![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Kety_Jan_Sobieski-1024x643.jpg\")
<\/p>\nEugeniusza Janot\u0119 mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem \u201ecz\u0142owieka-instytucji\u201d, by\u0142 on niezmiernie wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 dla rozwoju ochrony przyrody na ziemiach polskich. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1823 r. w K\u0119tach, zmar\u0142 w 1878 r. we Lwowie. W ci\u0105gu swojego kr\u00f3tkiego \u017cycia osi\u0105gn\u0105\u0142 bardzo wiele, a w informacjach biograficznych na jego temat jest okre\u015blany mianem polskiego animatora ruchu turystycznego, taternika, przyrodnika, badacza folkloru g\u00f3ralskiego oraz obro\u0144cy praw zwierz\u0105t. By\u0142 jednocze\u015bnie duchownym katolickim oraz germanist\u0105 z wykszta\u0142cenia, oddanym\u00a0 o\u015bwiacie oraz pracy naukowej.<\/p>\n
<\/p>\n
Janota studiowa\u0142 filozofi\u0119 i teologi\u0119 w Tarnowie, a gdy w 1847 r. otrzyma\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do \u017bywca, gdzie przez dwa lata by\u0142 wikariuszem w tamtejszej parafii. W 1849 r. zosta\u0142 dopuszczony do przewodu doktorskiego na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, a w trakcie pisania pracy by\u0142 nauczycielem w szkole \u015bredniej w Cieszynie oraz nast\u0119pnie w Gimnazjum \u015bw. Anny w Krakowie, ucz\u0105c j\u0119zyka polskiego, j\u0119zyka niemieckiego, historii i geografii. W 1846 r. po raz pierwszy odwiedzi\u0142 Tatry, do kt\u00f3rych wraca\u0142 wielokrotnie, organizuj\u0105c coroczne wyjazdy z m\u0142odzie\u017c\u0105, a tak\u017ce uczestnicz\u0105c w pierwszych udokumentowanych wej\u015bciach na wiele szczyt\u00f3w (m.in. \u015awinic\u0119, Wo\u0142oszyn, Kozi Wierch, Granaty i prze\u0142\u0119cz Szpara). Swojego zami\u0142owania do g\u00f3r nie ogranicza\u0142 jedynie do turystyki, lecz \u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 z prac\u0105 naukow\u0105. Wykonywa\u0142 pomiary barometryczne na szczytach g\u00f3r tatrza\u0144skich, a tak\u017ce mierzy\u0142 zasi\u0119gi wyst\u0119powania krzew\u00f3w i drzew na r\u00f3\u017cnych wysoko\u015bciach. Pisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c monografie kilku gatunk\u00f3w zwierz\u0105t wyst\u0119puj\u0105cych w Tatrach, a tak\u017ce innych rejonach kraju. W 1860 r. uzyska\u0142 doktorat na UJ na podstawie pracy zatytu\u0142owanej \u201ePrzewodnik w wycieczkach na Babi\u0105 G\u00f3r\u0119, do Tatr i Pienin\u201d, b\u0119d\u0105cej jednocze\u015bnie pierwszym polskim przewodnikiem tatrza\u0144skim.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Eugeniusz_Janota_-_Przewodnik_w_wycieczkach_na_Babia_Gore_do_Tatr_i_Pienin_page_5_crop-185x300.jpg\")
<\/p>\n
Duchowny by\u0142 zwolennikiem naukowego podej\u015bcia do przyrody i post\u0119pu cywilizacyjnego. Janota uwa\u017ca\u0142, \u017ce rozw\u00f3j nauk przyrodniczych wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z post\u0119pem rolnictwa i le\u015bnictwa. Jednocze\u015bnie wp\u0142ywaj\u0105 one na uobyczajnienie ludu. W porz\u0105dku naturalnym widzia\u0142 dzie\u0142o Opatrzno\u015bci, z kt\u00f3rym sprzeczne pozostawa\u0142y wed\u0142ug niego m.in. bez\u0142adne my\u015blistwo i rybo\u0142\u00f3wstwo. Z szacunkiem odnosi\u0142 si\u0119 do wielkich i starych drzew, kt\u00f3re nazywa\u0142 \u015bwiadkami minionych wiek\u00f3w, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce wywieraj\u0105 one szczeg\u00f3lny wp\u0142yw na cz\u0142owieka. Nieprzypadkowo bowiem ciesz\u0105 si\u0119 poszanowaniem ludu, wieszaj\u0105cego na nich kapliczki i obrazki \u015bwi\u0119tych.\u00a0 Podkre\u015bla\u0142, \u017ce wi\u0119ksze skupiska takich drzew powinny by\u0107 wnikliwie zbadane i opisane, celem poszerzenia wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy na temat stanu zadrzewienia i las\u00f3w na ziemiach polskich w uj\u0119ciu historycznym. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 te\u017c z wieloma czasopismami jak np. \u201ePrzyrodnikiem\u201d, \u201eSzko\u0142\u0105\u201d oraz \u201eKosmosem\u201d. Zami\u0142owaniem do przyrody zara\u017ca\u0142 swoich uczni\u00f3w, w tym Bronis\u0142awa Gustawicza oraz Walerego Eljasza-Radzikowskiego.<\/span><\/p>\n Walka o tzw. \u201ezwierz\u0119ta halskie\u201d, czyli \u015bwistaki i kozice, zapocz\u0105tkowana zosta\u0142a przez geologa i krajoznawc\u0119 Ludwika Zejsznera, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie kontynuowali Eugeniusz Janota wraz z Maksymilianem Si\u0142\u0105-Nowickim (1826-1890), profesorem zoologii UJ. Z inicjatywy tych wybitnych uczonych Sejm Krajowy dla Kr\u00f3lestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Ksi\u0119stwem Krakowskim we Lwowie uchwali\u0142 w 1868 r. ustaw\u0119 wprowadzaj\u0105c\u0105 zakaz chwytania, t\u0119pienia i sprzedawania zwierz\u0105t alpejskich, w\u0142a\u015bciwych Tatrom, \u015bwistaka i dzikich k\u00f3z, kt\u00f3ra mia\u0142a prekursorki charakter w skali europejskiej.\u00a0 Zanim jednak dosz\u0142o do uchwalenia ustawy podj\u0119ty zosta\u0142 przez uczonych trud pozwalaj\u0105cy na zainicjowanie zmian ustawodawczych. Na pocz\u0105tku 1865 r. w Wiedniu na posiedzeniu c. k. Towarzystwa Zoologiczno-Botanicznego, Maksymilian Si\u0142a-Nowicki wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie w sprawie \u015bwistak\u00f3w i kozic, uzyskuj\u0105c przyrzeczenie w\u0142adz Towarzystwa udzielenia pomocy w celu ustanowienia ochrony tych zwierWe wrze\u015bniu tego samego roku na \u0142amach \u201eGazety Krakowskiej\u201d oraz \u201eCzasu\u201d ukazywa\u0142y si\u0119 artyku\u0142y, w kt\u00f3rych wytkni\u0119te zosta\u0142o nieludzkie traktowanie zwierz\u0105t halskich. W tym samym czasie w Towarzystwie Naukowym Krakowskim powo\u0142ana zosta\u0142a Komisja Fizjograficzna, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142o opracowanie projektu nowych przepis\u00f3w, a jej cz\u0142onkami zostali Janota i Si\u0142a-Nowicki. Pod koniec wrze\u015bnia 1865 r. nak\u0142adem drukarni UJ ukaza\u0142a si\u0119 broszura pt. \u201eUpomnienie Zakopian\u00f3w i wszystkich Podhalan\u00f3w aby nie t\u0119pili \u015bwistak\u00f3w i k\u00f3z\u201d.<\/p>\n Nie zosta\u0142a ona wprawdzie opatrzona danymi autor\u00f3w, lecz nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce byli nimi Si\u0142a-Nowicki i Janota. Skierowana zosta\u0142a do galicyjskich urz\u0119d\u00f3w, szk\u00f3\u0142, a przede wszystkim do parafii, w kt\u00f3rych odczytywana by\u0142a z ambon. Autorzy t\u0142umaczyli w niej, \u017ce zabijanie kozic i \u015bwistak\u00f3w jest z\u0142em i grzechem z punktu widzenia religii katolickiej, wyja\u015bniali fa\u0142szywo\u015b\u0107 zakorzenionych przes\u0105d\u00f3w oraz gor\u0105co apelowali do serc, sumie\u0144 i umys\u0142\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w Podhala o obj\u0119cie ochron\u0105 tych zwierz\u0105t. Broszura mia\u0142a charakter listu pasterskiego i zawiera\u0142a wiele odwo\u0142a\u0144 do Pisma \u015awi\u0119tego: \u201eM\u0119czenie i zabijanie zwierz\u0105t bez \u017cadnej potrzeby jest grzechem przeciw pi\u0105temu przykazaniu Bo\u017cemu. Wi\u0119c wszyscy ci zpomi\u0119dzy was, co m\u0119czyli i m\u0119cz\u0105, zabijali i zabijaj\u0105 tak niewinne zwierz\u0119ta, jakiemi s\u0105 \u015bwistaki i kozy, grzeszyli i grzesz\u0105 przeciw pi\u0105temu przykazaniu Boga, kt\u00f3re m\u00f3wi \u00bbNie zabijaj\u00ab. I wszyscy ci, co kupowaniem tych zwierz\u0105t zabitych zach\u0119caj\u0105 was do ich wyt\u0119pienia, ten sam pope\u0142niaj\u0105 grzech. Wy\u015bcie mo\u017ce tego nie wiedzieli. Ale teraz wiecie i robi\u0107 tego nadal nie powinni\u015bcie. Bo c\u00f3\u017c te zwierz\u0105tka wam z\u0142ego robi\u0105? Czy s\u0105 drapie\u017cne, jak wilki, s\u0119py, lisy lub nied\u017awiedzie? Czy s\u0105 jadowite, jak \u017cmije? Uchowaj Bo\u017ce; ani drapie\u017cne, ani jadowite, owszem pi\u0119kne i zabawne; nikomu \u017cadnej nie przynosz\u0105 szkody i s\u0105 prawdziw\u0105 ozdob\u0105 hal waszych\u201d. W dalszej cz\u0119\u015bci broszury napi\u0119tnowane zosta\u0142y zabobonne wierzenia g\u00f3rali w zbawienny wp\u0142yw na zdrowie sad\u0142a \u015bwistak\u00f3w i skrytykowane zosta\u0142y osoby wierz\u0105ce w te \u201eg\u0142upoty\u201d. Wymieniono tak\u017ce z imienia i nazwiska osoby, kt\u00f3re trudni\u0142y si\u0119 pot\u0119pianym procederem, z wezwaniem ich do porzucenia tych haniebnych praktyk oraz apelem do porz\u0105dnych gazd\u00f3w, aby swym przyk\u0142adem i rozmow\u0105 wp\u0142ywali na t\u0119pi\u0105cych zwierz\u0119ta halskie my\u015bliwych. Na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1865 r. Komisja Fizjograficzna przekaza\u0142a \u201eUpomnienie\u2026\u201d do urz\u0119du powiatowego w Nowym Targu z pro\u015bb\u0105 o rozes\u0142anie broszury w\u00f3jtom gmin tego powiatu, nowotarskiego urz\u0119du dekanalnego, dyrektora szko\u0142y w Nowy Targu, a tak\u017ce do w\u0142a\u015bcicieli Zakopanego i Szaflar jako posiadaczy najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci Tatr polskich.<\/p>\n Cz\u0142onkowie Komisji udali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z interwencj\u0105 do biskupa tarnowskiego. Biskup J\u00f3zef Alojzy Pukalski poleci\u0142 duchowie\u0144stwu na Podhalu oraz w dekanatach my\u015blenickim i makowskim, aby skutecznie pouczano wiernych o niedopuszczalno\u015bci t\u0119pienia zwierz\u0105t halskich. Tymczasem sytuacja zwierz\u0105t by\u0142a z\u0142a i wci\u0105\u017c si\u0119 pogarsza\u0142a, poniewa\u017c jesieni\u0105 1865 r. w ca\u0142ych Tatrach \u017cy\u0142o zaledwie 5 rodzin \u015bwistak\u00f3w, a kozice mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 jedynie na najbardziej niedost\u0119pnych turniach. Komisja Fizjograficzna sporz\u0105dzi\u0142a sprawozdanie za 1866 r., zatytu\u0142owane \u201eSprawa ochrony zwierz\u0105t (Osobne odbicie [skr\u00f3cone] ze Sprawozdania Komisyi fizyogr. za rok 1866)\u201d, w kt\u00f3rym podkre\u015blono, i\u017c w przypadku \u015bwistak\u00f3w powodem ich wyt\u0119pienia jest z jednej strony zabobonno\u015b\u0107, za\u015b z drugiej chciwo\u015b\u0107, \u0142akomstwo i oszustwo Podhalan nowotarskich, spiskich, liptowskich i orawskich oraz g\u00f3rali mieszkaj\u0105cych w Beskidach i w Gorcach. Ksi\u0119\u017ca Eugeniusz Janota i J\u0119drzej Pleszowski podczas wypraw w Tatry usi\u0142owali odwie\u015b\u0107 Podhalan od dalszego wyt\u0119piania \u015bwistak\u00f3w i kozic, prosz\u0105c te\u017c miejscowego proboszcza ks. J\u00f3zefa Stolarczyka o u\u015bwiadomienie w tym wzgl\u0119dzie g\u00f3rali z Zakopanego. Si\u0142a-Nowicki i Janota, nie czekaj\u0105c na uchwalenie przepis\u00f3w, za po\u015brednictwem Komisji Fizjograficznej, nawi\u0105zali kontakt z jej cz\u0142onkiem i w\u0142a\u015bcicielem cz\u0119\u015bci Tatr polskich, Adamem Uzna\u0144skim oraz z Edwardem Homolaczem w celu ukr\u00f3cenia k\u0142usownictwa w ich dobrach. 6 pa\u017adziernika 1866 r. powsta\u0142a stra\u017c, a w zasadzie dwie grupy w postaci s\u0142u\u017cby le\u015bnej Uzna\u0144skiego oraz s\u0142u\u017cby dworskiej Homolacza. Przy wyborze stra\u017cnik\u00f3w kierowano si\u0119 s\u0142uszn\u0105 zasad\u0105 powierzenia ochrony przedstawicielom miejscowej ludno\u015bci, aby wprowadzany nadz\u00f3r nie by\u0142 czym\u015b narzuconym z g\u00f3ry i obcym. Tymczasem starania Komisji Fizjograficznej o ochron\u0119 \u015bwistak\u00f3w i kozic tatrza\u0144skich uzyska\u0142y szerokie uznanie, w tym te\u017c niezb\u0119dne poparcie w\u0142adz krajowych. 8 pa\u017adziernika 1868 r. Sejm Krajowy dla Kr\u00f3lestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Ksi\u0119stwem Krakowskim we Lwowie zatwierdzi\u0142 prekursorsk\u0105 w skali europejskiej ustaw\u0119 \u201ewzgl\u0119dem zakazu \u0142apania, wyt\u0119piania i sprzedawania zwierz\u0105t alpejskich, w\u0142a\u015bciwych Tatrom, \u015bwistaka i dzikich k\u00f3z\u201d (Dz. U. i Rozp. Kraj. Nr 26). Po zatwierdzeniu przez cesarza Franciszka J\u00f3zefa wesz\u0142a w \u017cycie 19 lipca 1869 r. przyczyniaj\u0105c si\u0119 do ocalenia kozic i \u015bwistak\u00f3w w Tatrach. Ustawa sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 6 paragraf\u00f3w. W \u00a7 1 zakazano polowania, \u0142apania i sprzedawania \u015bwistak\u00f3w i kozic oraz zakazano sprzeda\u017cy sad\u0142a \u015bwistaczego. W \u00a7 2 okre\u015blono sankcj\u0119 za naruszenie zakazu, kt\u00f3r\u0105 by\u0142a grzywna od 5 do 100 z\u0142 re\u0144skich, a w razie niemo\u017cno\u015bci uiszczenia kary \u2013 areszt od 1 do 20 dni. Ponadto zwierz\u0119ta mia\u0142y by\u0107 k\u0142usownikom odbierane, a \u017cywe wypuszczane na wolno\u015b\u0107, za\u015b do czuwania nad przestrzeganiem zakazu zobowi\u0105zano zwierzchno\u015bci gminne, \u017candarmeri\u0119, stra\u017c le\u015bn\u0105 i inne stra\u017ce publiczne. Ustawa chroni\u0105ca \u015bwistaki i kozice mia\u0142a pocz\u0105tkowo obowi\u0105zywa\u0107 tylko przez 10 lat, jednak do tego czasu liczba zwierz\u0105t nie wzros\u0142a na tyle, aby mo\u017cna ju\u017c by\u0142o znie\u015b\u0107 ochron\u0119. Przed\u0142u\u017cano wi\u0119c j\u0105 dalej i tak przetrwa\u0142a do 13 lipca 1909 r., kiedy to wydano obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w Galicji ustaw\u0119 \u0142owieck\u0105 ustanawiaj\u0105c\u0105 sta\u0142\u0105 ochron\u0119 kozic i \u015bwistak\u00f3w.<\/p>\n Eugeniusz Janota w 1866 r. napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. \u201eO potrzebie ochraniania zwierz\u0105t po\u017cytecznych\u201d, w kt\u00f3rej z jednej strony postawi\u0142 tez\u0119 o szkodliwo\u015bci owad\u00f3w, myszy i szczur\u00f3w, z drugiej za\u015b strony uzasadnia\u0142, i\u017c zosta\u0142y one stworzone przez Boga prawdopodobnie dlatego aby wszystkie twory ziemskie razem wzi\u0119te, przedstawia\u0142y jedn\u0105, wielk\u0105, pi\u0119kn\u0105 ca\u0142o\u015b\u01071<\/sup>. Wed\u0142ug niego, aby owady i inne szkodniki nie stawa\u0142y si\u0119 uci\u0105\u017cliwymi dla innych stworze\u0144, B\u00f3g stworzy\u0142 wiele innych zwierz\u0105t, aby si\u0119 nimi \u017cywi\u0142y. Zatem te zwierz\u0119ta, kt\u00f3re zapobiegaj\u0105 zbytecznemu rozmna\u017caniu si\u0119 szkodnik\u00f3w, staj\u0105 si\u0119 nadzwyczaj u\u017cytecznymi i prawdziwymi dobrodziejami cz\u0142owieka. W tym w\u0142a\u015bnie wed\u0142ug Janoty wida\u0107 niewys\u0142owion\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 Boga. Cz\u0142owiek bowiem w \u017caden spos\u00f3b nie jest w stanie zapobiec rozmna\u017caniu si\u0119 szkodliwych zwierz\u0105t i ca\u0142a m\u0105dro\u015b\u0107 ludzka powinna si\u0119 ograniczy\u0107 do uznania i uszanowania m\u0105dro\u015bci bo\u017cej, przejawiaj\u0105cych si\u0119 w zaniechaniu t\u0119pienia zwierz\u0105t, kt\u00f3re zosta\u0142y stworzone dla dobra cz\u0142owieka. Niszcz\u0105c natomiast zwierz\u0119ta po\u017cyteczne ludzie b\u0119d\u0105 doznawa\u0107 coraz wi\u0119cej szk\u00f3d. Janota uwa\u017ca\u0142, \u017ce opr\u00f3cz zwierz\u0105t po\u017cytecznych i szkodliwych B\u00f3g stworzy\u0142 r\u00f3wnie\u017c takie, kt\u00f3re nie przynosz\u0105 ludziom \u017cadnego jawnego po\u017cytku ani nie wyrz\u0105dzaj\u0105 \u017cadnej szkody, natomiast \u017cyj\u0105 dla ozdoby danej okolicy. Uczony duchowny do tej kategorii zalicza\u0142 kozice i \u015bwistaki, stwierdzaj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce nie wolno ich t\u0119pi\u0107, bowiem by\u0142oby to r\u00f3wnoznaczne z niszczeniem dzie\u0142a bo\u017cego i pozbawianiem ziemi z tego, co czyni j\u0105 pi\u0119kn\u0105. Za czyn ohydny uwa\u017ca\u0142 zabijanie zwierz\u0105t z powodu zabobonu, dla pod\u0142ego zysku lub w wyniku nikczemnej zabawy. Eugeniusz Janota w zwi\u0105zku z tym poucza\u0142: \u201eNie chciejmy by\u0107 m\u0119drszymi od Boga, bo to pycha, zarozumienie i grzech; nie poprawiajmy, co on w swojej m\u0105dro\u015bci postanowi\u0142.<\/p>\n Owszem skoro wierzymy i m\u00f3wimy, \u017ce B\u00f3g jest najm\u0119drszy, obejrzyjmy si\u0119 za t\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105 w \u015bwiecie jego; odrzuciwszy na bok w\u0142asne urojenia, uprzedzenia, zabobony i przes\u0105dy, zastanawiajmy si\u0119 z rozs\u0105dkiem nad \u015bwiatem bo\u017cym, nad cudownem jego urz\u0105dzeniem i nad porz\u0105dkiem zaprowadzonym w nim przez samego Boga. Przypatrujmy si\u0119 uwa\u017cnie rozmaitym zwierz\u0119tom, np. je\u017com, kretom, nietoperzom, \u015blepuszonkom czyli reckom, przypatrujmy si\u0119 ptakom, przypatrzmy si\u0119 nawet jaszczurkom, w\u0119\u017com i \u017cabom, trzmielom i mr\u00f3wkom; dochod\u017amy tego, jak i gdzie te zwierz\u0119t\u0105 \u017cyj\u0105, cz\u00f3m si\u0119 \u017cywi\u0105, jakie ich obyczaje, jak a budowa cia\u0142a, a poznamy, na co je Pan B\u00f3g stworzy\u0142; poznamy, w jak wielkim byli\u015bmy nieraz b\u0142\u0119dzie i jak wielk\u0105 sobie i innym wyrz\u0105dzali\u015bmy szkod\u0119, poczytuj\u0105c zwierz\u0119ta najpo\u017cyteczniejsze za szkodliwe i prze\u015bladuj\u0105c je najnierozumni\u0107j, zamiast ochrania\u0107 je starannie. Prosimy wi\u0119c wszystkich lepszego usposobienia, kt\u00f3rym ta ksi\u0105\u017ceczka dostanie si\u0119 do r\u0119ki, aby j\u0105 przeczytali z uwag\u0105 i porzucili uprzedzenia, je\u017celi jakie w tej mierze mieli. Rodzice niechaj nie pozwalaj\u0105 swywoli dzieciom, a gospodarze wiejscy niechaj maj\u0105 oko na pasterz\u00f3w, bo to zawsze zuchwa\u0142e i rozpustne swawolniki. Po m\u0142odzie\u017cy szkolnej zasi\u0119 nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce pouczona b\u0119dzie umia\u0142a poskromi\u0107 szkodnik\u00f3w i swawolnik\u00f3w mi\u0119dzy ni\u0105 najduj\u0105cych si\u0119, a innym posiadaj\u0105cym mniej wiadomo\u015bci dobry da z siebie przyk\u0142ad i oka\u017ce, \u017ce nauki czyni\u0105 cz\u0142owieka rzeczywi\u015bcie rozumnym i od z\u0142ego wstrzymuj\u0105\u201d.<\/p>\n W 1871 r. ks. dr Eugeniusz Janota obj\u0105\u0142 katedr\u0119 germanistyki na Uniwersytecie Lwowskim. Po zadomowieniu si\u0119 w stolicy Galicji kontynuowa\u0142 swoj\u0105 wszechstronn\u0105 aktywno\u015b\u0107. Uczestniczy\u0142 m.in. w za\u0142o\u017ceniu Towarzystwa Tatrza\u0144skiego i Polskiego Towarzystwa Przyrodnik\u00f3w im. Miko\u0142aja Kopernika. W 1876 r. natomiast posiadaj\u0105cy ju\u017c tytu\u0142 profesora zwyczajnego na Uniwersytecie Lwowskim Janota doprowadzi\u0142 do zawi\u0105zania si\u0119 inicjatywy maj\u0105cej na celu za\u0142o\u017cenie stowarzyszenia i zgrupowa\u0142 obok siebie w tym celu zast\u0119p wybitnych osobisto\u015bci.<\/p>\n Byli nimi m.in.: w\u0142a\u015bciciel ziemski, pose\u0142 do sejmu galicyjskiego i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Towarzystwa Tatrza\u0144skiego w Zakopanem Feliks P\u0142awicki, nauczyciel i publicysta \u0141ucjan Tatomir, matematyk, rektor Politechniki Lwowskiej prof. W\u0142adys\u0142aw Zaj\u0105czkowski, ziemianin, przyrodnik, marsza\u0142ek sejmu galicyjskiego hr. W\u0142odzimierz Dzieduszycki, historyk i pracownik Uniwersytetu Lwowskiego prof. Izydor Szaraniewicz, matematyk i pracownik Uniwersytetu Lwowskiego i Politechniki Lwowskiej prof. Wawrzyniec \u017bmurko, pose\u0142 sejmu galicyjskiego i cz\u0142onek Rady Pa\u0144stwa w Wiedniu Piotr Gross, ksi\u0119garz i wydawca W\u0142adys\u0142aw Gubrynowicz, pisarz i pedagog Miko\u0142aj Rybowski, ks. Otton Ho\u0142y\u0144ski. Inicjatywa doprowadzi\u0142a do powstania Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierz\u0105t we Lwowie, kt\u00f3re funkcjonowa\u0142o od marca 1876 r. tj. od czasu urz\u0119dowego zatwierdzenia statutu organizacji. By\u0142a to pierwsza pod zaborami polska organizacja zajmuj\u0105ca si\u0119 ochron\u0105 zwierz\u0105t. Wprawdzie w 1868 r. powsta\u0142o Towarzystwo Opieki nad Zwierz\u0119tami w Warszawie, lecz za\u0142o\u017cone zosta\u0142o przez Rosjan i dzia\u0142a\u0142o jako oddzia\u0142 Petersburskiego Towarzystwa Opieki nad Zwierz\u0119tami.<\/p>\n <\/p>\n Inicjator Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierz\u0105t we Lwowie ks. prof. Eugeniusz Janota nie dbaj\u0105c o presti\u017c i uwie\u0144czenie swoich zas\u0142ug nie kandydowa\u0142 na stanowisko prezesa organizacji, przyjmuj\u0105c funkcj\u0119 sekretarza, na kt\u00f3rego barkach ci\u0105\u017cy\u0142o najwi\u0119cej obowi\u0105zk\u00f3w, poniewa\u017c musia\u0142 zapewnia\u0107 ca\u0142\u0105 obs\u0142ug\u0119 kancelaryjn\u0105 oraz dba\u0107 o finanse organizacji, szczeg\u00f3lnie \u017ce pocz\u0105tkowo nie przewidziano samodzielnej funkcji skarbnika. Janota dodatkowo za\u0142o\u017cy\u0142 czasopismo \u201eMiesi\u0119cznik Galicyjskiego Towarzystwa Ochrony Zwierz\u0105t\u201d, kt\u00f3rego zosta\u0142 redaktorem i niemal wy\u0142\u0105cznym pracownikiem. Niestety, przedwczesna \u015bmier\u0107 uczonego, duchownego i dzia\u0142acza, po zaledwie 2 latach istnienia Towarzystwa, przerwa\u0142a jego wyj\u0105tkow\u0105 aktywno\u015b\u0107. Cz\u0142onkowie Towarzystwa kontynuowali jednak dzie\u0142o Janoty, a organizacja funkcjonowa\u0142a, podobnie jak czasopismo, do wybuchu I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Eugeniusza Janoty poza niew\u0105tpliw\u0105 warto\u015bci\u0105 naukow\u0105 i praktyczn\u0105, stanowi\u0142a istotny wk\u0142ad w tworzenie formalnych struktur w dziedzinie ochrony przyrody w postaci wyspecjalizowanych organizacji spo\u0142ecznych, a tak\u017ce w kszta\u0142towaniu si\u0119 nowatorskich regulacji prawnych.<\/p>\n Przypisy: Tekst\u00a0 \u0141ukasz Smaga<\/p>\n \u0141ukasz Smaga – prawnik, autor ksi\u0105\u017cek \u201eOchrona humanitarna zwierz\u0105t\u201d (Bia\u0142ystok 2010) i \u201eKonstanty Moes-Oskragie\u0142\u0142o \u2013 ojciec polskiego jarstwa\u201d (Krak\u00f3w 2017), prowadzi bloga \u201eOchrona humanitarna zwierz\u0105t\u201d.<\/p>\n Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie stronie na stronie internetowej\u00a0 dzikiezycie.pl<\/p>\nObrona kozicy i \u015bwistaka<\/strong><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Rupicapra_rupicapra_tatrica-scaled.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/M.marmota_latirostris_in_Velka_Studena_dolina_2.jpg\")
Ochrona po\u017cytecznych zwierz\u0105t<\/strong><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/421826_1b-184x300.jpg\")
<\/p>\nGalicyjskie Towarzystwo Ochrony Zwierz\u0105t we Lwowie<\/strong><\/h3>\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1_page-0001-688x1024.jpg\")
<\/p>\n
\n1. Charakterystyczny dla ochrony przyrody w XIX wieku by\u0142 podzia\u0142 na zwierz\u0119ta po\u017cyteczne i szkodliwe, w zwi\u0105zku z czym pierwsze regulacje ochronne odnosi\u0142y si\u0119 do gatunk\u00f3w zwierz\u0105t uznawanych przez cz\u0142owieka za po\u017cyteczne.<\/p>\n