Przed kilku laty Spo\u0142eczny Komitet Odnowy Zabytk\u00f3w Krakowa podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119, w kt\u00f3rej wskaza\u0142 dziesi\u0119\u0107 zada\u0144 o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla kultury narodowej. Jednym z tych wyj\u0105tkowych, wymagaj\u0105cych szczeg\u00f3lnej troski \u2013 a i szczeg\u00f3lnych pieni\u0119dzy \u2013 obiekt\u00f3w jest kopiec Ko\u015bciuszki i to wraz ze swoim otoczeniem.<\/p><\/p>\n\n\n\n
We wspomnianej uchwale czytamy:<\/p>\n\n\n\n
\u201e\u2026 rewaloryzacja kopca Ko\u015bciuszki wraz z otoczeniem \u2013 w tym fortu \u201eKo\u015bciuszko\u201d b\u0119d\u0105cego najwybitniejszym z architektonicznego i krajobrazowego punktu widzenia dzie\u0142em architektury militarnej XIX wieku na ziemiach polskich. Zadanie to winno obejmowa\u0107 tak\u017ce uporz\u0105dkowanie, zabezpieczenie i udost\u0119pnienie terenu pozosta\u0142ego po cz\u0119\u015bci fortu wyburzonej w drugiej po\u0142owie XX wieku, zabezpieczenie i konserwacj\u0119 fortyfikacji w otoczeniu fortu, a tak\u017ce \u2013 dzi\u0119ki odpowiedniej gospodarce zieleni\u0105 \u2013 ods\u0142oni\u0119cie panoram widokowych i przywr\u00f3cenie sta\u0142ej obecno\u015bci kopca i fortu w pejza\u017cu Krakowa.\u201d<\/p><\/p>\n\n\n\n
Teren, na kt\u00f3rym wznosi si\u0119 kopiec, od wiek\u00f3w by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 klasztoru Si\u00f3str Norbertanek. W 1820 r. Siostry darowa\u0142y Rzeczypospolitej Krakowskiej kilka morg\u00f3w gruntu pod budow\u0119 pomnika \u2013 kopca, po\u015bwi\u0119conego zmar\u0142emu trzy lata wcze\u015bniej naczelnikowi powstania z 1794 roku. Sypanie kopca rozpocz\u0119to 16 X 1820 r, a uko\u0144czono po trzech latach 26 X 1823 r. W okresie 1845-1847 staraniem Komitetu Kopca Ko\u015bciuszki wybudowano go\u015bciniec z Salwatora pod kopiec, zwany dzisiaj Alej\u0105 Waszyngtona. W 1852 r. za sum\u0119 18 tysi\u0119cy gulden\u00f3w, Komitet zmuszony zosta\u0142 odst\u0105pi\u0107 armii austriackiej grunt wok\u00f3\u0142 kopca na zbudowanie fortu, za wyj\u0105tkiem samego sto\u017cka i jednej morgi terenu u jego podstawy. Od patrona kopca fort przyj\u0105\u0142 nazw\u0119 \u201eKo\u015bciuszko\u201d. Odr\u0119bno\u015b\u0107 kopca od fortu podkre\u015blona zosta\u0142a murem obwodowym, wzniesionym przez Austriak\u00f3w z neogotyck\u0105 kaplic\u0105 b\u0142. Bronis\u0142awy zbudowan\u0105 wed\u0142ug projektu Feliksa Ksi\u0119\u017carskiego, jako swoist\u0105 rekompensata za zburzon\u0105 XVIII \u2013 wieczn\u0105 kaplic\u0119.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Kopiec w czasach Wolnego Miasta, a tak\u017ce w czasach drugiej okupacji austriackiej by\u0142 swego rodzaju sanktuarium, \u201esza\u0144cem pami\u0119ci\u201d Polak\u00f3w ze wszystkich zabor\u00f3w. Odwiedza\u0142y Mogi\u0142\u0119 Ko\u015bciuszki wycieczki ze G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i z Che\u0142mszczyzny, z Warszawy i Wilna. Bywali na kopcu tak\u017ce liczni wa\u017cni go\u015bcie. Tradycja m\u00f3wi, \u017ce nawet cesarz Franciszek J\u00f3zef I, b\u0119d\u0105c w Krakowie, uszanowa\u0142 swoist\u0105 eksterytorialno\u015b\u0107.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Wspominaj\u0105c wyj\u0105tkow\u0105 rol\u0119 kopca Ko\u015bciuszki warto przypomnie\u0107 wydarzenie z listopada 1893 roku, kiedy oto odwiedzi\u0142 Krak\u00f3w \u201enajznakomitszy malarz rosyjski\u201d Ilia Repin. Jak donosi\u0142a \u201eNowa Reforma\u201d: \u201eWczoraj ca\u0142y dzie\u0144 sp\u0119dzi\u0142 p. Repin w towarzystwie wybitniejszych tutejszych malarzy; po po\u0142udniu zwiedzi\u0142 kopiec Ko\u015bciuszki, gdzie uda\u0142 si\u0119 na sokolskim koniu; \u2026 Na kopcu zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0105 p. Repinna to, \u017ce dobrzeby (!) by\u0142o postawi\u0107 statu \u0119 Ko\u015bciuszki z bronzu (!) na wierzcho\u0142ku, – kto\u015b odrzek\u0142, \u017ce to jest niebezpieczne, bo w razie wojny m\u00f3g\u0142by by\u0107 przypadkiem zniszczony przez Rosyan (!)\u2026\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Na szcz\u0119\u015bcie I wojna \u015bwiatowa oszcz\u0119dzi\u0142a Krak\u00f3w i kopiec. Tylko czasie bezpo\u015bredniego ataku na krakowsk\u0105 twierdz\u0119 w dniach 5\u20136 grudnia 1914 r. ulokowane obok kopca baterie wielkich mo\u017adzierzy wzi\u0119\u0142y aktywny udzia\u0142 w ostrzale oddzia\u0142\u00f3w rosyjskich skoncentrowanych na pozycjach pod Bie\u017canowem.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W okresie mi\u0119dzywojennym fort pozostawa\u0142 w r\u0119kach wojska. We wrze\u015bniu 1939 roku stacjonowa\u0142 tu 131 dywizjon artylerii przeciwlotniczej, kt\u00f3ry mia\u0142 broni\u0107 przestrzeni powietrznej nad Krakowem. Niemieckich okupant\u00f3w denerwowa\u0142 kopiec, dominuj\u0105cy nad Krakowem. Planowali nawet jego rozebranie. Pod koniec wojny, po upadku Mussoliniego, Niemcy umie\u015bcili w forcie internowanych \u017co\u0142nierzy w\u0142oskich, po kt\u00f3rych pozosta\u0142y do dzi\u015b napisy na murach fortu. W styczniu 1945 hitlerowcy umie\u015bcili stanowisko dowodzenia obrony miasta wraz z central\u0105 telefoniczn\u0105. Wycofuj\u0105c si\u0119 pod naporem nacieraj\u0105cych Rosjan, wysadzili w powietrze kaponiery zachodniego fortu.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Niestety, rozpocz\u0119te przez hitlerowc\u00f3w dzie\u0142o niszczenia otoczenia kopca kontynuowano po wojnie. W niedziel\u0119 10 pa\u017adziernika 1948 r. Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 centralnym miejscem obchod\u00f3w pi\u0105tej rocznicy bitwy pod Lenino. Wa\u017cnym momentem uroczysto\u015bci mia\u0142o by\u0107 rozpocz\u0119cie rozbi\u00f3rki poaustriackiego fortu \u201eKo\u015bciuszko\u201d. Ceg\u0142y z fortu, potraktowanego jako symbol niewoli i ucisku narodowego mia\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107 jako budulec internatu dla syn\u00f3w robotnik\u00f3w i ch\u0142op\u00f3w, maj\u0105cych uczy\u0107 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci w Krakowie. Przyby\u0142y specjalnie na t\u0119 uroczysto\u015b\u0107 marsza\u0142ek Micha\u0142 Rola\u2013\u017bymierski, wraz z towarzysz\u0105cymi mu dostojnikami, dokona\u0142 symbolicznego odkucia pierwszej ceg\u0142y. Na szcz\u0119\u015bcie, przy odkuwaniu kolejnych posz\u0142o ju\u017c znacznie trudniej, bowiem mury okaza\u0142y si\u0119 zbyt solidne, aby mo\u017cna by\u0142o odzyska\u0107 z nich ceg\u0142y bez ich uszkodzenia. Tak wi\u0119c, dzi\u0119ki solidno\u015bci dawnych materia\u0142\u00f3w budowlanych i dawnych majstr\u00f3w, fort w znacznej cz\u0119\u015bci ocala\u0142. Niemniej w latach 1945\u20131956 wyburzono bastiony oraz znacznie zdewastowano ca\u0142y obiekt. Dopiero protest krakowskiego \u015brodowiska naukowego z prof. Januszem Bogdanowskim na czele spowodowa\u0142 przerwanie dzie\u0142a dewastacji. Pozosta\u0142e szcz\u0119\u015bliwie resztki fortu \u201eKo\u015bciuszko\u201d w 1968 roku Wojew\u00f3dzki Konserwator Zabytk\u00f3w wpisa\u0142 na list\u0119 zabytk\u00f3w.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W 1997 roku nad kopcem zawis\u0142o nowe niebezpiecze\u0144stwo. Ulewne deszcze spowodowa\u0142y gwa\u0142towna erozj\u0119 stok\u00f3w kopca. Potrzebny by\u0142 wielki wysi\u0142ek, por\u00f3wnywalny z tym z 1820-1823. Staraniem spo\u0142ecze\u0144stwa, pa\u0144stwa, wojew\u00f3dztwa oraz miasta w latach 1999-2002, kopiec odbudowano i 10 listopada 2002 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej otworzy\u0142 zrekonstruowan\u0105 Mogi\u0142\u0119 Naczelnika.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b obok kopca funkcjonuje Muzeum Ko\u015bciuszkowskie ze sta\u0142a wystaw\u0105 \u201eKo\u015bciuszko \u2013 bohater wci\u0105\u017c potrzebny\u201d, utworzon\u0105 ze \u015brodk\u00f3w Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach regionalnego Programu Operacyjnego Wojew\u00f3dztwa Ma\u0142opolskiego na lata 2014\u20132020.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Micha\u0142 Kozio\u0142<\/em><\/p>\n\n\n\n Fot. Jan Graczy\u0144ski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przed kilku laty Spo\u0142eczny Komitet Odnowy Zabytk\u00f3w Krakowa podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119, w kt\u00f3rej wskaza\u0142 dziesi\u0119\u0107 zada\u0144 o szczeg\u00f3lnym znaczeniu dla kultury narodowej. Jednym z tych wyj\u0105tkowych, wymagaj\u0105cych szczeg\u00f3lnej troski \u2013 a … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36167,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36166"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36166"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36166\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36167"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}