![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1024px-Cecora_1620_111.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nMadonna Skalska<\/h4>\n\n\n\n
Walery Eljasz (podw\u00f3jnego nazwiska zacz\u0105\u0142 u\u017cywa\u0107 dopiero w ostatnich latach \u017cycia) urodzi\u0142 si\u0119 w Krakowie, jak podaj\u0105 r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 w 1840 lub 1841 roku. By\u0142 absolwentem Nowodworka. Studiowa\u0142 w krakowskiej Szkole Sztuk Pi\u0119knych (dzi\u015b \u2013 ASP), a nast\u0119pnie w Monachium, gdzie wspiera\u0142 ochotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do powstania styczniowego. W 1866 roku wr\u00f3ci\u0142 do rodzinnego Krakowa, gdzie pracowa\u0142 jako nauczyciel rysunk\u00f3w, by\u0142 ilustratorem ksi\u0105\u017cek i czasopism oraz projektowa\u0142 dekoracje teatralne i kostiumy. Wystawy jego malarstwa organizowano m. in. w Krakowie, Warszawie, we Lwowie i Wiedniu. Podejmowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie tematy zwi\u0105zane z histori\u0105 Polski, Krakowa i jego zabytkami (m.in. widok na Kopiec Ko\u015bciuszki). Nie obce mu by\u0142o r\u00f3wnie\u017c malarstwo sakralne (m.in. freski w nowym ko\u015bciele w Chocho\u0142owie). W 1863 roku w Dolinie Mnikowskiej na \u015bcianie skalnej namalowa\u0142 wizerunek Matki Boskiej, zwanej Matk\u0105 Bosk\u0105 Skalsk\u0105. Wed\u0142ug legendy, wizerunek powsta\u0142 z inicjatywy hrabiny Potockiej, kt\u00f3rej zachorowa\u0142a c\u00f3rka. Gdy hrabina modli\u0142a si\u0119 o jej uzdrowienie, trzykrotnie mia\u0142a sen o obrazie Matki Boskiej namalowanym na skale. Kiedy c\u00f3rka wyzdrowia\u0142a, kobieta wyruszy\u0142a na poszukiwanie miejsca, kt\u00f3re widzia\u0142a we \u015bnie. Odnalaz\u0142a je w Dolinie Mnikowskiej. Wtedy poprosi\u0142a o pomoc malarza. Niestety oryginalny obraz nie zachowa\u0142 si\u0119, dzi\u015b mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 jego przemalowan\u0105 wersj\u0119.<\/p><\/p>\n\n\n\n\n\n
Pierwszy ceper na Krup\u00f3wkach<\/h4>\n\n\n\n
Na pierwsz\u0105 g\u00f3rsk\u0105 wycieczk\u0119 Radzikowski wybra\u0142 si\u0119 w 1860 roku. Trasa, kt\u00f3r\u0105 przeby\u0142 z innym krakowskim malarzem Aleksandrem Kotsisem prowadzi\u0142a z Zawoi na szczyt Babiej G\u00f3ry. W 1861 roku przyjecha\u0142 do Zakopanego i od tej pory bywa\u0142 tu prawie co roku. Jako pierwszy \u201eceper\u201d wybudowa\u0142, wed\u0142ug projektu swojego brata Stanis\u0142awa dom w stylu szwajcarskim przy Krup\u00f3wkach. W latach 1881-83 powsta\u0142 jeszcze jeden dom przy ul. Stara Polana \u2013 pi\u0119trowa \u201eEljasz\u00f3wka\u201d, a przy nim kilka lat p\u00f3\u017aniej mniejszy domek, kt\u00f3ry jako jedyny zachowa\u0142 si\u0119 do dzi\u015b. Oba budynki tak\u017ce zaprojektowa\u0142 Stanis\u0142aw. Ju\u017c od pierwszego wyjazdu w Tatry Radzikowski rysowa\u0142, malowa\u0142 i fotografowa\u0142 krajobrazy oraz g\u00f3rali, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli przewodnicy towarzysz\u0105cy mu w g\u00f3rskich w\u0119dr\u00f3wkach. Prowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c zapiski. Najbardziej znane tatrza\u0144skie obrazy olejne to m.in.: \u201eZ \u017cycia w Tatrach\u201d (1875), \u201eDolina Ko\u015bcieliska\u201d (1877), \u201eWidok Giewontu od Zakopanego\u201d (1881), \u201eSaba\u0142a na wierchu graj\u0105cy\u201d (1895), \u201eTarg w Zakopanem\u201d (1896), \u201eCzarny Staw G\u0105sienicowy\u201d (1898). Akwarele i rysunki reprodukowane m.in. na poczt\u00f3wkach i legitymacjach Towarzystwa Tatrza\u0144skiego trudno zliczy\u0107. Wszed\u0142 na wi\u0119kszo\u015b\u0107 zdobytych w tym czasie szczyt\u00f3w i prze\u0142\u0119czy, w niekt\u00f3rych przypadkach by\u0142y to pierwsze wej\u015bcia w historii (np. \u015awinica \u2013 1868 rok, trzecie wej\u015bcie na ten szczyt, Lodowy Szczyt \u2013 1873 rok, dziewi\u0105te wej\u015bcie). Radzikowskiemu cz\u0119sto towarzyszy\u0142 w g\u00f3rach przyjaciel dr Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski, popularyzator Zakopanego i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Towarzystwa Tatrza\u0144skiego. W prasie publikowa\u0142 drzeworyty (m.in. podobizny J\u0119drzeja Wali starszego, Macieja Sieczki i Szymona Tatara \u2013 trzech s\u0142ynnych przewodnik\u00f3w \u2013\u201eK\u0142osy\u201d 1866), litografie i miedzioryty, a tak\u017ce zdj\u0119cia o tematyce tatrza\u0144skiej. By\u0142 te\u017c tw\u00f3rc\u0105 licznych panoram z opisami szczyt\u00f3w oraz map i jednym z pierwszych fotograf\u00f3w tatrza\u0144skich. Do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 kilkaset zdj\u0119\u0107, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na dok\u0142adny opis i datowanie stanowi\u0105 bezcenny dokument.<\/p><\/p>\n\n\n\n W 1870 roku Radzikowski wyda\u0142 \u201eIlustrowany przewodnik do Tatr, Pienin i Szczawnic\u201d. Przewodnik, kt\u00f3ry mia\u0142 a\u017c pi\u0119\u0107 wznowie\u0144, przez prawie 50 lat odgrywa\u0142 ogromn\u0105 rol\u0119 w popularyzowaniu turystyki g\u00f3rskiej. Autor dzieli\u0142 si\u0119 w nim m.in. wra\u017ceniami z podr\u00f3\u017cy z Krakowa w Tatry g\u00f3ralskimi wozami (\u201efasi\u0105gami\u201d), kt\u00f3ra kosztowa\u0142a w\u00f3wczas 10 gulden\u00f3w. Drug\u0105 tatrza\u0144sk\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 Eljasza-Radzikowskiego, ilustrowan\u0105 miedziorytami wed\u0142ug jego rysunk\u00f3w by\u0142y \u201eSzkice z podr\u00f3\u017cy w Tatry\u201d (1874), w kt\u00f3rych pisa\u0142: \u201eW kim tkwi chocia\u017c iskra poezji, ten na widok g\u00f3r uczuwa w nich poci\u0105g nieokre\u015blony; jest co\u015b, co ludzi tam zwabia. Jeden z g\u00f3rali zakopia\u0144skich (Maciej Sieczka) w prostocie swojej zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad przyczyn\u0105 d\u0105\u017cenia ludzi do g\u00f3ry, wyrozumowa\u0142, \u017ce na g\u00f3rze wydaje si\u0119 cz\u0142owiekowi, i\u017c jest bli\u017cej Boga\u201d. Podczas pobyt\u00f3w w Zakopanem redagowa\u0142 \u201eGazet\u0119 Zakopia\u0144sk\u0105\u201d i \u201ePrzegl\u0105d Zakopia\u0144ski\u201d. Powsta\u0142 wtedy szereg artyku\u0142\u00f3w m. in. na temat wypadk\u00f3w w Tatrach, os\u00f3b zas\u0142u\u017conych dla Tatr, przewodnictwa oraz zabytk\u00f3w i historii tego regionu. Radzikowski pisa\u0142 i ilustrowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c prace z dziedziny kultury i historii Polski. Jego zas\u0142ugi dla turystyki to nie tylko przewodniki i artyku\u0142y. Jako wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Towarzystwa Tatrza\u0144skiego dzia\u0142a\u0142 na rzecz ochrony przyrody, wytycza\u0142 nowe \u015bcie\u017cki i nadzorowa\u0142 ich budow\u0119, znakowa\u0142 szlaki oraz opiekowa\u0142 si\u0119 schroniskami. Zorganizowa\u0142 te\u017c pierwsze wycieczki Czech\u00f3w w Polskie Tatry.<\/p><\/p>\n\n\n\n Walery Eljasz-Radzikowski zmar\u0142 w Krakowie 22 marca 1905 roku. Nied\u0142ugo po \u015bmierci malarza Towarzystwo Tatrza\u0144skie zaproponowa\u0142o, by jego imieniem nazwa\u0107 jedn\u0105 z turni na Przys\u0142opie Mi\u0119tusim. Poniewa\u017c jednak od 1903 roku obowi\u0105zywa\u0142a zasada, \u017ce nazwy ludowe s\u0105 decyduj\u0105ce, nazwa Eljaszowa Turnia nigdy nie sta\u0142\u0105 si\u0119 nazw\u0105 oficjaln\u0105, cho\u0107 by\u0142a wymieniana w literaturze. To zreszt\u0105 nie pierwszy przypadek, gdy pr\u00f3bowano w ten spos\u00f3b uczci\u0107 osob\u0119 Radzikowskiego. Jeszcze w 1904 roku taternik Karol Englisch wyst\u0105pi\u0142 z inicjatyw\u0105, by jedn\u0105 z turni w masywie Baranich Rog\u00f3w nazwa\u0107 Szczytem Walerego EIjasza, ale r\u00f3wnie\u017c ta nazwa nigdy nie zosta\u0142a wprowadzona.<\/p><\/p>\n\n\n\n \u201eGazeta Lokalna\u201d Miesi\u0119cznik Rady Dzielnicy IV Pr\u0105dnik Bia\u0142y, nr\u00a0206, kwiecie\u0144 2010<\/p>\n\n\n\n Zdj\u0119cia<\/strong>: prace Walerego Eljasza-Radzikowskiego – domena publiczna, Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca malarza przy ul. Karmelickiej 23 w Krakowie fotografia autorstwa Zygmunt Put<\/a>\u00a0–\u00a0Praca w\u0142asna. CC BY-SA 4.0<\/a><\/p>\n\n\n\n Publikujemy teksty zamieszczane na przestrzeni lat w  miesi\u0119czniku Dzielnicy IV Pr\u0105dnik Bia\u0142y \u201eGazeta Lokalna\u201d. Artyku\u0142 wraz z ca\u0142ym numerem mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c pobra\u0107 we wersji cyfrowej na naszej stronie lub stronie Dzielnicy IV Pr\u0105dnik Bia\u0142y. Dodatkowo redakcja pozwoli\u0142a sobie ubogaci\u0107 materia\u0142 archiwalnymi zdj\u0119ciami.<\/strong><\/p><\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Walery_Eljasz_Radzikowski_-_Przewodnik_i_turysci_w_Tatrach_1878-724x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nFasi\u0105giem w Tatry<\/h4>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/800px-Tatra_guide_front_page-616x1024.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n
Nienazwane turnie<\/h4>\n\n\n\nAutor: Mariusz Bembenek<\/h4>\n\n\n\n