u2013 jawny i konspiracyjny, polityczny i zbrojny. Zosta\u0142 on jednak krwawo st\u0142umiony, poch\u0142aniaj\u0105c dziesi\u0105tki tysi\u0119cy ofiar gin\u0105cych w walce, mordowanych skrytob\u00f3jczo, zakatowanych w aresztach, wi\u0119zieniach i obozach, ale tak\u017ce zsy\u0142anych w g\u0142\u0105b ZSRS. Kolejne spo\u0142eczne przebudzenia w 1956, 1968, 1970 i 1976 roku przynosi\u0142y kr\u00f3tkie hausty wolno\u015bci. Zmian\u0119 da\u0142 dopiero Sierpie\u0144 1980 i nast\u0119puj\u0105ca w jego efekcie rewolucja \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Brutalnie st\u0142umiona wprowadzeniem stanu wojennego, kt\u00f3ry na kilka lat zgasi\u0142 budz\u0105c\u0105 si\u0119 z pocz\u0105tkiem lat 80. nadziej\u0119, \u017ce mo\u017ce by\u0107 inaczej.<\/p>\n Zwyci\u0119stwo o nieoczywistych skutkach<\/strong><\/p>\n Nadzieja rozpali\u0142a si\u0119 ponownie dzi\u0119ki kontraktowym wyborom z czerwca 1989 r. Gdy dwa miesi\u0105ce wcze\u015bniej komuni\u015bci i cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodowiska opozycyjnego podpisywali porozumienia Okr\u0105g\u0142ego Sto\u0142u, w\u0142adze re\u017cimu mog\u0142y mie\u0107 poczucie zwyci\u0119stwa. Cofn\u0119\u0142y si\u0119, dopu\u015bci\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 opozycji do parlamentu, ale zapewni\u0142y sobie przewag\u0119 w Zgromadzeniu Narodowym, godz\u0105c si\u0119 na wolne wybory jedynie cz\u0119\u015bci parlamentarzyst\u00f3w; nie daj\u0105cej opozycji wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n Tym, co zmieni\u0142o sytuacj\u0119 by\u0142o \u2013 nieprzewidywane niemal przez nikogo \u2013 spo\u0142eczne przebudzenie. W czasie kr\u00f3tkiej kampanii wyborczej Polacy wyrwali si\u0119 z apatii, w jak\u0105 wp\u0119dzi\u0142y ich represje stanu wojennego, po\u0142\u0105czone z przekonaniem o nieuchronno\u015bci komunistycznej dominacji. Nadzieja na to, \u017ce nasz g\u0142os co\u015b znaczy, przekonanie o tym, \u017ce co\u015b mo\u017ce zmieni\u0107 by\u0142o o\u017cywcze i \u2013 w PRL-u, w kt\u00f3rym systematycznie fa\u0142szowano wybory \u2013 nowe.<\/p>\n Bohater kontraktowych wybor\u00f3w z czerwca 1989 r. by\u0142 zbiorowy. By\u0142o nim polskie spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re za pomoc\u0105 kartki wyborczej dobitnie pokaza\u0142o, \u017ce nie interesuj\u0105 go porozumienia z komunistami, chce zmiany, chce wolno\u015bci i niepodleg\u0142o\u015bci. T\u0119 zmian\u0119 zapocz\u0105tkowa\u0142y w\u0142a\u015bnie czerwcowe, cz\u0119\u015bciowo wolne, wybory, ale droga do suwerennego pa\u0144stwa by\u0142a wci\u0105\u017c nieoczywista, a proces zrzucania komunistycznego jarzma trudny, i rozci\u0105gni\u0119ty w czasie.<\/p>\n Gdy zatem w roku 2024 b\u0119dziemy obchodzili kolejne rocznice wa\u017cnych wydarze\u0144 z naszej historii, warto postrzega\u0107 je nie jako wyrwane z kontekstu daty, w zwi\u0105zku z kt\u00f3rymi realizujemy puste, rocznicowe rytua\u0142y, ale jako punkty \u015bwiadcz\u0105ce o skomplikowanym dziejowym procesie, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 nas od odrodzenia Rzeczpospolitej, przez dwie niewole, ku wolno\u015bci.<\/p>\n dr hab. Filip Musia\u0142, dyrektor Oddzia\u0142u IPN w Krakowie<\/p>\n Tekst: IPN Krak\u00f3w\/Fot. Janusz \u015al\u0119zak (IPN)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Trzy rocznice: 85 lat temu zako\u0144czy\u0142a si\u0119 historia II Rzeczpospolitej, rozdartej mi\u0119dzy Niemc\u00f3w i Sowiet\u00f3w. 80 lat temu Sowieci przekroczyli przedwojenn\u0105 granic\u0119 Polski \u2013 wypieraj\u0105c z naszych teren\u00f3w Niemc\u00f3w i … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":38210,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38209"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=38209"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38209\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38211,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/38209\/revisions\/38211"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38209"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=38209"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=38209"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}