![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/I.J.P.-autor-Michal-Rogoz-scaled.jpg\")
Nasuwa si\u0119 od razu pytanie, dlaczego pomnik stan\u0105\u0142 w Krakowie? Odpowied\u017a jest chyba oczywista. Miasta zaboru pruskiego i rosyjskiego nie wchodzi\u0142y w gr\u0119 z racji uwarunkowa\u0144 politycznych, w zaborze austriackim za\u015b, kt\u00f3ry cieszy\u0142 si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 autonomi\u0105, w\u0142a\u015bnie Krak\u00f3w by\u0142 sercem Polski, miejscem, gdzie ka\u017cdy kamie\u0144, ka\u017cda budowla i ka\u017cde miejsce przypomina\u0142y o latach \u015bwietno\u015bci. S\u0142yn\u0105\u0142 te\u017c Krak\u00f3w z organizacji wszelakiego rodzaju imprez patriotycznych. Rocznice powsta\u0144, bitew i wielkich wydarze\u0144, powt\u00f3rny pogrzeb odkrytych szcz\u0105tk\u00f3w kr\u00f3lewskich Kazimierza Wielkiego \u2013 ka\u017cde z tych wydarze\u0144 stawa\u0142o si\u0119 wielk\u0105 manifestacj\u0105 patriotyczn\u0105. Podobnie ocenia\u0142 rol\u0119 Krakowa Paderewski:<\/p>\n
“Pragn\u0105\u0142em, aby to dzie\u0142o sztuki by\u0142o w Krakowie, kt\u00f3ry jest sercem ca\u0142ej Polski, a kt\u00f3rego pi\u0119kno\u015b\u0107 czuje si\u0119 dopiero i ocenia nale\u017cycie przypatruj\u0105c si\u0119 innym, obcym, chocia\u017cby bogatszym, ale nigdy nie pi\u0119kniejszym lub dro\u017cszym sercu miastom.”<\/p>\n
Tymczasem w Krakowie od pocz\u0105tku 1910 r. trwa\u0142y zakrojone na szerok\u0105 skal\u0119 przygotowania do obchod\u00f3w rocznicy Grunwaldu.<\/p>\n
“Gdzie tylko mo\u017cliwem, ca\u0142y nar\u00f3d polski gotuje si\u0119 do obchodu rocznicy wielkiej bitwy grunwaldzkiej, bo s\u0142uszn\u0105 jest, aby w czasie, gdy nas w zaborze pruskim chc\u0105 \u017cywo d\u0142awi\u0107, przypomnie\u0107 im ten pogrom i zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 ich bucie, \u017ce kto dzi\u015b pod wozem, mo\u017ce by\u0107 i na wozie” \u2013 z dum\u0105 donosi\u0142a prasa.<\/p>\n
W samym Krakowie za\u015b po prostu wrza\u0142o. Niestety niewiele wiadomo\u015bci przedosta\u0142o si\u0119 do opinii publicznej. Fundator \u2013 Ignacy Jan Paderewski ca\u0142\u0105 spraw\u0119 budowy pomnika trzyma\u0142 mocno w gar\u015bci nie dopuszczaj\u0105c do niej nikogo. Krakowianie nie wiedzieli pocz\u0105tkowo nawet tego, gdzie stanie pomnik. Koncepcji umiejscowienia pomnika by\u0142o oczywi\u015bcie kilka. Najbardziej oprotestowan\u0105 by\u0142a kandydatura Rynku, od kt\u00f3rej Paderewski od\u017cegna\u0142 si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku, my\u015blano tak\u017ce o placu \u015bw. Ducha, o Wawelu, o placu przed ko\u015bcio\u0142em Bernardyn\u00f3w na Stradomiu oraz o skrzy\u017cowaniu ulic D\u0142ugiej i Basztowej. Paderewski wybra\u0142 plac Matejki po zapoznaniu si\u0119 ze szkicami J. Sasa Zubrzyckiego, o kt\u00f3rych niestety nic bli\u017cszego nie mo\u017cna powiedzie\u0107 poza faktem ich sporz\u0105dzenia. Nie og\u0142oszono tak\u017ce, jak w wypadku innych krakowskich pomnik\u00f3w, konkursu na projekt. Konkursy na pomniki budzi\u0142y w Krakowie ogromne emocje poruszaj\u0105c z regu\u0142y lawin\u0119 protest\u00f3w i oskar\u017ce\u0144. Paderewski osobi\u015bcie wybra\u0142 rze\u017abiarza, kt\u00f3remu powierzy\u0142 losy pomnika. Z pewno\u015bci\u0105 chcia\u0142 tym samym wspom\u00f3c chorego i \u017cyj\u0105cego w ub\u00f3stwie rodaka, Antoniego Wiwulskiego, z kt\u00f3rym los zetkn\u0105\u0142 go w Pary\u017cu w salonie W\u0142adys\u0142awa Mickiewicza.<\/p>\n Dla m\u0142odego i utalentowanego, ale jeszcze nieznanego artysty by\u0142a to \u017cyciowa szansa, kt\u00f3r\u0105 z pewno\u015bci\u0105 nale\u017cycie wykorzysta\u0142. I. Paderewski, po obejrzeniu wst\u0119pnych szkic\u00f3w Wiwulskiego, niemal\u017ce na drugi dzie\u0144 zamieni\u0142 swoj\u0105 oran\u017ceri\u0119 w Morges na pracowni\u0119 rze\u017abiarsk\u0105. Wiadomych by\u0142o niewiele. Artysta Antoni Wiwulski nie by\u0142 znany szerokiej opinii publicznej, a nawet koneserom sztuki. Nieznana by\u0142a tak\u017ce firma, maj\u0105ca wykona\u0107 odlewy figur pomnika. Jest to chyba jeden z nielicznych polskich pomnik\u00f3w, kt\u00f3rego ods\u0142oni\u0119cie r\u00f3wna\u0142o si\u0119 faktycznemu pierwszemu zaprezentowaniu zgromadzonej publiczno\u015bci jego ostatecznego wygl\u0105du. Montowany by\u0142 za drewnianym ogrodzeniem, w dniu jego ods\u0142oni\u0119cia zosta\u0142 zakryty materi\u0105 umieszczon\u0105 na specjalnie zamontowanych masztach. W chwili jego ods\u0142oni\u0119cia przez Marsza\u0142ka Krajowego Stanis\u0142awa Badeniego wielotysi\u0119czny t\u0142um zgromadzony na placu Matejki dopiero wtedy ujrza\u0142 sylwet\u0119 pomnika. W Krakowie utworzono Komitet Grunwaldzki zajmuj\u0105cy si\u0119 organizacj\u0105 uroczysto\u015bci. W jego sk\u0142ad weszli m.in. prezydent miasta dr Juliusz Leo, Stanis\u0142aw Drozdowski, Wojciech Kossak, Ignacy Daszy\u0144ski, Stanis\u0142aw Kutrzeba, Jacek Malczewski i Teodor Axentowicz. Pierwsz\u0105 czynno\u015bci\u0105, jak\u0105 nale\u017ca\u0142o uczyni\u0107, by\u0142o uzyskanie zgody na ods\u0142oni\u0119cie pomnika u cesarza w Wiedniu. Formalno\u015b\u0107 t\u0119 dope\u0142niono i 22 kwietnia 1910 r. na placu Matejki po\u0142o\u017cono kamie\u0144 w\u0119gielny pod pomnik. Uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 na \u017cyczenie Paderewskiego w w\u0105skim gronie. Opr\u00f3cz artysty wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 obecni byli: Antoni Wiwulski, Juliusz Leo, Jan Sas Zubrzycki \u2013 architekt odpowiedzialny za prace przy ustawieniu pomnika, Tadeusz Jentys \u2013 pe\u0142nomocnik Paderewskiego, profesorowie Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego Stefan Jentys i Wiktor Czermak oraz ks. Juliusz hr. Drohojowski, kanonik kapitu\u0142y wile\u0144skiej, kt\u00f3ry dokona\u0142 po\u015bwi\u0119cenia kamienia w\u0119gielnego. Najwi\u0119cej pracy mia\u0142a powo\u0142ana w ramach Komitetu Grunwaldzkiego sekcja kwaterunkowa, poniewa\u017c \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o \u2013 do Krakowa przyby\u0142o ponad 150 tysi\u0119cy Polak\u00f3w z terenu dawnej Polski oraz bardzo licznie Polonia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kwaterowa\u0142a przez dwa lub trzy dni w prywatnych mieszkaniach. Nie spos\u00f3b wymieni\u0107 wszystkich uczestnicz\u0105cych w obchodach rocznicowych. Lista jest zbyt d\u0142uga i bardzo r\u00f3\u017cnorodna. Mimo \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie mo\u017cna by\u0142o oficjalnie zaprasza\u0107 Polak\u00f3w z zaboru rosyjskiego i pruskiego, frekwencja mocno zaskoczy\u0142a organizator\u00f3w. 30 czerwca 1910 r. Komitet Grunwaldzki wyda\u0142 odezw\u0119 do Polak\u00f3w. Napisano w niej:<\/p>\n “Nie mamy dzisiaj dost\u0119pu do pobojowiska, na kt\u00f3rem przed pi\u0119ciuset laty pad\u0142a, u st\u00f3p Polski i Litwy, wszechmoc Krzy\u017cackiego Zakonu (\u2026) Nie jest nam danem, na polach Grunwaldu i Tannenbergu uczci\u0107 pami\u0119\u0107 zwyci\u0119skich wodz\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w polsko-litewskiej unii. (\u2026) Ale dla ca\u0142ego narodu otworem stoi Krak\u00f3w, dawna siedziba zwyci\u0119zcy z pod Grunwaldu. Mamy dost\u0119p do Wawelu, z kt\u00f3rego Jagie\u0142\u0142o rusza\u0142 na \u015bmiertelny b\u00f3j grunwaldzki i w kt\u00f3rego katedrze, zwyci\u0119zc\u0105 wr\u00f3ciwszy, zawiesi\u0142 zdobyte na wrogu proporce. W tej katedrze te\u017c spocz\u0119\u0142y, jako relikwie narodowe, popio\u0142y Jadwigi i Jagie\u0142\u0142y. Nar\u00f3d polski czuje si\u0119 gospodarzem w tym Krakowie, w kt\u00f3rym skupia\u0142y si\u0119 polityczne my\u015bli i kultura ca\u0142ej Polski, w naj\u015bwietniejszej dobie jej rozwoju i pot\u0119gi pa\u0144stwowej. Tutaj wi\u0119c, w starej Jagiellon\u00f3w stolicy, ma Polska mo\u017cno\u015b\u0107 i p\u0142yn\u0105cy st\u0105d obowi\u0105zek, godnie uczci\u0107 pami\u0119\u0107 grunwaldzkiego zwyci\u0119stwa.”<\/p>\n D\u0142ugo oczekiwane ods\u0142oni\u0119cie pomnika nast\u0105pi\u0142o 15 lipca 1910 r. Poprzedzi\u0142o je nabo\u017ce\u0144stwo dzi\u0119kczynne w ko\u015bciele Mariackim, odprawione w licznej asy\u015bcie duchowie\u0144stwa przez biskupa W\u0142adys\u0142awa Bandurskiego. Nawi\u0105zuj\u0105c do s\u0142ynnego kazania, wyg\u0142oszonego w tej samej \u015bwi\u0105tyni po bitwie grunwaldzkiej przez Jana z Kluczborka, bp Bandurski skierowa\u0142 do zebranych w ko\u015bciele s\u0142owa pe\u0142ne patriotyzmu. Zebrane na nabo\u017ce\u0144stwie delegacje przesz\u0142y nast\u0119pnie na pl. Matejki. Ch\u00f3r pod batut\u0105 Feliksa Nowowiejskiego wykona\u0142 Bogurodzic\u0119. Nast\u0119pnie na trybun\u0119 wszed\u0142 Stanis\u0142aw hr. Badeni, kt\u00f3ry w trakcie swojego przem\u00f3wienia dokona\u0142 aktu ods\u0142oni\u0119cia pomnika. Po fanfarach g\u0142os oddano Paderewskiemu. Przem\u00f3wienie artysty by\u0142o kr\u00f3tkie, lecz tre\u015bciwe: Powiedzia\u0142 on m.in.: “Dzie\u0142o, na kt\u00f3re patrzymy, nie powsta\u0142o z nienawi\u015bci. Zrodzi\u0142a je mi\u0142o\u015b\u0107 g\u0142\u0119boka Ojczyzny nie tylko w jej minionej wielko\u015bci i dzisiejszej niemocy, lecz i w jej jasnej, silnej przysz\u0142o\u015bci\u2026 (\u2026) Prastarej, ukochanej Stolicy naszej oddajemy to dzie\u0142o we w\u0142adanie wieczyste. Do prze\u015bwietnej Rady sto\u0142ecznego Grodu, do Jej dzielnego zas\u0142u\u017conego prezydenta, gor\u0105c\u0105 i usiln\u0105 zanosimy pro\u015bb\u0119, by nad tym pomnikiem zechcieli \u017cyczliw\u0105 i troskliw\u0105 rozci\u0105gn\u0105\u0107 opiek\u0119.”<\/p>\n Podzi\u0119kowanie za hojny dar z\u0142o\u017cy\u0142 arty\u015bcie prezydent miasta dr Juliusz Leo. W tym samym dniu otwarto te\u017c w Pa\u0142acu Sztuki wystaw\u0119 pami\u0105tek z epoki jagiello\u0144skiej. Drugi dzie\u0144 obchod\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a msza \u015bw. w Katedrze Wawelskiej. Na krakowskich B\u0142oniach odby\u0142y si\u0119 pokazy gimnastyczne Sokolstwa Polskiego i zaproszonych przez krakowskich soko\u0142\u00f3w go\u015bci. W chwili, gdy Paderewski pokaza\u0142 si\u0119 na trybunie, zosta\u0142 uhonorowany owacj\u0105 i d\u0142ugo niemilkn\u0105cymi brawami. W tym te\u017c dniu Paderewski wraz z ma\u0142\u017conk\u0105 by\u0142 podejmowany w Krakowskim Towarzystwie Strzeleckim. Bra\u0107 strzelecka tak\u017ce zgotowa\u0142a mistrzowi na powitanie owacj\u0119.<\/p>\n Pani Helena Paderewska w trakcie popis\u00f3w na strzelnicy Bractwa odda\u0142a trzy strza\u0142y, a za najlepszy z nich, tzw. pi\u0105tk\u0119, otrzyma\u0142a I-sz\u0105 nagrod\u0119 honorow\u0105 \u2013 szczeroz\u0142otego kura, b\u0119d\u0105cego kopi\u0105 god\u0142a Towarzystwa Strzeleckiego. Po strzelaniu zaproszono go\u015bci honorowych na uczt\u0119, w kt\u00f3rej trakcie bracia kurkowi obwo\u0142ali mistrza Paderewskiego cz\u0142onkiem honorowym swojego Bractwa. Ta atencja dla mistrza przetrwa\u0142a lata. W 2010 r. na 100-lecie ods\u0142oni\u0119cia pomnika Grunwaldzkiego w Parku Strzeleckim stan\u0105\u0142 pomnik Ignacego J. Paderewskiego \u2013 autorstwa prof. Czes\u0142awa D\u017awigaja, fundowany przez marsza\u0142ka bractwa J\u00f3zefa Hojd\u0119.<\/p>\n W ostatni dzie\u0144 uroczysto\u015bci przeszed\u0142 ulicami Krakowa od B\u0142o\u0144 na Rynek i Drog\u0105 Kr\u00f3lewsk\u0105 a\u017c na Wawel poch\u00f3d wszystkich przyby\u0142ych na obchody delegacji. Sta\u0142 si\u0119 on ogromn\u0105 manifestacj\u0105 patriotyzmu Polak\u00f3w, pozostaj\u0105cych pod zaborami. Jego podnios\u0142\u0105 atmosfer\u0119 dostrzegli wszyscy obserwatorzy i dziennikarze, nawet ci niezaanga\u017cowani uczuciowo w sprawy polskie. Prasa pisa\u0142a: ” A koron\u0105 obchodu by\u0142 \u00f3w imponuj\u0105cy, jedyny w historyi porozbiorowej poch\u00f3d Narodu na Wawel, poj\u0119ty jako ho\u0142d dla tej pe\u0142nej chwa\u0142y przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3rej najja\u015bniejszym wzlotem i najja\u015bniejszym dniem by\u0142 Grunwald! Samorzutnie, bez sztucznych przygotowa\u0144, bez sztucznych zapowiedzi zeszed\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy wzg\u00f3rzami Wawelu i Ko\u015bciuszki ca\u0142y nar\u00f3d polski w reprezentacjach wszystkich dzielnic i kolonii, wszystkich warstw i stan\u00f3w, by uda\u0107 si\u0119 w pochodzie ho\u0142downiczym do grobu W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. Polska via sacra mi\u0119dzy Rynkiem a Wawelem nie widzia\u0142a chyba pot\u0119\u017cniejszego i \u015bwietniejszego przedstawicielstwa Narodu \u2013 od czasu koronacyjnych pochod\u00f3w kr\u00f3lewskich, kiedy to wje\u017cd\u017ca\u0142 na Wawel majestat mocarstwowej Polski. Opisane powy\u017cej imprezy to zaledwie cz\u0105stka trzydniowych wielkich obchod\u00f3w rocznicy grunwaldzkiej. Towarzyszy\u0142a im na ka\u017cdym kroku zaduma nad obecnym losem wielkiej niegdy\u015b Rzeczypospolitej, ogromne wzruszenie, rado\u015b\u0107, ale i \u0142zy goryczy.<\/p>\n “\u0141zy te nie p\u0142yn\u0119\u0142y ze wzruszenia banalnego i przemijaj\u0105cego, lecz mia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142o g\u0142\u0119bsze: \u201enie ma wi\u0119kszej bole\u015bci \u2013 m\u00f3wi Dante Alighieri \u2013 jak przypomnie\u0107 sobie chwile szcz\u0119\u015bliwe w niedoli\u201d. To uczucie mo\u017cna czyta\u0107 na twarzach. S\u0142uszna duma, z jak\u0105 Polacy dzisiejsi obchodz\u0105 pi\u0119\u0107setn\u0105 rocznic\u0119 bitwy, w kt\u00f3rej ich przodkowie polscy i litewscy zmia\u017cd\u017cyli rycerzy niemieckich, jest w pewien odr\u0119bny spos\u00f3b zmieszana z gorycz\u0105” \u2013 tak pi sali dziennikarze francuscy obecni na obchodach grunwaldzkich.<\/p>\n Pomnik Grunwaldzki \u2013 trwa\u0142a pami\u0105tka obchod\u00f3w rocznicy, wielki dar Ignacego J. Paderewskiego \u2013 na trwale wpisa\u0142 si\u0119 w pejza\u017c Krakowa. Jego dalsza historia jest niestety tragiczna. Na pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej podzieli\u0142 los krakowskich pomnik\u00f3w \u2013 zosta\u0142 przez okupanta zniszczony. Dzi\u015b na placu Matejki stoi jednak pomnik Grunwaldzki. Kaprys historii sprawi\u0142, i\u017c jego ponowne ods\u0142oni\u0119cie w g\u0142\u0119bokich latach PRL zawdzi\u0119czamy Frontowi Jedno\u015bci Narodu, a nazwisko autora rekonstrukcji pomnika prof. Mariana Koniecznego r\u00f3wnie mocno wi\u0105\u017ce si\u0119 z pomnikiem Grunwaldzkim, jak i nowohuckim pomnikiem W.I. Lenina.<\/p>\n Krak\u00f3w godnie uhonorowa\u0142 Ignacego Jana Paderewskiego. Jeszcze w trakcie obchod\u00f3w grunwaldzkich prezydent miasta dr Juliusz Leo 16 lipca 1910 r. na uroczystym posiedzeniu Rady Miejskiej, na kt\u00f3re zaproszono artyst\u0119 wraz z ma\u0142\u017conk\u0105, wyg\u0142osi\u0142 nast\u0119puj\u0105ce przem\u00f3wienie:<\/p>\n “Dostojni Go\u015bcie! Drogi Mistrzu! Spe\u0142niamy pragnienie naszych serc, widz\u0105c Ciebie dzi\u015b, przezacny Mistrzu, w naszym gronie, to chcieli\u015bmy Ci jeszcze raz prostemi, lecz z g\u0142\u0119bi serca i duszy p\u0142yn\u0105cemi s\u0142owy, uczucia naszej niewygas\u0142ej pami\u0119ci i wdzi\u0119czno\u015bci za to, co dla Krakowa i ca\u0142ego narodu uczyni\u0142e\u015b. Jeste\u015b chlub\u0105, ozdob\u0105 i s\u0142aw\u0105 narodu naszego. Gdziekolwiek si\u0119 pojawisz, jak gwiazda b\u0142yszcz\u0105ca \u015bwiecisz swoim genialnym talentem i swoj\u0105 prawdziw\u0105 polsko\u015bci\u0105 i tem te\u017c tak pochlebnie wyr\u00f3\u017cniasz si\u0119 od wielu innych, \u017ce nie zapomnia\u0142e\u015b ani na chwil\u0119, gdzie sta\u0142a Twa kolebka, \u017ce nie zapomnia\u0142e\u015b w swojej mowie i zawsze by\u0142e\u015b dusz\u0105 obecny w\u015br\u00f3d swoich, chocia\u017c cia\u0142em by\u0142e\u015b nieraz daleko od nas za oceanem. Nie tylko jako genialny artysta wyr\u00f3\u017cnia\u0142e\u015b si\u0119 w\u015br\u00f3d swego otoczenia, ale da\u0142e\u015b przyk\u0142ad tak wielkiego patryotyzmu i wielkiej obywatelskiej m\u0105dro\u015bci, \u017ce zalicza\u0107 Ci\u0119 b\u0119d\u0105 wszyscy do najzas\u0142u\u017ce\u0144szych syn\u00f3w Ojczyzny naszej w ostatniej dobie naszych dziej\u00f3w. Wspania\u0142ym swoim darem uczci\u0142e\u015b ca\u0142y nar\u00f3d, bo uczu\u0142e\u015b jego przesz\u0142o\u015b\u0107 i podnios\u0142e\u015b to \u015bwi\u0119to do tej wysoko\u015bci i godno\u015bci, jak\u0105 dzi\u015b odczuwamy. W znacznej cz\u0119\u015bci to co odczuwamy Tobie Panie zawdzi\u0119czamy. B\u0119dziemy nie tylko o darze Twoim, ale i o tych z\u0142otych Twoich my\u015blach, kt\u00f3re w mowie poruszy\u0142e\u015b \u2013 b\u0119dziemy zawsze pami\u0119ta\u0107 i o\u015bwiadczam Ci, \u017ce dochowamy tego, co wczoraj w mowie, w imieniu miasta wyg\u0142oszonej, przyrzek\u0142em, t.j. strzec b\u0119dziemy tej pami\u0105tki. Niestety prawa, kt\u00f3remi si\u0119 rz\u0105dzimy t.j. statut nasz, nie pozwala nam nada\u0107 Ci najwy\u017cszej godno\u015bci, jaka miasto rozporz\u0105dza, t.j. obywatelstwo honorowe. Chcieli\u015bmy to z g\u0142\u0119bi serca uczyni\u0107, aby Ci cho\u0107 w drobnym zakresie z\u0142o\u017cy\u0107 ma\u0142\u0105 ofiar\u0119 i ma\u0142y dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci. Nie mog\u0105c tego uczyni\u0107, prosimy Ci\u0119, aby\u015b przyj\u0105\u0142 obywatelstwo honorowe w\u015br\u00f3d serc naszych i obywatelstwa naszego.”<\/p>\n W \u00f3wczesnych czasach honorowym obywatelem miasta Krakowa m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 tylko poddany austriacki, niestety Paderewski nie mie\u015bci\u0142 si\u0119 w tych prawnych ramach. Jednak\u017ce Rada Miejska godnie wybrn\u0119\u0142a z k\u0142opotu. Artysta, dla kt\u00f3rego obywatelstwo Krakowa jest “niedo\u015bcignionym zaszczytem i marzeniem” gor\u0105co podzi\u0119kowa\u0142 i przyj\u0105\u0142 dobre ch\u0119ci za rzecz dokonan\u0105. Rada Miejska nie poprzesta\u0142a na tym, bowiem jeszcze w lipcu tego\u017c roku z inicjatywy radcy miejskiego Jana Grodzickiego uchwalono jednomy\u015blnie nadanie przyleg\u0142ej do placu Matejki ulicy nazwy Ignacego Jana Paderewskiego. W swej przemowie Jan Grodzicki podkre\u015bli\u0142, i\u017c mieszcza\u0144stwo krakowskie szczerze ubolewa nad kwesti\u0105 niemo\u017cno\u015bci przyznania honorowego obywatelstwa, ale umie i chce odda\u0107 cze\u015b\u0107 i powa\u017canie wielkiemu synowi Ojczyzny. Proponowa\u0142: “wypiszemy teraz na murach miasta nazwisko Ignacego Paderewskiego, aby tym sposobem zachowa\u0107 jego pami\u0119\u0107 tutaj na d\u0142ugie lata i zwi\u0105za\u0107 j\u0105 z miastem i mieszcza\u0144stwem naszem.” Ulica Ignacego J. Paderewskiego ze Starego Kleparza prowadzi nas w\u0142a\u015bnie pod pomnik Grunwaldzki fundacji artysty. W 1910 r. jeszcze dwie organizacje krakowskie uhonorowa\u0142y wielkiego artyst\u0119. Pierwsz\u0105 z nich by\u0142o Towarzystwo Strzeleckie, u kt\u00f3rego go\u015bci\u0142 Paderewski, a drug\u0105 Polskie Gimnastyczne Towarzystwa Sokole. Niestety oba dyplomy honorowe, cho\u0107 dotycz\u0105 Krakowa, s\u0105 przechowywane w Muzeum Narodowym w Warszawie. Muzeum Narodowe w Warszawie posiada w Parku \u0141azienkowskim w Podchor\u0105\u017c\u00f3wce sw\u00f3j oddzia\u0142, gdzie mie\u015bci si\u0119 kolekcja Ignacego Jana Paderewskiego. Obejmuje ona dzie\u0142a sztuki, przedmioty rzemios\u0142a artystycznego, medale oraz pami\u0105tki po Paderewskim zwi\u0105zane w jego \u017cyciem, dzia\u0142alno\u015bci\u0105 artystyczn\u0105, polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. Przedmioty te Paderewski zapisa\u0142 Muzeum Narodowemu w Warszawie, pod warunkiem jednak \u017ce przeznaczy ono osobn\u0105 sal\u0119 na ekspozycj\u0119 ca\u0142o\u015bci zbior\u00f3w.<\/p>\n Jak ju\u017c wspomina\u0142am, Bractwo Kurkowe zorganizowa\u0142o 16 lipca 1910 r. uroczyst\u0105 uczt\u0119, na kt\u00f3rej podj\u0119\u0142o fundatora pomnika, rze\u017abiarza Antoniego Wiwulskiego i wielu przyby\u0142ych do Krakowa go\u015bci. Tote\u017c w krakowskim Celestacie \u2013 siedzibie Bractwa Kurkowego, tak\u017ce pozosta\u0142y pami\u0105tki po uroczysto\u015bciach grunwaldzkich. Przede wszystkim s\u0105 to wpisy do ksi\u0119gi pami\u0105tkowej Bractwa oraz tzw. Ksi\u0119gi Kr\u00f3lewskiej, w kt\u00f3rej ka\u017cdy ust\u0119puj\u0105cy kr\u00f3l kurkowy dokonywa\u0142 pami\u0105tkowej adnotacji. W roku 1910 godno\u015b\u0107 kr\u00f3la kurkowego piastowa\u0142 Bronis\u0142aw Gu\u0144kiewicz, zachowa\u0142 si\u0119 wi\u0119c jego wpis z akwarel\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 sylwetk\u0119 pomnika Grunwaldzkiego i opisem uroczysto\u015bci oraz ufundowane przez niego popiersie kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y. Dodatkowo Bractwo zam\u00f3wi\u0142o u malarza Tadeusza Korpala pami\u0105tkow\u0105 winiet\u0119 z uroczysto\u015bci grunwaldzkich, na kt\u00f3rej uczestnicy spotkania w Celestacie z\u0142o\u017cyli pami\u0105tkowe podpisy. Ignacy J. Paderewski w dow\u00f3d swoich zas\u0142ug zosta\u0142 uhonorowany tak\u017ce przez Uniwersytet Jagiello\u0144ski. Z wnioskiem o nadanie arty\u015bcie doktoratu honoris causa krakowskiej Alma Mater w dziedzinie fi lozofi i wyst\u0105pi\u0142 prof. Zdzis\u0142aw Jachimecki. Niestety artysta nie znalaz\u0142 czasu na odebranie dyplomu. W\u0142adze uczelni w osobie \u00f3wczesnego rektora Stanis\u0142awa Estreichera skierowa\u0142y do artysty i w\u00f3wczas premiera list z zapytaniem, czy zaszczyci on Krak\u00f3w osobistym odbiorem dyplomu, czy te\u017c jego \u017cyczeniem jest odebra\u0107 go w Warszawie. Dalsza korespondencja pomi\u0119dzy uczelni\u0105 i artyst\u0105, prowadzona z przerwami do 1931 r., \u015bwiadczy, \u017ce Paderewski chcia\u0142 osobi\u015bcie odebra\u0107 doktorat. “Tam w Krakowie zakie\u0142kowa\u0142a ju\u017c nadzieja, \u017ce danem nam b\u0119dzie w akcie tym wyrazi\u0107 Czcigodnemu Panu Prezydentowi [premiera w tamtych czasach nazywano prezydentem rady ministr\u00f3w] uwielbienie i wdzi\u0119czno\u015b\u0107 najgor\u0119tsz\u0105, bezgraniczn\u0105, za wszystko co ze s\u0142onecznego czynu ca\u0142ego \u017cycia Czcigodnego Pana Prezydenta sp\u0142yn\u0119\u0142o na Ojczyzn\u0119” \u2013 pisa\u0142 prof. Jachimecki. Niestety mimo gor\u0105cych s\u0142\u00f3w zach\u0119ty z jego strony i kolejnych list\u00f3w od urz\u0119duj\u0105cych rektor\u00f3w uczelni Paderewski nie dotar\u0142 na promocj\u0119 \u2013 dyplom do dzi\u015b pozostaje w Archiwum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Jednak o tym wyr\u00f3\u017cnieniu pami\u0119ta\u0142 Paderewski do ko\u0144ca swego \u017cycia. Da\u0142 tego dow\u00f3d w swoim testamencie, w kt\u00f3rym zapisa\u0142 maj\u0105tek (pieni\u0105dze i tantiemy) w\u0142a\u015bnie krakowskiej uczelni.” Pieni\u0105dze te uwa\u017cam za w\u0142asno\u015b\u0107 Narodu i dlatego prosz\u0119, by je przekazano Uniwersytetowi Jagiello\u0144skiemu \u2013 tak brzmia\u0142 interesuj\u0105cy nas akapit testamentu, a kry\u0142 si\u0119 za nim ogromny maj\u0105tek artysty, kt\u00f3ry Uniwersytet Jagiello\u0144ski przeznaczy\u0142 w wi\u0119kszo\u015bci na zakup nowoczesnego sprz\u0119tu naukowego i nagrody dla wybitnych student\u00f3w. […] Jeszcze jedna krakowska instytucja uhonorowa\u0142a wielkiego artyst\u0119. W 1919 roku otrzyma\u0142 on od Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci nagrod\u0119 w wysoko\u015bci 44 295 koron z fundacji im. Erazma i Anny Jerzmanowskich. Ciekawostk\u0105 jest, \u017ce do tej nagrody Paderewski by\u0142 przedstawiany dwukrotnie. Pierwszy raz \u201eprzegra\u0142\u201d w 1916 r. z p\u00f3\u017aniejszym laureatem literackiej Nagrody Nobla wielkim pisarzem W\u0142adys\u0142awem Reymontem. <\/p>\n Autorka Iwona Fischer <\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ignacy Jan Paderewski zas\u0142yn\u0105\u0142 w Krakowie przede wszystkim jako fundator pomnika Grunwaldzkiego. By\u0142o to urzeczywistnienie jego m\u0142odzie\u0144czych, a mo\u017ce nawet dzieci\u0119cych marze\u0144. Po latach napisa\u0142 w swoich wspomnieniach: “By\u0142em zaledwie … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":35687,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35680"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35680"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35680\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35680"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35680"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35680"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/wiwulski-sas.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Komitet.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/6-scaled.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/3.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Park-Strzelecki.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/PRL-Pomnik.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Juliusz_Leo.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/Celestat-ParkStrzelecki-POL_Krakow-scaled.jpg\")
fragment artyku\u0142u pt. “Zwi\u0105zki Ignacego Jana Paderewskiego z Krakowem” z ksi\u0105\u017cki pod tytu\u0142em “Rola Krakowa w odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. Znaczenie Rady Regencyjnej w uformowaniu ustroju pa\u0144stwa polskiego” red. Mariusz Jab\u0142o\u0144ski, Krak\u00f3w 2018.<\/p>\n