{"id":34490,"date":"2023-03-15T17:50:00","date_gmt":"2023-03-15T16:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=34490"},"modified":"2023-03-15T17:53:35","modified_gmt":"2023-03-15T16:53:35","slug":"poznajemy-jana-pawla-ii-od-praw-czlowieka-do-praw-narodu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2023\/03\/15\/poznajemy-jana-pawla-ii-od-praw-czlowieka-do-praw-narodu\/","title":{"rendered":"Poznajemy Jana Paw\u0142a II. “Od praw cz\u0142owieka do praw narodu”"},"content":{"rendered":"

5 pa\u017adziernika 1995 r. papie\u017c Jan Pawe\u0142 II wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie do Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ, w kt\u00f3rym zaznaczy\u0142 potrzeb\u0119 respektowania praw narod\u00f3w. W kontek\u015bcie tocz\u0105cej si\u0119 wojny na Ukrainie, ale i walki kulturowej w naszym kraju warto zapozna\u0107 si\u0119 ze s\u0142owami papie\u017ca -Polaka.<\/p>\n

\"\"
Sala obrad Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ w Nowym Jorku, fot. Patrick Gruban (wikipedia)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Wsp\u00f3lne dziedzictwo ludzko\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n

Panie i Panowie! U progu nowego tysi\u0105clecia jeste\u015bmy \u015bwiadkami niezwyk\u0142ego i globalnego przyspieszenia procesu d\u0105\u017cenia do wolno\u015bci, kt\u00f3ry stanowi jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych si\u0142 nap\u0119dowych ludzkiej historii. Zjawisko to nie jest ograniczone do jednej tylko cz\u0119\u015bci \u015bwiata, nie jest te\u017c wyrazem jednej tylko kultury. Przeciwnie, w ka\u017cdym zak\u0105tku ziemi ludzie, mimo zagro\u017cenia przemoc\u0105, podj\u0119li ryzyko wolno\u015bci, domagaj\u0105c si\u0119 , aby przyznano im miejsce w \u017cyciu spo\u0142ecznym, politycznym i ekonomicznym na miar\u0119 ich godno\u015bci jako wolnych os\u00f3b. To d\u0105\u017cenie do wolno\u015bci jest naprawd\u0119 jedn\u0105 z cech wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych nasz\u0105 epok\u0119.<\/p>\n

Podczas mej poprzedniej wizyty w siedzibie Narod\u00f3w Zjednoczonych, 2 pa\u017adziernika 1979 roku, podkre\u015bli\u0142em, \u017ce fundamentem d\u0105\u017cenia do wolno\u015bci w naszej epoce s\u0105 owe powszechne prawa, kt\u00f3re cz\u0142owiek posiada po prostu dlatego, \u017ce jest cz\u0142owiekiem. W\u0142a\u015bnie akty barbarzy\u0144skiego deptania ludzkiej godno\u015bci sk\u0142oni\u0142y Organizacj\u0119 Narod\u00f3w Zjednoczonych do sformu\u0142owania, w zaledwie trzy lata po jej powstaniu, Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka, kt\u00f3ra pozostaje jedn\u0105 z najwznio\u015blejszych wypowiedzi ludzkiego sumienia naszych czas\u00f3w. W Azji i Afryce, w Ameryce, Oceanii i Europie ludzie z odwag\u0105 i przekonaniem powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na t\u0119 w\u0142a\u015bnie Deklaracj\u0119, aby uzasadni\u0107 swoje \u017c\u0105dania wi\u0119kszego udzia\u0142u w \u017cyciu spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wa\u017cne jest, aby\u015bmy zrozumieli to, co mo\u017cna nazwa\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 struktur\u0105 tego ruchu ogarniaj\u0105cego ca\u0142y \u015bwiat. W\u0142a\u015bnie jego charakter planetarny stanowi dla nas pierwsz\u0105 i fundamentaln\u0105 \u201ewskaz\u00f3wk\u0119\u201d, potwierdza bowiem, \u017ce rzeczywi\u015bcie istniej\u0105 uniwersalne prawa cz\u0142owieka, zakorzenione w naturze osoby, w kt\u00f3rej znajduj\u0105 odzwierciedlenie uniwersalne i niezbywalne wymogi powszechnego prawa moralnego. Prawa te nie s\u0105 bynajmniej abstrakcyjnymi formu\u0142ami, ale przeciwnie \u2014 m\u00f3wi\u0105 nam co\u015b bardzo wa\u017cnego o konkretnym \u017cyciu ka\u017cdego cz\u0142owieka i ka\u017cdej grupy spo\u0142ecznej. Przypominaj\u0105 nam te\u017c , \u017ce nie \u017cyjemy w \u015bwiecie irracjonalnym i pozbawionym sensu, ale \u017ce istnieje w nim moralna logika, kt\u00f3ra rozja\u015bnia ludzk\u0105 egzystencj\u0119 i umo\u017cliwia dialog mi\u0119dzy lud\u017ami i narodami. Je\u017celi pragniemy, aby wiek przymusu ust\u0105pi\u0142 miejsca wiekowi perswazji, musimy nauczy\u0107 si\u0119 rozmawia\u0107 o przysz\u0142o\u015bci cz\u0142owieka j\u0119zykiem zrozumia\u0142ym dla wszystkich. Powszechne prawo moralne, zapisane w sercu cz\u0142owieka, jest t\u0105 swoist\u0105 \u201egramatyk\u0105\u201d, kt\u00f3rej potrzebuje \u015bwiat, aby podj\u0105\u0107 tak\u0105 rozmow\u0119 o w\u0142asnej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie powa\u017cne zaniepokojenie budzi fakt, \u017ce niekt\u00f3rzy zaprzeczaj\u0105 dzi\u015b powszechno\u015bci ludzkich praw, podobnie jak zaprzeczaj\u0105 istnieniu wsp\u00f3lnej wszystkim ludzkiej natury. Z pewno\u015bci\u0105 nie istnieje jeden tylko model politycznej i ekonomicznej organizacji ludzkiej wolno\u015bci, poniewa\u017c r\u00f3\u017cne kultury i do\u015bwiadczenia historyczne kszta\u0142tuj\u0105 \u2014 w spo\u0142ecze\u0144stwie wolnym i odpowiedzialnym \u2014 r\u00f3\u017cne formy instytucjonalne. Czym\u015b innym jest jednak konstatacja uprawnionej wielo\u015bci \u201eform wolno\u015bci\u201d, a czym\u015b innym negacja powszechno\u015bci i poznawalno\u015bci ludzkiej natury lub ludzkiego do\u015bwiadczenia. Przyj\u0119cie tego drugiego punktu widzenia skrajnie utrudnia, albo wr\u0119cz uniemo\u017cliwia, prowadzenie mi\u0119dzynarodowej polityki perswazji.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Ryzyko wolno\u015bci<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Moralne pod\u0142o\u017ce powszechnego d\u0105\u017cenia do wolno\u015bci ujawni\u0142o si\u0119 wyra\u017anie podczas bezkrwawych rewolucji, jakie dokona\u0142y si\u0119 w \u015brodkowej i wschodniej Europie w roku 1989. Te historyczne wydarzenia, cho\u0107 osadzone w konkretnym czasie i miejscu, pozwalaj\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski wykraczaj\u0105ce daleko poza granice okre\u015blonego obszaru geograficznego: bezkrwawe rewolucje roku 1989 pokaza\u0142y, \u017ce poszukiwanie wolno\u015bci jest niepowstrzymanym d\u0105\u017ceniem, kt\u00f3re ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w uznaniu godno\u015bci i nieocenionej warto\u015bci ludzkiej osoby i musi si\u0119 wi\u0105za\u0107 z dzia\u0142aniem dla jej dobra.<\/p>\n

\"\"
Manifestacja wolno\u015bciowa na W\u0119grzech w 1989 r. fot. Derzsi Elekes Andor<\/figcaption><\/figure>\n

Nowo\u017cytny totalitaryzm by\u0142 przede wszystkim zamachem na godno\u015b\u0107 osoby, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 wr\u0119cz do zakwestionowania nienaruszalnej warto\u015bci ludzkiego \u017cycia. Rewolucje roku 1989 sta\u0142y si\u0119 mo\u017cliwe dzi\u0119ki dzia\u0142aniu ludzi odwa\u017cnych, kt\u00f3rych natchnieniem by\u0142a wizja odmienna i w ostatecznej analizie g\u0142\u0119bsza i bardziej \u017cywotna: wizja cz\u0142owieka jako osoby rozumnej i wolnej, nosz\u0105cej w sobie tajemnic\u0119, kt\u00f3ra wykracza poza ni\u0105, obdarzonej zdolno\u015bci\u0105 refleksji i wyboru \u2014 a zatem zdolnej osi\u0105gn\u0105\u0107 m\u0105dro\u015b\u0107 i cnot\u0119. O powodzeniu tych bezkrwawych rewolucji zadecydowa\u0142o do\u015bwiadczenie solidarno\u015bci spo\u0142ecznej: wyst\u0119puj\u0105c przeciw re\u017cimom opartym na sile propagandy i terroru, solidarno\u015b\u0107 ta sta\u0142a si\u0119 moralnym j\u0105drem \u201esi\u0142y bezsilnych\u201d, by\u0142a pierwsz\u0105 zwiastunk\u0105 nadziei i nadal przypomina nam, \u017ce cz\u0142owiek, krocz\u0105c swym historycznym szlakiem, mo\u017ce wybra\u0107 drog\u0119 najwy\u017cszych aspiracji ludzkiego ducha.<\/p>\n

\"\"
Plakat wyborczy<\/figcaption><\/figure>\n

Patrz\u0105c dzi\u015b na \u00f3wczesne wydarzenia z tego szczeg\u00f3lnego \u201e\u015bwiatowego obserwatorium\u201d, nie spos\u00f3b nie dostrzec zbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy warto\u015bciami, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 owych masowych ruch\u00f3w wyzwolenia, a wieloma postulatami moralnymi, zapisanymi w Karcie Narod\u00f3w Zjednoczonych: mam na my\u015bli na przyk\u0142ad postulat \u201eumacniania wiary w fundamentalne prawa cz\u0142owieka, w godno\u015b\u0107 i warto\u015b\u0107 ludzkiej osoby\u201d; a tak\u017ce postulat \u201edzia\u0142ania na rzecz post\u0119pu spo\u0142ecznego i lepszych warunk\u00f3w \u017cycia oraz szerszej wolno\u015bci\u201d (Preambu\u0142a). Grupa 51 pa\u0144stw, kt\u00f3re za\u0142o\u017cy\u0142y Organizacj\u0119 Narod\u00f3w Zjednoczonych w 1945 roku, naprawd\u0119 zapali\u0142a pochodni\u0119, kt\u00f3rej \u015bwiat\u0142o mo\u017ce rozproszy\u0107 ciemno\u015bci tyranii i wskaza\u0107 drog\u0119 wolno\u015bci, pokoju i solidarno\u015bci.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Prawa narod\u00f3w<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

D\u0105\u017cenie do wolno\u015bci w drugiej po\u0142owie XX w. obj\u0119\u0142o nie tylko pojedynczych ludzi, ale ca\u0142e narody. W pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po zako\u0144czeniu drugiej wojny \u015bwiatowej trzeba przypomnie\u0107, \u017ce przyczyn\u0105 tego konfliktu by\u0142o pogwa\u0142cenie praw narod\u00f3w. Wiele z nich dozna\u0142o straszliwych cierpie\u0144 tylko dlatego, \u017ce uznano je za \u201einne\u201d. Pope\u0142niono przera\u017caj\u0105ce zbrodnie w imi\u0119 z\u0142owrogich ideologii, kt\u00f3re g\u0142osi\u0142y \u201eni\u017cszo\u015b\u0107\u201d niekt\u00f3rych narod\u00f3w i kultur. W pewnym sensie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych zrodzi\u0142a si\u0119 z przekonania, i\u017c takie doktryny s\u0105 nie do pogodzenia ze spraw\u0105 pokoju; za\u015b wyra\u017cona w Karcie ONZ wola \u201euchronienia przysz\u0142ych pokole\u0144 od plagi wojny\u201d (Preambu\u0142a) musia\u0142a wi\u0105za\u0107 si\u0119 z moralnym nakazem obrony ka\u017cdego narodu i kultury przed niesprawiedliw\u0105 agresj\u0105 i przemoc\u0105.<\/p>\n

Niestety, tak\u017ce po zako\u0144czeniu drugiej wojny \u015bwiatowej nadal deptano prawa narod\u00f3w. Jako przyk\u0142ad mo\u017cna wskaza\u0107 kraje ba\u0142tyckie oraz rozleg\u0142e terytoria Ukrainy i Bia\u0142orusi, kt\u00f3re zosta\u0142y wch\u0142oni\u0119te przez Zwi\u0105zek Radziecki, podobnie jak wcze\u015bniej ju\u017c Armenia, Azerbejd\u017can i Gruzja na Kaukazie. Jednocze\u015bnie tak zwane \u201edemokracje ludowe\u201d \u015brodkowej i wschodniej Europy utraci\u0142y de facto suwerenno\u015b\u0107 i musia\u0142y podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 w\u0142adzy dominuj\u0105cej nad ca\u0142ym blokiem. Rezultatem tego sztucznego podzia\u0142u Europy by\u0142a \u201ezimna wojna\u201d, to znaczy sytuacja mi\u0119dzynarodowego napi\u0119cia, w kt\u00f3rym \u017cy\u0142a ludzko\u015b\u0107, nieustannie zagro\u017cona widmem nuklearnej zag\u0142ady. Dopiero w\u00f3wczas, gdy narody \u015brodkowej i wschodniej Europy odzyska\u0142y wolno\u015b\u0107, nadzieja na pok\u00f3j, kt\u00f3ry powinien by\u0142 nadej\u015b\u0107 wraz z ko\u0144cem wojny, zacz\u0119\u0142a nabiera\u0107 realnych kszta\u0142t\u00f3w dla wielu ofiar tamtego konfliktu.<\/p>\n

Powszechna Deklaracja Praw Cz\u0142owieka przyj\u0119ta w 1948 roku bardzo wyra\u017anie m\u00f3wi o prawach cz\u0142owieka; do dzi\u015b nie istnieje jednak analogiczna umowa mi\u0119dzynarodowa, kt\u00f3ra podejmowa\u0142aby w stosowny spos\u00f3b kwesti\u0119 praw narod\u00f3w. Ta sytuacja powinna sk\u0142oni\u0107 do namys\u0142u, poniewa\u017c wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z ni\u0105 bardzo pilne problemy sprawiedliwo\u015bci i wolno\u015bci we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. W rzeczywisto\u015bci problem pe\u0142nego uznania praw lud\u00f3w i narod\u00f3w wielokrotnie porusza\u0142 sumieniem ludzko\u015bci, do\u015b\u0107 cz\u0119sto stawa\u0142 si\u0119 te\u017c przedmiotem refleksji etyczno-prawnej. My\u015bl\u0119 tu na przyk\u0142ad o debacie, jaka odby\u0142a si\u0119 podczas Soboru w Konstancji w XV w., kiedy to przedstawiciele Akademii Krakowskiej z Paw\u0142em W\u0142odkowicem na czele odwa\u017cnie bronili prawa pewnych narod\u00f3w europejskich do istnienia i autonomii. Jeszcze powszechniej znane s\u0105 przemy\u015blenia uczonych z Uniwersytetu w Salamance z tej samej epoki, a dotycz\u0105ce lud\u00f3w nowego \u015bwiata. Przechodz\u0105c za\u015b do naszego stulecia, czy\u017c mo\u017cna nie wspomnie\u0107 proroczych s\u0142\u00f3w mego poprzednika Benedykta XV, kt\u00f3ry w okresie pierwszej wojny \u015bwiatowej przypomina\u0142 wszystkim, \u017ce \u201enarody nie umieraj\u0105\u201d, i wzywa\u0142 \u201edo spokojnego rozwa\u017cenia w sumieniu praw i s\u0142usznych d\u0105\u017ce\u0144 narod\u00f3w\u201d <\/p>\n

Dzisiaj problem narodowo\u015bci staje przed nami w nowym kontek\u015bcie \u015bwiatowym, odznaczaj\u0105cym si\u0119 du\u017c\u0105 \u201emobilno\u015bci\u0105\u201d, kt\u00f3ra sprawia, \u017ce granice etniczno- -kulturowe r\u00f3\u017cnych lud\u00f3w staj\u0105 si\u0119 coraz mniej wyra\u017ane pod wp\u0142ywem oddzia\u0142ywania wielorakich czynnik\u00f3w, takich jak migracje, \u015brodki przekazu, globalizacja gospodarki. A jednak w\u0142a\u015bnie w tym uniwersalnym krajobrazie obserwujemy gwa\u0142towne odradzanie si\u0119 partykularyzm\u00f3w etniczno-kulturowych, jak gdyby pod wp\u0142ywem przemo\u017cnej potrzeby podkre\u015blenia swojej to\u017csamo\u015bci, przetrwania, stworzenia przeciwwagi dla tendencji niweluj\u0105cej wszelkie r\u00f3\u017cnice. Jest to zjawisko, kt\u00f3rego nie wolno lekcewa\u017cy\u0107 ani traktowa\u0107 jako zwyk\u0142y relikt przesz\u0142o\u015bci; fakt ten nale\u017cy raczej wyja\u015bni\u0107 i uczyni\u0107 przedmiotem pog\u0142\u0119bionej refleksji antropologicznej i etyczno-prawnej. To napi\u0119cie mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 partykularn\u0105 a uniwersaln\u0105 mo\u017cna bowiem uzna\u0107 za nieod\u0142\u0105czn\u0105 cech\u0119 ludzkiej istoty. Wsp\u00f3lna natura ka\u017ce ludziom czu\u0107 si\u0119 tym, kim s\u0105 \u2014 cz\u0142onkami jednej wielkiej rodziny. Jednak\u017ce ze wzgl\u0119du na konkretny wymiar historyczny tej natury ludzie s\u0105 te\u017c w nieunikniony spos\u00f3b po\u0142\u0105czeni \u015bci\u015blejszymi wi\u0119zami z okre\u015blonymi spo\u0142eczno\u015bciami: przede wszystkim z rodzin\u0105, nast\u0119pnie z r\u00f3\u017cnymi grupami \u015brodowiskowymi, na koniec z ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105 etniczno-kulturow\u0105, kt\u00f3ra nie przypadkiem okre\u015blana jest terminem \u201enar\u00f3d\u201d, przywodz\u0105cym na my\u015bl s\u0142owo \u201erodzi\u0107\u201d, kiedy za\u015b nazywana jest \u201eojczyzn\u0105\u201d, wskazuje w\u0142a\u015bnie na rzeczywisto\u015b\u0107 rodziny. Ludzka egzystencja jest zatem osadzona mi\u0119dzy tymi dwoma biegunami \u2014 uniwersalno\u015bci i partykularyzmu \u2014 pozostaj\u0105cymi w stanie \u017cywotnego napi\u0119cia; napi\u0119cie to jest nieuniknione, ale staje si\u0119 szczeg\u00f3lnie owocne, je\u015bli prze\u017cywane jest spokojnie i w spos\u00f3b zr\u00f3wnowa\u017cony.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Na takim fundamencie antropologicznym opieraj\u0105 si\u0119 tak\u017ce \u201eprawa narod\u00f3w\u201d, kt\u00f3re nie s\u0105 niczym innym, jak \u201eprawami cz\u0142owieka\u201d uj\u0119tymi na tej szczeg\u00f3lnej p\u0142aszczy\u017anie \u017cycia wsp\u00f3lnotowego. Refleksja na temat tych praw nie jest z pewno\u015bci\u0105 \u0142atwa, a to ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci w zdefiniowaniu samego poj\u0119cia \u201enarodu\u201d, kt\u00f3rego nie mo\u017cna uto\u017csamia\u0107 a priori i w ka\u017cdym przypadku z pa\u0144stwem. Ta refleksja jest jednak nieodzowna, je\u017celi chcemy unikn\u0105\u0107 b\u0142\u0119d\u00f3w przesz\u0142o\u015bci i stworzy\u0107 sprawiedliwy \u0142ad na \u015bwiecie. Podstaw\u0105 wszystkich innych praw danego narodu jest z pewno\u015bci\u0105 jego prawo do istnienia: nikt zatem \u2014 ani \u017cadne pa\u0144stwo, ani inny nar\u00f3d czy organizacja mi\u0119dzynarodowa \u2014 nie ma prawa utrzymywa\u0107, \u017ce dany nar\u00f3d nie zas\u0142uguje na istnienie. To fundamentalne prawo do istnienia niekoniecznie domaga si\u0119 suwerenno\u015bci pa\u0144stwowej, istniej\u0105 bowiem r\u00f3\u017cne mo\u017cliwe formy prawnego zjednoczenia r\u00f3\u017cnych narod\u00f3w, takie na przyk\u0142ad jak pa\u0144stwa federalne, konfederacje lub pa\u0144stwa dopuszczaj\u0105ce szeroki zakres autonomii regionalnej. W pewnych okoliczno\u015bciach historycznych takie formy wsp\u00f3lnej organizacji, nie daj\u0105ce suwerenno\u015bci pa\u0144stwowej ka\u017cdemu pojedynczemu narodowi, mog\u0105 si\u0119 okaza\u0107 nawet godne zalecenia, pod warunkiem \u017ce panuje w nich klimat prawdziwej wolno\u015bci,  zapewniony  przez  rzeczywist\u0105  realizacj\u0119 zasady samostanowienia lud\u00f3w.<\/p>\n

Z prawem do istnienia wi\u0105\u017ce si\u0119 oczywi\u015bcie tak\u017ce prawo ka\u017cdego narodu do w\u0142asnego j\u0119zyka i kultury, poprzez kt\u00f3re dany nar\u00f3d wyra\u017ca i umacnia to, co nazwa\u0142bym jego pierwotn\u0105 \u201esuwerenno\u015bci\u0105\u201d duchow\u0105. Historia pokazuje, \u017ce w pewnych skrajnych okoliczno\u015bciach (takich na przyk\u0142ad, jakie zaistnia\u0142y w moim kraju rodzinnym) to w\u0142a\u015bnie kultura narodu pozwala mu przetrwa\u0107 mimo utraty niepodleg\u0142o\u015bci politycznej i ekonomicznej. W konsekwencji ka\u017cdy nar\u00f3d ma tak\u017ce prawo kszta\u0142towa\u0107 swoje \u017cycie zgodnie z w\u0142asnymi tradycjami, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie mo\u017ce to polega\u0107 na naruszaniu fundamentalnych praw cz\u0142owieka, zw\u0142aszcza za\u015b na ucisku mniejszo\u015bci. Ka\u017cdy nar\u00f3d ma prawo budowa\u0107 swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107, zapewniaj\u0105c m\u0142odym pokoleniom odpowiednie wychowanie. Je\u017celi jednak \u201eprawa narodu\u201d wyra\u017caj\u0105 jego \u017cywotn\u0105 potrzeb\u0119 zachowania \u201eodr\u0119bno\u015bci\u201d, to trzeba z r\u00f3wn\u0105 moc\u0105 podkre\u015bla\u0107 wymogi \u201euniwersalno\u015bci\u201d, kt\u00f3rych wyrazem jest g\u0142\u0119boka \u015bwiadomo\u015b\u0107 obowi\u0105zk\u00f3w, jakie narody maj\u0105 wobec siebie nawzajem i wobec ca\u0142ej ludzko\u015bci. Pierwszym spo\u015br\u00f3d nich jest z pewno\u015bci\u0105 obowi\u0105zek wsp\u00f3\u0142\u017cycia z innymi narodami w atmosferze pokoju, szacunku i solidarno\u015bci wobec innych narod\u00f3w. W ten spos\u00f3b korzystanie z praw narod\u00f3w, zr\u00f3wnowa\u017cone przez uznanie i wype\u0142nianie obowi\u0105zk\u00f3w, sprzyja owocnej \u201ewymianie dar\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra umacnia jedno\u015b\u0107 wszystkich ludzi.<\/p>\n

Poszanowanie odmienno\u015bci <\/strong><\/p>\n

W ci\u0105gu minionych siedemnastu lat, podczas mych duszpasterskich pielgrzymek do wsp\u00f3lnot Ko\u015bcio\u0142a katolickiego mia\u0142em sposobno\u015b\u0107 nawi\u0105za\u0107 dialog z bogat\u0105 i r\u00f3\u017cnorodn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 narod\u00f3w i kultur wszystkich cz\u0119\u015bci \u015bwiata. Niestety, \u015bwiat musi si\u0119 dopiero nauczy\u0107 wsp\u00f3\u0142istnienia z odmienno\u015bci\u0105, czego bolesnym \u015bwiadectwem s\u0105 niedawne wydarzenia na Ba\u0142kanach i w \u015brodkowej Afryce. Zjawisko \u201eodmienno\u015bci\u201d i swoisto\u015b\u0107 \u201einnego\u201d mog\u0105 by\u0107 czasem postrzegane jako ci\u0119\u017car czy wr\u0119cz jako zagro\u017cenie. L\u0119k przed \u201eodmienno\u015bci\u0105\u201d, wzmacniany przez resentymenty natury historycznej i celowo podsycany przez osobnik\u00f3w pozbawionych skrupu\u0142\u00f3w, mo\u017ce doprowadzi\u0107 nawet do negacji cz\u0142owiecze\u0144stwa \u201einnego\u201d, na skutek czego ludzie zostaj\u0105 wci\u0105gni\u0119ci w wir przemocy, kt\u00f3ra nie oszcz\u0119dza nikogo, nawet dzieci. Sytuacje tego rodzaju s\u0105 dzi\u015b powszechnie znane; m\u00f3wi\u0105c o nich, w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b ogarniam w tej chwili my\u015bl\u0105 i modlitw\u0105 cierpienia udr\u0119czonych mieszka\u0144c\u00f3w Bo\u015bni i Hercegowiny.<\/p>\n

Nauczeni gorzkim do\u015bwiadczeniem, wiemy zatem, \u017ce l\u0119k przed \u201eodmienno\u015bci\u0105\u201d, zw\u0142aszcza w\u00f3wczas gdy wyra\u017ca si\u0119 poprzez ciasny i zamkni\u0119ty w sobie nacjonalizm, odmawiaj\u0105cy \u201einnemu\u201d wszelkich praw, mo\u017ce doprowadzi\u0107 do prawdziwego dramatu przemocy i terroru. A przecie\u017c je\u015bli spr\u00f3bujemy spojrze\u0107 obiektywnie na rzeczywisto\u015b\u0107, jeste\u015bmy w stanie dostrzec, \u017ce mimo wszelkich r\u00f3\u017cnic dziel\u0105cych ludzi i narody istnieje mi\u0119dzy nimi pewna podstawowa wsp\u00f3lnota, jako \u017ce r\u00f3\u017cne kultury nie s\u0105 w istocie niczym innym jak r\u00f3\u017cnymi sposobami podej\u015bcia do pytania o sens istnienia cz\u0142owieka. W\u0142a\u015bnie tutaj mo\u017cemy znale\u017a\u0107 uzasadnienie dla szacunku, jaki nale\u017cy si\u0119 ka\u017cdej kulturze i ka\u017cdemu narodowi: ka\u017cda kultura jest pr\u00f3b\u0105 refleksji nad tajemnic\u0105 \u015bwiata, a w szczeg\u00f3lno\u015bci cz\u0142owieka; jest sposobem wyra\u017cania transcendentnego wymiaru ludzkiego \u017cycia. Sercem ka\u017cdej kultury jest jej stosunek do najwi\u0119kszej tajemnicy: tajemnicy Boga.<\/p>\n

Nasz szacunek dla kultury innych jest wi\u0119c zakorzeniony w szacunku dla podejmowanych przez ka\u017cd\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 pr\u00f3b znalezienia odpowiedzi na zagadnienie ludzkiego \u017cycia. W tym kontek\u015bcie mo\u017cemy si\u0119 przekona\u0107, jak wa\u017cne jest zachowanie fundamentalnego prawa wolno\u015bci religii i wolno\u015bci sumienia \u2014 filar\u00f3w no\u015bnych ca\u0142ej budowli praw cz\u0142owieka i fundamentu ka\u017cdego naprawd\u0119 wolnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Nikt nie ma prawa depta\u0107 tych praw i przymusem narzuca\u0107 innym swojej odpowiedzi na tajemnic\u0119 cz\u0142owieka.<\/p>\n

Kto zamyka si\u0119 na odmienno\u015b\u0107 albo\u2014co gorsza\u2014 pr\u00f3buje t\u0119 odmienno\u015b\u0107 zniszczy\u0107, odbiera sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 zg\u0142\u0119bienia tajemnicy ludzkiego \u017cycia. Prawda o cz\u0142owieku to niezmienne kryterium, wedle kt\u00f3rego zostaj\u0105 os\u0105dzone wszystkie kultury; jednak\u017ce ka\u017cda kultura mo\u017ce nas czego\u015b nauczy\u0107 o wybranym aspekcie tej z\u0142o\u017conej prawdy. Dlatego \u201eodmienno\u015b\u0107\u201d, uwa\u017cana przez niekt\u00f3rych za tak wielkie zagro\u017cenie, mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 \u2014 dzi\u0119ki dialogowi opartemu na wzajemnym szacunku \u2014 \u017ar\u00f3d\u0142em g\u0142\u0119bszego zrozumienia tajemnicy ludzkiego \u017cycia. W tym \u015bwietle nale\u017cy ukaza\u0107 zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119, jaka istnieje mi\u0119dzy szale\u0144czym nacjonalizmem, g\u0142osz\u0105cym pogard\u0119 dla innych narod\u00f3w i kultur, a patriotyzmem, kt\u00f3ry jest godziw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 do w\u0142asnej ojczyzny. Prawdziwy patriota nie zabiega nigdy o dobro w\u0142asnego narodu kosztem innych. To bowiem przynios\u0142oby ostatecznie szkody tak\u017ce jego w\u0142asnemu krajowi, prowadz\u0105c do negatywnych konsekwencji zar\u00f3wno dla napastnika, jak i dla ofiary. Nacjonalizm, zw\u0142aszcza w swoich. bardziej radykalnych postaciach, stanowi antytez\u0119 prawdziwego patriotyzmu i dlatego dzi\u015b nie mo\u017cemy dopu\u015bci\u0107, aby skrajny nacjonalizm rodzi\u0142 nowe formy totalitarnych aberracji. To zadanie pozostaje oczywi\u015bcie w mocy tak\u017ce w\u00f3wczas, gdy fundamentem nacjonalizmu jest zasada religijna, jak to si\u0119 niestety dzieje w przypadku pewnych form tak zwanego \u201efundamentalizmu\u201d.<\/p>\n

Wolno\u015b\u0107 a prawda moralna <\/strong><\/p>\n

Panie i Panowie! Wolno\u015b\u0107 jest miar\u0105 godno\u015bci i wielko\u015bci cz\u0142owieka. \u017bycie w warunkach wolno\u015bci, do kt\u00f3rej d\u0105\u017c\u0105 jednostki i narody, jest wielk\u0105 szans\u0105 rozwoju duchowego cz\u0142owieka i moralnego o\u017cywienia narod\u00f3w. Podstawowy problem, jaki dzisiaj musimy podj\u0105\u0107, to problem odpowiedzialnego korzystania z wolno\u015bci, zar\u00f3wno w jej wymiarze osobistym, jak i spo\u0142ecznym. Musimy zatem uczyni\u0107 przedmiotem naszej refleksji kwesti\u0119 moralnej struktury wolno\u015bci, kt\u00f3ra stanowi wewn\u0119trzn\u0105 architektur\u0119 kultury wolno\u015bci. Wolno\u015b\u0107 nie jest po prostu brakiem tyra\u0144skiej w\u0142adzy i ucisku, nie oznacza te\u017c swobody czynienia wszystkiego, na co si\u0119 ma ochot\u0119. Wolno\u015b\u0107 ma swoj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 \u201elogik\u0119\u201d, kt\u00f3ra j\u0105 okre\u015bla i uszlachetnia: jest podporz\u0105dkowana prawdzie i urzeczywistnia si\u0119 w poszukiwaniu i w czynieniu prawdy. Oderwana od prawdy o cz\u0142owieku, wolno\u015b\u0107 wyradza si\u0119 w \u017cyciu indywidualnym w samowol\u0119, a w \u017cyciu politycznym w przemoc silniejszego i w arogancj\u0119 w\u0142adzy. Dlatego odniesienie do prawdy o cz\u0142owieku \u2014 prawdy powszechnie poznawalnej poprzez prawo moralne, wpisane w serce ka\u017cdego z nas \u2014 nie jest bynajmniej ograniczeniem wolno\u015bci ani zagro\u017ceniem dla niej, ale w rzeczywisto\u015bci gwarantuje przysz\u0142o\u015b\u0107 wolno\u015bci.<\/p>\n

W tym \u015bwietle mo\u017cna zrozumie\u0107, dlaczego utylitaryzm, czyli doktryna okre\u015blaj\u0105ca zasady moralno\u015bci nie na podstawie tego, co dobre, ale co przynosi korzy\u015b\u0107, jest zagro\u017ceniem dla wolno\u015bci ludzi i narod\u00f3w i uniemo\u017cliwia budow\u0119 prawdziwej kultury wolno\u015bci. Konsekwencje polityczne tej doktryny s\u0105 cz\u0119sto tragiczne, poniewa\u017c stanowi ona inspiracj\u0119 dla agresywnego nacjonalizmu, kt\u00f3ry pozwala k\u0142amliwie twierdzi\u0107, \u017ce na przyk\u0142ad zniewolenie mniejszego lub s\u0142abszego narodu jest czym\u015b dobrym, poniewa\u017c s\u0142u\u017cy interesom narodowym. Nie mniej gro\u017ane s\u0105 konsekwencje utylitaryzmu ekonomicznego, kt\u00f3ry sk\u0142ania kraje silniejsze do uzale\u017cniania od siebie i do wyzyskiwania s\u0142abszych.<\/p>\n

Te dwie formy utylitaryzmu cz\u0119sto id\u0105 w parze i to w\u0142a\u015bnie zjawisko ukszta\u0142towa\u0142o w du\u017cej mierze relacje mi\u0119dzy \u201eP\u00f3\u0142noc\u0105\u201d a \u201ePo\u0142udniem\u201d \u015bwiata. W dziejach kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119 uzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci politycznej zbyt cz\u0119sto \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z sytuacj\u0105 faktycznego uzale\u017cnienia ekonomicznego od innych kraj\u00f3w. Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce w pewnych przypadkach w regionach rozwijaj\u0105cych si\u0119 nast\u0105pi\u0142 w rzeczywisto\u015bci tak znaczny regres, \u017ce niekt\u00f3rym pa\u0144stwom brak \u015brodk\u00f3w na zaspokojenie podstawowych potrzeb mieszka\u0144c\u00f3w. Sytuacje tego rodzaju uw\u0142aczaj\u0105 sumieniu ludzko\u015bci i stawiaj\u0105 ludzk\u0105 rodzin\u0119 wobec olbrzymiego wyzwania moralnego. Aby mo\u017cna by\u0142o podj\u0105\u0107 to wyzwanie, konieczne s\u0105 oczywi\u015bcie przemiany zar\u00f3wno w krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119 , jak i w krajach gospodarczo bardziej rozwini\u0119tych. Je\u015bli te pierwsze b\u0119d\u0105 umia\u0142y stworzy\u0107 gwarancje prawid\u0142owego rozporz\u0105dzania zasobami i otrzyman\u0105 pomoc\u0105, a tak\u017ce poszanowania praw cz\u0142owieka, usuwaj\u0105c \u2014 tam gdzie to jest konieczne \u2014 niesprawiedliwe, skorumpowane i autorytarne systemy w\u0142adzy i ustanawiaj\u0105c w ich miejsce rz\u0105dy oparte na zasadzie uczestnictwa i demokracji, to czy\u017c nie wyzwol\u0105 w ten spos\u00f3b najlepszych energii spo\u0142ecznych i gospodarczych swoich spo\u0142ecze\u0144stw? A czy\u017c w \u015bwietle tych rozwa\u017ca\u0144 kraje rozwini\u0119te nie powinny ze swej strony przyj\u0105\u0107 postawy ukszta\u0142towanej nie przez logik\u0119 czysto utylitarystyczn\u0105, ale przez pragnienie wi\u0119kszej sprawiedliwo\u015bci i solidarno\u015bci?<\/p>\n

Tak, szanowne Panie i Panowie! Konieczne jest, aby w gospodarce mi\u0119dzynarodowej zapanowa\u0142a etyka solidarno\u015bci, je\u017celi chcemy, aby przysz\u0142o\u015b\u0107 rodzaju ludzkiego zosta\u0142a ukszta\u0142towana przez powszechny udzia\u0142 w sprawowaniu w\u0142adzy, wzrost ekonomiczny i sprawiedliwy podzia\u0142 d\u00f3br. Wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzynarodowa, o kt\u00f3rej Karta Narod\u00f3w Zjednoczonych m\u00f3wi jako o \u201edrodze do rozwi\u0105zania mi\u0119dzynarodowych problem\u00f3w o charakterze gospodarczym, spo\u0142ecznym i kulturalnym lub humanitarnym\u201d (art. 1, 3), nie mo\u017ce by\u0107 pojmowana wy\u0142\u0105cznie w kategoriach dora\u017anej pomocy i wsparcia czy wr\u0119cz jako spos\u00f3b na uzyskanie korzy\u015bci w zamian za dostarczone \u015brodki materialne.<\/p>\n

\"\"
Kambod\u017c\u0105 – wysypisko \u015bmieci fot. Anna (wikipedia)<\/figcaption><\/figure>\n

W sytuacji, gdy miliony ludzi cierpi\u0105 n\u0119dz\u0119 \u2014 a oznacza to g\u0142\u00f3d, niedo\u017cywienie, choroby, analfabetyzm, zacofanie \u2014 musimy nie tylko pami\u0119ta\u0107, \u017ce nikt nie ma prawa wyzyskiwa\u0107 innych dla w\u0142asnej korzy\u015bci, ale tak\u017ce i przede wszystkim winni\u015bmy okazywa\u0107 konsekwentn\u0105 postaw\u0119 solidarno\u015bci, aby dzi\u0119ki niej inni, \u017cyj\u0105cy w konkretnych warunkach ekonomicznych i politycznych, mogli wykorzystywa\u0107 swoje zdolno\u015bci tw\u00f3rczego dzia\u0142ania, kt\u00f3re s\u0105 cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 ludzk\u0105 osob\u0119 i \u017ar\u00f3d\u0142em bogactwa narod\u00f3w.<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

                                                                                                         Opracowanie Mariusz Jab\u0142o\u0144ski<\/p>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

5 pa\u017adziernika 1995 r. papie\u017c Jan Pawe\u0142 II wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie do Zgromadzenia Og\u00f3lnego ONZ, w kt\u00f3rym zaznaczy\u0142 potrzeb\u0119 respektowania praw narod\u00f3w. W kontek\u015bcie tocz\u0105cej si\u0119 wojny na Ukrainie, ale i … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":34491,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34490"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34490"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34490\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/34491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34490"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34490"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34490"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}