\u201eKrwawa niedziela\u201d 11 lipca 1943 r. stanowi\u0142a kulminacj\u0119 ludob\u00f3jstwa dokonanego przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia. Tego dnia Ukrai\u0144ska Powsta\u0144cza Armia i powi\u0105zane z ni\u0105 formacje dokona\u0142y zbrojnego ataku na ponad 100 miejscowo\u015bci zamieszkiwanych przez Polak\u00f3w w powiatach w\u0142odzimierskim, horochowskim i kowelskim.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Do przeprowadzenia tak skoordynowanej akcji nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy przygotowali si\u0119 znacznie wcze\u015bniej. W wydanej na pocz\u0105tku lata 1943 r. tajnej dyrektywie cz\u0142onek Prowidu OUN Dmytro Klaczkiw\u015bky pisa\u0142 do podleg\u0142ych sobie dow\u00f3dc\u00f3w: \u201ePowinni\u015bmy przeprowadzi\u0107 wielk\u0105 akcj\u0119 likwidacji polskiego elementu. [\u2026] Tej walki nie mo\u017cemy przegra\u0107 i za ka\u017cd\u0105 cen\u0119 trzeba os\u0142abi\u0107 polskie si\u0142y. Le\u015bne wsie oraz wioski po\u0142o\u017cone obok le\u015bnych masyw\u00f3w powinny znikn\u0105\u0107 z powierzchni ziemi\u201d. W antypolskiej akcji wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 dwie rywalizuj\u0105ce ze sob\u0105 frakcje OUN \u2013 Stepana Bandery i Andrija Melnyka.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Termin akcji \u2013 niedziela \u2013 nie zosta\u0142 wybrany przypadkowo, poniewa\u017c Polacy gromadzili si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach i na og\u00f3\u0142 nie opuszczali swych wsi. Obj\u0119cie atakiem jak najwi\u0119kszej liczby miejscowo\u015bci mia\u0142o uniemo\u017cliwi\u0107 im podj\u0119cie solidarnej obrony. W powiecie w\u0142odzimierskim akcj\u0119 poprzedzi\u0142a koncentracja oddzia\u0142\u00f3w UPA w lasach zawidowskich. Pojawili si\u0119 tam te\u017c agitatorzy z Ma\u0142opolski Wschodniej, kt\u00f3rzy przekonywali ludno\u015b\u0107 o konieczno\u015bci masowej eksterminacji Polak\u00f3w. Jednocze\u015bnie rozpowszechniano ulotki zach\u0119caj\u0105ce naszych rodak\u00f3w do wsp\u00f3lnej walki z Niemcami i Sowietami. O tym, \u017ce dezinformacja ta by\u0142a skuteczna \u015bwiadczy los Dominopola, gdzie z inspiracji UPA powsta\u0142 polski oddzia\u0142 partyzancki do wsp\u00f3lnej walki z Niemcami, kt\u00f3ry potem wymordowano.<\/p><\/p>\n\n\n\n
\u201eKrwaw\u0105 niedziel\u0119\u201d poprzedzi\u0142y bezowocne negocjacje mi\u0119dzy polskim podziemiem, a przedstawicielami OUN-B. Stron\u0119 polsk\u0105 reprezentowali Zygmunt Rumel (przedstawiciel Wo\u0142y\u0144skiego Delegata Rz\u0105du) oraz ppor. Ryszard Markiewicz (oficer AK z Lubomla). W drugi dzie\u0144 rozm\u00f3w 8 lipca 1943 r. udali si\u0119 oni do wsi Kustycze, sk\u0105d ju\u017c nie wr\u00f3cili. Wed\u0142ug relacji cz\u0119\u015bci \u015bwiadk\u00f3w zostali pojmani i barbarzy\u0144sko rozerwani ko\u0144mi.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Kilka dni p\u00f3\u017aniej kierownictwo OUN przyst\u0105pi\u0142o do realizacji swego zbrodniczego planu. Akcja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 11 lipca 1943 r. o godz. 3 w nocy atakiem UPA na koloni\u0119 Gur\u00f3w, gdzie zamordowano 202 Polak\u00f3w. Niewiele p\u00f3\u017aniej te same si\u0142y napad\u0142y na Wygrank\u0119, zabijaj\u0105c kolejne 150 os\u00f3b. Rozszerzaj\u0105ca si\u0119 fala terroru obj\u0119\u0142a tego dnia \u0142\u0105cznie 97 wsi i kolonii oraz 13 maj\u0105tk\u00f3w. Do najwi\u0119kszych mord\u00f3w dosz\u0142o w Orzeszynie (306 zabitych), Porycku (222), Dominopolu (202), S\u0105dowej (160), Chrynowie (150), Gucinie (147), Zamliczach (118), Stasinie (105), Kisielinie (90), Suchodo\u0142ach (80), Nowinach (oko\u0142o 80), Zab\u0142o\u0107cach (76), Liniowie i Biskupiczach G\u00f3rnych (70). W Chrynowie, Krymnie, Porycku, Kisielinie i Zab\u0142o\u0107cach zaatakowano uczestnik\u00f3w niedzielnych mszy \u015bwi\u0119tych. Podobnie zaplanowano napady tak\u017ce w Zaturcach, ale banderowcy sp\u00f3\u017anili si\u0119 na zako\u0144czenie liturgii oraz w Kalin\u00f3wce, gdzie wierni wyprowadzeni z kaplicy do stodo\u0142y zostali potem wypuszczeni skutkiem interwencji ukrai\u0144skich so\u0142tys\u00f3w.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Do szczeg\u00f3lnie brutalnego mordu dosz\u0142o w Porycku, gdzie napastnicy po wdarciu si\u0119 do ko\u015bcio\u0142a obrzucili zgromadzonych granatami, a p\u00f3\u017aniej \u201eka\u017cdy z nich, id\u0105c obok rz\u0119d\u00f3w \u0142awek, zacz\u0105\u0142 strzela\u0107 osobno do ka\u017cdego cz\u0142owieka. Zabijali poma\u0142u, z dok\u0142adno\u015bci\u0105, aby trafi\u0107 w ka\u017cd\u0105 osob\u0119\u201d. \u017beby zatrze\u0107 \u015blady zbrodni i zniszczy\u0107 \u015bwi\u0105tyni\u0119, zdetonowano w niej pocisk artyleryjski. Po dobiciu rannych ko\u015bci\u00f3\u0142 podpalono. Podobnego bestialstwa dopu\u015bcili si\u0119 banderowcy w Chrynowie, gdzie zmasakrowali wiernych ogniem karabinu maszynowego oraz granatami.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Do tragicznych wydarze\u0144 dosz\u0142o r\u00f3wnie\u017c w Kisielinie, gdzie cz\u0119\u015b\u0107 wiernych zabarykadowa\u0142a si\u0119 na pi\u0119trze budynku plebanii. Dysponuj\u0105c jedynie ceg\u0142ami z rozbieranego pieca i odrzucaj\u0105c granaty przeciwnika stoczyli oni dramatyczn\u0105, trwaj\u0105c\u0105 kilkana\u015bcie godzin walk\u0119 o \u017cycie. Wszystkich innych, kt\u00f3rzy nie stawili oporu lub nie zd\u0105\u017cyli si\u0119 ukry\u0107, banderowcy wywlekali pod dzwonnic\u0119 i zabijali.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W wi\u0119kszo\u015bci zaatakowanych tego dnia wsiach i koloniach dosz\u0142o do straszliwej masakry bezbronnej ludno\u015bci polskiej. W kolonii Orzeszyna na 340 mieszka\u0144c\u00f3w ocala\u0142o zaledwie 34, we wsi S\u0105dowa zaledwie 20, a w kolonii Zagaje jedynie kilkana\u015bcie os\u00f3b. Jedyn\u0105 polsk\u0105 plac\u00f3wk\u0105, gdzie odparto atak by\u0142a stacja kolejowa w Zwiniaczach, poniewa\u017c jej pracownicy dysponowali broni\u0105. Nikt nie zgin\u0105\u0142 w Witold\u00f3wce, gdzie Polacy uciekli przed napadem, a tak\u017ce w Bielinie, kt\u00f3ry uratowa\u0142a interwencja dw\u00f3ch ukrai\u0144skich so\u0142tys\u00f3w.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3\u0142em 11 lipca 1943 r., wed\u0142ug niepe\u0142nych danych, z r\u0105k UPA zgin\u0119\u0142o ponad 3100 Polak\u00f3w. Tego dnia straci\u0142o \u017cycie r\u00f3wnie\u017c trzech rzymskokatolickich duchownych (Jan Kotwicki, J\u00f3zef Aleksandrowicz i Boles\u0142aw Szaw\u0142owski \u2013 mo\u017cliwe \u017ce zamordowany dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej), a jeden (Witold Kowalski) zosta\u0142 ci\u0119\u017cko ranny.<\/p><\/p>\n\n\n\n
UPA przeprowadzi\u0142a skoordynowan\u0105 akcj\u0119 przeciwko Polakom tak\u017ce 12 lipca 1943 r. w przypadaj\u0105c\u0105 na ten dzie\u0144 prawos\u0142awn\u0105 uroczysto\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tych Piotra i Paw\u0142a. Cho\u0107 obj\u0119\u0142a ona znacznie mniej miejscowo\u015bci (67) oraz dwa maj\u0105tki, \u017cycie straci\u0142o co najmniej 2020 os\u00f3b. W\u015br\u00f3d zniszczonych wsi by\u0142a Majda\u0144ska Huta, kt\u00f3rej jeszcze wiosn\u0105 banderowcy zagwarantowali umow\u0105 bezpiecze\u0144stwo w zamian za dostarczanie \u017cywno\u015bci i podw\u00f3d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W napadach bra\u0142y udzia\u0142 rzesze ch\u0142op\u00f3w siekiernik\u00f3w kt\u00f3rzy palili polskie domostwa i grabili mienie pomordowanych. Blokowano drogi dojazdowe i polowano na uciekinier\u00f3w wracaj\u0105cych do swych dom\u00f3w lub pogorzelisk.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Ludob\u00f3jcza dwudniowa akcja spad\u0142a na Polak\u00f3w zupe\u0142nie nieprzygotowanych do obrony. Na Wo\u0142yniu Armia Krajowa by\u0142a dopiero w stadium organizacji, nie funkcjonowa\u0142 te\u017c \u017caden wi\u0119kszy oddzia\u0142 partyzancki, a tylko s\u0142abo uzbrojone samoobrony. Jedyn\u0105 polsk\u0105 akcj\u0105 ofensywn\u0105 by\u0142 przeprowadzony 12 lipca 1943 r. przez baz\u0119 w Przebra\u017cu atak na szko\u0142\u0119 podoficersk\u0105 UPA w Tro\u015bcia\u0144cu, gdzie zadano przeciwnikowi dotkliwe straty.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Rozkr\u0119cona spirala ludob\u00f3jstwa trwa\u0142a nadal, a do kolejnej skoordynowanej akcji UPA na polskie miejscowo\u015bci dosz\u0142o 28-31 sierpnia 1943 r. Zaatakowano wtedy 85 wsi i kolonii w powiatach kowelskim, w\u0142odzimierskim i lubomelskim. Zag\u0142adzie uleg\u0142y w\u00f3wczas m.in. Wola Ostrowiecka i Ostr\u00f3wki, gdzie \u017cycie straci\u0142o prawie 1000 os\u00f3b, w\u015br\u00f3d nich prawie po\u0142ow\u0119 stanowi\u0142y dzieci w wieku do 14 lat.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3\u0142em w lipcu i sierpniu 1943 r. UPA zaatakowa\u0142a ponad 830 polskich wsi, kolonii i maj\u0105tk\u00f3w zabijaj\u0105c oko\u0142o 20 tys. os\u00f3b. Banderowski terror spowodowa\u0142 masowy exodus Polak\u00f3w do wi\u0119kszych miast albo w miejsca stacjonowania oddzia\u0142\u00f3w niemieckich lub w\u0119gierskich. Okupant wykorzysta\u0142 trudn\u0105 sytuacj\u0119 poszkodowanych wywo\u017c\u0105c ich na przymusowe roboty do III Rzeszy i werbuj\u0105c m\u0119\u017cczyzn do oddzia\u0142\u00f3w Schutzmannschaften. Wydarzenia \u201ekrwawej niedzieli\u201d zmobilizowa\u0142y kierownictwo polskiego podziemia do bardziej energicznych dzia\u0142a\u0144 i podj\u0119cia decyzji o tworzeniu polskich oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich. Inspirowano te\u017c tworzenie kolejnych o\u015brodk\u00f3w samoobrony zasilaj\u0105c je kadr\u0105 oficersk\u0105, broni\u0105, finansami i \u017cywno\u015bci\u0105.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Tekst Pawe\u0142 Nale\u017aniak<\/em><\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b Ukraina ponosi ci\u0119\u017ckie ofiary w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 z rosyjskim naje\u017ad\u017ac\u0105. Dzi\u015b moralnym obowi\u0105zkiem wolnego \u015bwiata jest wspieranie Ukrai\u0144c\u00f3w. A z czysto praktycznej perspektywy sukces Ukrainy le\u017cy dzi\u015b w geopolitycznym interesie Polski. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce o tragicznych wydarzeniach sprzed 80 lat na Wo\u0142yniu i w Ma\u0142opolsce Wschodniej musimy przypomina\u0107. Zw\u0142aszcza \u017ce przez dziesi\u0119ciolecia by\u0142y one pracowicie zacierane w zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci obu narod\u00f3w. Przypominamy zatem, z jednym wszak\u017ce fundamentalnym zastrze\u017ceniem: nie o zemst\u0119 chodzi, lecz o pami\u0119\u0107 i prawd\u0119. O pami\u0119\u0107 nale\u017cn\u0105 ofiarom, o ha\u0144b\u0119, kt\u00f3r\u0105 splamili si\u0119 oprawcy i o prawd\u0119, kt\u00f3rej nie mo\u017cna relatywizowa\u0107, cho\u0107by by\u0142a najtrudniejsza do przyj\u0119cia.<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eKrwawa niedziela\u201d 11 lipca 1943 r. stanowi\u0142a kulminacj\u0119 ludob\u00f3jstwa dokonanego przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia. Tego dnia Ukrai\u0144ska Powsta\u0144cza Armia i powi\u0105zane z ni\u0105 formacje dokona\u0142y zbrojnego ataku … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":35598,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35597"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35597"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35597\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35598"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35597"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35597"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35597"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}