{"id":35583,"date":"2023-07-05T09:36:23","date_gmt":"2023-07-05T07:36:23","guid":{"rendered":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=35583"},"modified":"2023-07-05T09:36:26","modified_gmt":"2023-07-05T07:36:26","slug":"szlakiem-dzielnic-pamieci-gabriela-narutowicza-ulica-i-szpital","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2023\/07\/05\/szlakiem-dzielnic-pamieci-gabriela-narutowicza-ulica-i-szpital\/","title":{"rendered":"Szlakiem dzielnic – Pami\u0119ci Gabriela Narutowicza – ulica i szpital"},"content":{"rendered":"\n

W Dzielnicy IV znajduj\u0105 si\u0119 dwa miejsca, kt\u00f3rym patronuje zamordowany przez zamachowca w 1922 r. pierwszy prezydent Polski Gabriel Narutowicz. To ulica jego imienia, \u0142\u0105cz\u0105ca ul. Jazow\u0105 i Mackiewicza oraz Szpital Miejski Specjalistyczny przy ul. Pr\u0105dnickiej, nosz\u0105cy imi\u0119 Narutowicza. Gabriel Narutowicz urodzi\u0142 si\u0119 17, a wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 29 marca 1865 r. w Telszach w guberni kowie\u0144skiej. Jako in\u017cynier hydrotechnik, elektryk, kierowa\u0142 budow\u0105 hydroelektrowni w r\u00f3\u017cnych krajach Europy. Przez wiele lat przebywa\u0142 w Szwajcarii, by\u0142 m.in. profesorem Politechniki w Zurychu oraz cz\u0142onkiem szwajcarskiej komisji gospodarki wodnej. W 1919 r. przyby\u0142 do Polski i bra\u0142 czynny udzia\u0142 w odbudowie pa\u0144stwa po zaborach. W czerwcu 1920 r. obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 ministra rob\u00f3t publicznych, a od czerwca 1922 \u2013 ministra spraw zagranicznych. 9 grudnia 1922 r. zosta\u0142 pierwszym prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Wyb\u00f3r na urz\u0105d prezydenta przes\u0105dzi\u0142y g\u0142osy lewicy, mniejszo\u015bci narodowych oraz PSL \u201ePiast\u201d. Wynik wybor\u00f3w wywo\u0142a\u0142 demonstracje przedstawicieli Narodowej Demokracji, pod has\u0142ami \u201ePrecz z Narutowiczem\u201d i \u201ePrecz z wybra\u0144cem \u017byd\u00f3w\u201d. W dniu zaprzysi\u0119\u017cenia, 11 grudnia 1922 r. w Warszawie trwa\u0142y zamieszki zorganizowane przez skrajn\u0105 prawic\u0119. P\u00f3\u017aniej prezydent Narutowicz otrzymywa\u0142 listy z pogr\u00f3\u017ckami. W ko\u0144cu, 16 grudnia, tydzie\u0144 po obj\u0119ciu urz\u0119du, podczas wizyty w galerii \u201eZach\u0119ta\u201d Narutowicz zosta\u0142 zastrzelony przez malarza Eligiusza Niewiadomskiego, zwi\u0105zanego z endecj\u0105. Zamachowca skazano na \u015bmier\u0107 i stracono 31 stycznia 1923 r.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Szpital Ubezpieczalni Spo\u0142ecznej, bo tak\u0105 pierwotnie nosi nazw\u0119, przy ul. Pr\u0105dnickiej 37, zaprojektowa\u0142 Wac\u0142aw Krzy\u017canowski. W 1927 roku projekt zaaprobowa\u0142a rada miejska. Pierwotnie mia\u0142 powsta\u0107 przy ul. Grzeg\u00f3rzeckiej, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dzia\u0142ka nie spe\u0142nia wymog\u00f3w dla tego rodzaju obiekt\u00f3w. Ostatecznie stan\u0105\u0142 na du\u017cym terenie, na miejscu zlikwidowanego poaustriackiego sza\u0144ca FS-11. Budowa trwa\u0142a siedem lat. Uroczyste otwarcie szpitala nast\u0105pi\u0142o 10 listopada 1934 r., budynek po\u015bwi\u0119ci\u0142 ks. kard. Adam Sapieha \u2013 Metropolita Krakowski. Szpital nale\u017ca\u0142 do najnowocze\u015bniejszych w kraju. Posiada\u0142 pi\u0119\u0107 doskonale wyposa\u017conych oddzia\u0142\u00f3w dla 420 pacjent\u00f3w, pi\u0119\u0107 sal operacyjnych, sterylizacj\u0119, kuchni\u0119, pralni\u0119.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pokoje dla chorych by\u0142y trzy-czteroosobowe, z dost\u0119pem do bie\u017c\u0105cej wody, zaopatrzone w radioodbiorniki, a tak\u017ce sygnalizacj\u0119 \u015bwietln\u0105 i dzwonki przy \u0142\u00f3\u017ckach. W czasie wojny \u2013 w pa\u017adzierniku 1939 r. szpital przej\u0119li okupanci. Od tej pory funkcjonowa\u0142 jako niemiecki szpital dystryktu krakowskiego (Deutsches Distriktskrankenhaus). Polacy mogli korzysta\u0107 z niego jeszcze do 1942 r., jednak w bardzo ograniczonym zakresie. W czasie ewakuacji pod koniec 1944 r. wywieziono sprz\u0119t, kt\u00f3ry da\u0142o si\u0119 zdemontowa\u0107, a cz\u0119\u015b\u0107 polskiego personelu aresztowano. Wcze\u015bniej przebudowywano szpital, zaniedbuj\u0105c jednak bie\u017c\u0105ce konserwacje instalacji, m.in. filtr\u00f3w wody, kt\u00f3re nie dzia\u0142a\u0142y. Pod koniec 1944 r. do rozszabrowanego szpitala trafili powsta\u0144cy warszawscy. W styczniu 1945 r. pociski artyleryjskie zburzy\u0142y dwa skrzyd\u0142a budynku, dope\u0142niaj\u0105c ruiny. Po wkroczeniu Rosjan, w cz\u0119\u015bci obiektu znajdowa\u0142 si\u0119 szpital polowy, drug\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 oddano Ubezpieczalni Spo\u0142ecznej. Do pracy wr\u00f3ci\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 przedwojennego personelu. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces odbudowy i uzupe\u0142niania wyposa\u017cenia, w latach 1946-1948 uruchamiano kolejne oddzia\u0142y. W 1954 r. do szpitala przy\u0142\u0105czono s\u0105siedni budynek Zak\u0142adu Wychowawczego im. ks. Siemaszki, nast\u0119pnie dobudowano okr\u0105g\u0142y hol wej\u015bciowy. W ostatnich latach przeprowadzono termomodernizacj\u0119, kt\u00f3ra ca\u0142kowicie zatar\u0142a pierwotn\u0105 elewacj\u0119 obiektu. Dzi\u015b Szpital Miejski Specjalistyczny im. Gabriela Narutowicza dalej pe\u0142ni sw\u0105 funkcj\u0119, ratuj\u0105c zdrowie i \u017cycie mieszka\u0144c\u00f3w Krakowa.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong>:
Gabrjel Narutowicz \u2013 pierwszy prezydent Rzeczypospolitej. Ksi\u0119ga
pami\u0105tkowa<\/em>, Warszawa 1925
Cz. Brzoza, Krak\u00f3w mi\u0119dzy wojnami<\/em>, Krak\u00f3w 1998
K. Jakubowski, Krak\u00f3w na starych widok\u00f3wkach 2<\/em>, Krak\u00f3w 2015
P. Brykczy\u0144ski, Gotowi na przemoc. Mord, antysemityzm i demokracja
w mi\u0119dzywojennej Polsce<\/em>, Warszawa 2017
Strona internetowa: http:\/\/www.narutowicz.krakow.pl\/historia
Uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia szpitala Ubezpieczalni Spo\u0142ecznej w Krakowie<\/em>,
\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d, 1934, nr 314
Zamordowanie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza<\/em>,
\u201eWiadomo\u015bci Krakowskie\u201d, 1922, nr 54<\/p>\n\n\n\n

Autor<\/strong>: Mariusz Bembenek, Joanna Dolna<\/h4>\n\n\n\n

\u201eGazeta Lokalna\u201d Miesi\u0119cznik Rady Dzielnicy IV Pr\u0105dnik Bia\u0142y, nr\u00a03\/2019\/jesie\u0144\/254<\/p>\n\n\n\n

Fotografie<\/strong>: Mariusz Bembenek\/ materia\u0142y archiwalne: NAC, zbiory prywatne<\/p>\n\n\n\n

Publikujemy teksty zamieszczane na\u00a0przestrzeni lat w miesi\u0119czniku Dzielnicy IV Pr\u0105dnik Bia\u0142y \u201eGazeta Lokalna\u201d. Artyku\u0142 wraz z\u00a0ca\u0142ym numerem mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c pobra\u0107 we\u00a0wersji cyfrowej na\u00a0naszej stronie lub stronie Dzielnicy IV\u00a0 Pr\u0105dnik Bia\u0142y. Dodatkowo redakcja pozwoli\u0142a sobie ubogaci\u0107 materia\u0142 archiwalnymi zdj\u0119ciami.<\/strong><\/p><\/p>\n\n\n\n