![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Swistak-1-1.jpg\")
<\/p>\n\u015awistak to zwierz\u0119 z rz\u0119du gryzoni, nale\u017cy do rodziny wiewi\u00f3rek. Najbli\u017cszymi\u00a0 \u017cyj\u0105cymi krewnymi \u015bwistak\u00f3w s\u0105 wiewi\u00f3rki ziemne i pieski preriowe.<\/p>\n
Charakterystyka<\/p>\n
\u015awistaki s\u0105 du\u017ce i ci\u0119\u017ckie, wa\u017c\u0105 od 3 do 7 kg w zale\u017cno\u015bci od pory roku. Ssak jest wielko\u015bci du\u017cego kota, ale o bardziej masywnej budowie. Poza bobrem jest najwi\u0119kszym polskim gryzoniem. To zwierze \u015bwietnie dostosowane si\u0119 do \u017cycia w ch\u0142odnym otoczeniu g\u00f3r. Posiadaj\u0105 ma\u0142e, pokryte futrem uszy, kr\u00f3tkie, kr\u0119pe nogi i mocne pazury do kopania. D\u0142ugo\u015b\u0107 ich cia\u0142a wynosi od 40 do 60 cm (bez ogona), a kr\u00f3tki, krzaczasty i wa\u0142kowaty ogon ma d\u0142ugo\u015b\u0107 od 10 do 25 cm. Ich d\u0142ugie, grube dwuwarstwowe futro jest nieco szorstkie i mo\u017ce by\u0107 barwy \u017c\u00f3\u0142tawo-br\u0105zowe (zwykle matowe z p\u0142ow\u0105 biel\u0105), br\u0105zowe, czerwonawo-br\u0105zowe, czarne lub b\u0119d\u0105ce mieszank\u0105 szaro\u015bci i bieli.<\/p>\n
Wyst\u0119powanie \u015bwistaka<\/p>\n
\u015awistaki wyst\u0119puj\u0105 na p\u00f3\u0142noc od Meksyku i w Eurazji, od Alp Europejskich, przez p\u00f3\u0142nocno-\u015brodkow\u0105 Azj\u0119, Himalaje i p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 Syberi\u0119 po P\u00f3\u0142wysep Kamczatka. W epoce lodowcowej \u015bwistak zamieszkiwa\u0142 rozleg\u0142e obszary dzisiejszej Belgi po Siedmiogr\u00f3d w Rumunii. Gdy klimat si\u0119 ociepli\u0142, a lasy rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 wsz\u0119dzie, ten lubi\u0105cy otwarte tereny gryzo\u0144 osta\u0142 si\u0119 tylko powy\u017cej g\u00f3rnej granicy lasu w g\u00f3rach. W Polsce wyst\u0119puj\u0105 tylko w Tatrach powy\u017cej pi\u0119tra kosodrzewiny zwykle w pi\u0119trze hal tatrza\u0144skich.<\/p>\n
<\/p>\n
\u015arodowisko gryzonia<\/p>\n
Ssaki zamieszkuj\u0105 otwarte tereny, preferuj\u0105 g\u00f3rskie \u0142\u0105ki i hale. Wszystkie \u017cyj\u0105 w wykopanych przez siebie norach, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w g\u00f3rskich buduje nory pod g\u0142azami i na skalistych zboczach. Teren ten zapewnia ochron\u0119 przed drapie\u017cnikami, takimi jak wilki oraz lisy. Ska\u0142y i wielkie g\u0142azy s\u0142u\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c jako miejsca obserwacyjne, gdzie \u015bwistaki siedz\u0105 wyprostowane i wypatruj\u0105 drapie\u017cnik\u00f3w na ziemi i w powietrzu. Zaniepokojone wydaj\u0105 ostry, przeszywaj\u0105cy gwizd i uciekaj\u0105 do swoich nor, je\u015bli niebezpiecze\u0144stwo nadal si\u0119 utrzymuje.<\/p>\n
<\/p>\n
W\u0142a\u015bnie od charakterystycznego \u015bwitu wywodzi si\u0119 nazwa tego gryzonia. \u015awistaki s\u0105 aktywne w ci\u0105gu dnia i s\u0105 ca\u0142kowicie ro\u015blino\u017cerne. Na terenie polski wyst\u0119puj\u0105 tylko w Tatrach, \u017cyj\u0105 w koloniach licz\u0105cych kilka lub kilkana\u015bcie osobnik\u00f3w, dominuje nad nimi para rodzicielska. Zwierzeta s\u0105 terytorialne i zazdro\u015bnie broni\u0105 przed innymi swoich teren\u00f3w.<\/p>\n
Sen zimowy i rozr\u00f3d<\/p>\n
Wszystkie \u015bwistaki hibernuj\u0105 i zapadaj\u0105 w sen zimowy, kt\u00f3ry trwa od ko\u0144ca wrze\u015bnia do pocz\u0105tku kwietnia. Przesypia zim\u0119 w g\u0142\u0119bokich i d\u0142ugich kilkudziesi\u0119ciu metr\u00f3w norach, wy\u015bcie\u0142anych sianem i suchymi ro\u015blinami zbieranymi i znoszonymi do nor w jesieni. W czasie hibernacji spalaj\u0105 zapasy t\u0142uszczu zgromadzony latem. Podczas snu obni\u017ca si\u0119 tempo przemiany materii, a temperatura cia\u0142a obni\u017ca si\u0119 z 37 do 8-10 st. C. Na wiosn\u0119 \u015bwistaki wychodz\u0105 z nor cz\u0119sto nawet o po\u0142ow\u0119 l\u017cejsze. Zwierzeta \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w pary wkr\u00f3tce po wyj\u015bciu z nory po \u015bnie zimowym. Ci\u0105\u017ca trwa oko\u0142o miesi\u0105ca, a w gnie\u017adzie w norze na \u015bwiat przychodzi na og\u00f3\u0142 4 lub 5 m\u0142odych, zwykle z pocz\u0105tkiem czerwca. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u015bwistak\u00f3w rodzi m\u0142ode co roku.<\/p>\n Ochrona \u015bwistaka w Tatrach<\/p>\n Dawniej na terenie Tatr nami\u0119tnie na \u015bwistaka polowano, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce sad\u0142o \u015bwistacze mia\u0142o w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze i pomaga\u0107 na r\u00f3\u017cne choroby. Aby zapobiec wyt\u0119pieniu tego gatunku, ju\u017c w II po\u0142owie XIX w. \u015bwistak w Tatrach Polskich podlega\u0142 ustawowej ochronie. By\u0142o to zas\u0142ug\u0105 Maksymiliana Nowickiego i ksi\u0119dza Eugeniusza Janoty, dzi\u0119ki ich dzia\u0142alno\u015bci sejm galicyjski uchwali\u0142 w 1868 r. ustaw\u0119 o ochronie kozicy i \u015bwistaka. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce by\u0142a to jedna z pierwszych tego typu ustaw na \u015bwiecie.<\/p>\n Nowicki razem z Janot\u0105 zorganizowali r\u00f3wnie\u017c pierwsz\u0105 w Tatrach sta\u017c maj\u0105c\u0105 na celu ochron\u0119 kozicy i \u015bwistaka.<\/p>\n Autor tekstu i fotografii \u015bwistak\u00f3w:<\/p>\n Micha\u0142 Jarz\u0105bek-Giewont<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Eugeniusz_Janota-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Maksymilian_Sila_Nowicki.jpg\")