\u201eNowosielski. W setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin\u201d to wystawa w Galerii Sztuki Polskiej XX i XXI wieku w Gmachu G\u0142\u00f3wnym Muzeum Narodowego w Krakowie prezentuj\u0105ca 26 prac artysty. S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie obrazy, ale te\u017c szkice \u2013 tworzone od 1948 roku do lat 70. XX wieku. Wystaw\u0119 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 od 14 kwietnia do 25 pa\u017adziernika.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Jerzy Nowosielski (1923\u20132011) \u2013 malarz, teoretyk sztuki, teolog, jeden z najwa\u017cniejszych polskich artyst\u00f3w po II wojnie, namalowa\u0142 kilkaset obraz\u00f3w, ale najwa\u017cniejsze jego prace to polichromie, m.in. w cerkwi w Bia\u0142ym Borze i w ko\u015bcio\u0142ach w Nowych Tychach czy w Krakowie na Azorach.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Profesor by\u0142 postaci\u0105 barwn\u0105 i znan\u0105. Wielu pr\u00f3bowa\u0142o stworzy\u0107 jego portret, ale by\u0107 mo\u017ce najciekawszy to ten Tadeusza R\u00f3\u017cewicza: \u201eNowosielski jest m\u0105dry, kulturalny, uprzejmy, wielkoduszny, nagradzany i wy\u015bmiewany, wielbiony i tolerowany, zbuntowany i pokorny, wierz\u0105cy i praktykuj\u0105cy, grzeszny i niewinny. (…) Nowosielski jest mistykiem i racjonalist\u0105, ascet\u0105 i znawc\u0105 win, mnichem pustelnikiem i nauczycielem uwielbianym przez m\u0142odzie\u017c, jest te\u017c mitomanem erotyzmu i sadyzmu. (…) W jego malarstwie \u201ereligijnym\u201d zastanawia mnie brak \u201ez\u0142ego ducha\u201d, demona, jednym s\u0142owem \u201ediab\u0142a\u201d. Gdzie si\u0119 podzia\u0142 \u201ez\u0142y\u201d? Ukry\u0142 si\u0119. W cia\u0142ach i lustrach. W samochodzie i w damskim kolanie. Kryj\u00f3wk\u0105 z\u0142ego ducha<\/em> jest cia\u0142o kobiety\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n Nowosielski urodzi\u0142 si\u0119 w Krakowie i by\u0142 z tego dumny: \u201eKrakauer jestem! To jest dla mnie cudowne miasto, nie wiem, czy gdzie\u015b indziej m\u00f3g\u0142bym mieszka\u0107\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 pod koniec \u017cycia.<\/p><\/p>\n\n\n\n Ale gdy mia\u0142 16 lat, w Muzeum we Lwowie zobaczy\u0142 ikony i 3 lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 nowicjuszem \u0141awry \u015bw. Jana Chrzciciela pod Lwowem, gdzie uczy\u0142 si\u0119 sztuki pisania ikon. Nie zosta\u0142 jednak mnichem, zachorowa\u0142 i przyjecha\u0142 do Krakowa leczy\u0107 chore stawy. Z powodu wojny do zakonu ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142. Zosta\u0142 pod Wawelem, uczy\u0142 si\u0119 w Kunstgewerbeschule i przyja\u017ani\u0142 z Grup\u0105 M\u0142odych Plastyk\u00f3w, skupionych wok\u00f3\u0142 podziemnego teatru Tadeusza Kantora.<\/p><\/p>\n\n\n\n Tu\u017c po wojnie Nowosielski rozpocz\u0105\u0142 studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych, ale po 1,5 roku zrezygnowa\u0142. W 1950 r. wyjecha\u0142 jeszcze raz na d\u0142u\u017cej z Krakowa \u2013 do \u0141odzi. By\u0142 kierownikiem w Teatrze Lalek, a potem wyk\u0142adowc\u0105 w tamtejszej Wy\u017cszej Szkole Sztuk Plastycznych. 7 lat p\u00f3\u017aniej wsp\u00f3\u0142zak\u0142ada\u0142 II Grup\u0119 Krakowsk\u0105. Od 1962 r. przez ponad 30 lat uczy\u0142 malarstwa w krakowskiej ASP, a w 1976 r. zosta\u0142 profesorem tej uczelni. Zapytany kiedy\u015b, czego mu \u017cyczy\u0107 z okazji urodzin odpar\u0142: \u201e\u017bebym umia\u0142 jeszcze namalowa\u0107 kilka dobrych obraz\u00f3w\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Nowosielskiego uwa\u017cana jest za jedno z najoryginalniejszych zjawisk w polskiej sztuce. Oddzia\u0142a\u0142a na ni\u0105 sztuka staroegipska, do\u015bwiadczenia impresjonist\u00f3w, marzenia surrealist\u00f3w, ufno\u015b\u0107 malarzy naiwnych i pot\u0119ga abstrakcji. Najwi\u0119ksze pi\u0119tno odcisn\u0119\u0142a jednak ikona. Artysta stworzy\u0142 now\u0105 jako\u015b\u0107, \u0142\u0105cz\u0105c tradycj\u0119 z nowoczesno\u015bci\u0105, Wsch\u00f3d z Zachodem, \u201eikon\u0119 z \u017curnalem\u201d, oboj\u0119tne czy malowa\u0142 nagie kobiety, czy \u015bwi\u0119tych na \u015bcianach ko\u015bcio\u0142\u00f3w i cerkwi. Robi\u0142 to zwykle jedn\u0105 kresk\u0105 \u2013 s\u0142awn\u0105 \u201enowosielsk\u0105 prost\u0105\u201d, co w po\u0142\u0105czeniu z wra\u017cliwo\u015bci\u0105 kolorystyczn\u0105 da\u0142o zjawisko, kt\u00f3re prof. Tadeusz Chrzanowski nazwa\u0142 \u201enowosielszczyzn\u0105\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n Id\u0105c pod pr\u0105d dogmatom, wadz\u0105c si\u0119 z teologami, artysta przekonywa\u0142, \u017ce ca\u0142a prawdziwa sztuka to sacrum. Napisa\u0142 o tym kilka ksi\u0105\u017cek. Mia\u0142 umys\u0142 b\u0142yskotliwy i uwodzicielski. Na pytanie, czym jest malarstwo, odpar\u0142: \u201eTo moje prywatne misteria. Ja sobie stwarzam rzeczywisto\u015b\u0107, o kt\u00f3rej marz\u0119. Na przyk\u0142ad marz\u0119 o pewnych kobietach, kt\u00f3rych nie ma i dopiero musz\u0119 je namalowa\u0107. Od urodzenia kocham kobiety. Prawdziwy cz\u0142owiek to tylko kobieta. A kobieta i cerkiew \u2013 kszta\u0142t jej barokowych kopu\u0142 \u2013 s\u0105 do siebie podobne. Cerkiew to kr\u00f3lestwo Bo\u017ce na ziemi. Kobieta to te\u017c kr\u00f3lestwo Bo\u017ce na ziemi. Maluj\u0119 wi\u0119c i jedno, i drugie\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n Nowosielski pewn\u0105, mocn\u0105, wyrazist\u0105 lini\u0105 obwodzi p\u0142askie sylwety barw, po kt\u00f3rych pe\u0142gaj\u0105 lekkie i jasne plamy \u015bwiat\u0142a. Maluje ludne i puste miejskie pejza\u017ce, widziane jakby oczyma Boga. Poszarpane, tr\u00f3jk\u0105tne wierzcho\u0142ki g\u00f3r, z kt\u00f3rych prorokom bli\u017cej do nieba. Martwe natury z\u0142o\u017cone z czystych naczy\u0144 kuchennych, umywalek, zwierciade\u0142. Tajemne wn\u0119trza willi, w kt\u00f3rych odbywaj\u0105 si\u0119 misteria i narzeczeni chroni\u0105 swoje tajemnice. Abstrakcyjnymi znakami tr\u00f3jk\u0105t\u00f3w, kwadrat\u00f3w i k\u00f3\u0142 pokrywa p\u0142\u00f3tna, domowe sprz\u0119ty, belki stropowe, arkady i plakaty.<\/p><\/p>\n\n\n\n Artysta przez ponad 50 lat najch\u0119tniej malowa\u0142 kobiety i ko\u015bcio\u0142y. Kobiety Nowosielskiego s\u0105 nagie, czyste, spokojne i pi\u0119kne. Czasem zas\u0142aniaj\u0105 p\u0119pek kr\u00f3tkim perizonium. Niekiedy nak\u0142adaj\u0105 po\u0144czochy i r\u0119kawiczki. Os\u0142aniaj\u0105 oczy okularami. Przewa\u017cnie odpoczywaj\u0105 po gimnastyce, p\u0142ywaniu, poca\u0142unku. Czekaj\u0105 odwr\u00f3cone plecami, przykucni\u0119te, siedz\u0105ce. Przystaj\u0105 na samym skraju obrazu, wychodz\u0105 z ramy, ods\u0142aniaj\u0105 swoje tajemnice.<\/p><\/p>\n\n\n\n \u2013 Kobiety kocham od urodzenia \u2013 twierdzi\u0142 artysta. \u2013 Od pocz\u0105tku by\u0142em wra\u017cliwy na tajemnice jej fizyczno\u015bci i duchowych aspekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wystawa zorganizowana w MNK przedstawia trzy w\u0105tki w sztuce artysty: pejza\u017c, cia\u0142o, abstrakcj\u0119. <\/p>\n\n\n\n