Jan Matejko (1838\u20131893) by\u0142 najwybitniejszym malarzem doby historyzmu, mi\u0142o\u015bnikiem zabytk\u00f3w i kolekcjonerem. Ponad 300\u00a0 obiekt\u00f3w \u2013 m.in. obraz\u00f3w, szkic\u00f3w, rysunk\u00f3w, fotografii, dokument\u00f3w, medali i\u00a0 stroj\u00f3w \u2013 prezentuje wystawa \u201eMatejko. Malarz i historia\u201d w Gmachu G\u0142\u00f3wnym Muzeum Narodowego\u00a0 w Krakowie.<\/p><\/p>\n\n\n\n
\u201eMatejko chcia\u0142 malowa\u0107 obrazy o polskich dziejach, kt\u00f3re zarazem b\u0119d\u0105 \u201eutworami artystycznymi\u201d. Pragn\u0105\u0142 by\u0107 \u201eartystycznym dziejopisem\u201d. Czy potrafi\u0142 skutecznie uj\u0105\u0107 fakty historyczne w form\u0119 artystyczn\u0105?\u201d \u2013 to podstawowe pytanie, jakie stawia kurator wystawy dr hab. Micha\u0142 Haake, prof. UAM. Odpowied\u017a ka\u017cdy musi znale\u017a\u0107 samodzielnie. Podpowiedzi\u0105 jest uk\u0142ad ekspozycji, podzielonej na tematy: \u201eC\u00f3\u017c po malarzu w czasie marnym?\u201d, \u201eM\u0142ody Matejko\u201d, \u201eNarodziny artystycznego dziejopisa\u201d, \u201eObrazowanie historii\u201d, W Europie \u015arodkowo-Wschodniej, czyli gdzie?\u201d, \u201eRzeczpospolita, ale czyja?\u201d, \u201eCywilizacja, ale jaka?\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Ale dlaczego akurat teraz MNK organizuje wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 temu arty\u015bcie? Pisze o tym w katalogu dyrektor MNK prof. dr hab. Andrzej Szczerski: \u201eZ inicjatywy Muzeum Narodowego w Krakowie rok 2023 zosta\u0142 ustanowiony przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Jana Matejki. Inspiracj\u0105 do z\u0142o\u017cenia takiego wniosku sta\u0142y si\u0119 dla nas przypadaj\u0105ce w tym roku: 185. rocznica jego urodzin, 130. rocznica \u015bmierci oraz 125. rocznica powstania pierwszego biograficznego muzeum na ziemiach polskich \u2013 Muzeum Dom Jana Matejki. Dom ten od 1904 r. stanowi oddzia\u0142 Muzeum Narodowego w Krakowie i z tego te\u017c wzgl\u0119du nasze Muzeum jest szczeg\u00f3lnym depozytariuszem pami\u0119ci o arty\u015bcie. Szczycimy si\u0119 tak\u017ce tym, \u017ce Jan Matejko nale\u017ca\u0142 do inicjator\u00f3w powo\u0142ania w 1879 r. Muzeum Narodowego w Krakowie, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia, a jego wybitne dzie\u0142a stanowi\u0105 dzi\u015b najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historycznej ekspozycji w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, oddziale krakowskiego Muzeum\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Jan Matejko pozostaje niezmienne najbardziej znanym w Polsce malarzem, kt\u00f3rego dzie\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 na wystawach sta\u0142ych w najwa\u017cniejszych polskich muzeach, s\u0105 reprodukowane w podr\u0119cznikach i na stronach internetowych, pojawiaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce jako elementy towarzysz\u0105ce wa\u017cnym uroczysto\u015bciom pa\u0144stwowym i mi\u0119dzynarodowym. Mimo to, paradoksalnie, postrzegany jest on g\u0142\u00f3wnie jako artysta swojej epoki, kt\u00f3rego malarstwo komentuje czasy rozbior\u00f3w, nie stanowi\u0105c istotnego punktu odniesienia dla czas\u00f3w nam wsp\u00f3\u0142czesnych i b\u0119d\u0105c co najwy\u017cej historyczn\u0105 anegdot\u0105 z przesz\u0142o\u015bci. Ustanowienie Roku Jana Matejki powinno sta\u0107 si\u0119 pretekstem do rozwa\u017cenia tego sposobu my\u015blenia i docenienia artysty nie tyle w perspektywie XIX w., ale tak\u017ce \u2013 a mo\u017ce przede wszystkim \u2013 dzisiejszego \u015bwiata. Historia, kt\u00f3rej malarzem by\u0142 artysta, jest dzi\u015b ponownie kluczowym zagadnieniem w procesie tworzenia to\u017csamo\u015bci indywidualnych i zbiorowych, w relacjach mi\u0119dzyludzkich i mi\u0119dzypa\u0144stwowych, a manipulowana i przeinaczana mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 pretekstem do wywo\u0142ania wojny, czego tragicznym \u015bwiadectwem jest napa\u015b\u0107 Rosji na Ukrain\u0119\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n