Najwi\u0119ksza wawelska donatorka, wybitna badaczka sztuki, pierwsza kobieta \u2013 docent z zakresu historii sztuki na polskiej uczelni, kobieta czynu \u2013 profesor Karolina Lanckoro\u0144ska. Od dzi\u015b jej imi\u0119 nosi skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej u podn\u00f3\u017ca Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Uroczyste ods\u0142oni\u0119cie tablicy odby\u0142o si\u0119 w 20. rocznic\u0119 \u015bmierci Lanckoro\u0144skiej w obecno\u015bci Roberta Piasko\u00adw\u00ads\u00adkiego \u2013 pe\u0142nomocnika prezydenta Krakowa ds. kultury, prof. Andrzeja Betleja \u2013 dyrektora Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu, dr. Joanny Winiewicz-Wolskiej \u2013 kuratorki zbior\u00f3w malarstwa Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu, Piotra Pini\u0144skiego \u2013 prezesa Fundacji Lanckoro\u0144skich. O \u017cyciu i dokonaniach Lanc\u00adkoro\u0144skiej przypominano tak\u017ce podczas tegorocznej, g\u0142o\u015bnej ekspozycji \u201eArcydzie\u0142a z kolekcji Lanckoro\u0144skich\u201d, kt\u00f3ra cztery dni temu zdoby\u0142a I miejsce w kategorii WYSTAWA w <\/strong>IV Edycji presti\u017cowego konkursu ART in Architecture festival 2022.<\/strong><\/p><\/p>\n\n\n\n \u2013 Powsta\u0142y Skwer im. Profesor Karoliny Lanckoro\u0144skiej to \u015bwi\u0119to nie tylko Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu, dla kt\u00f3rego posta\u0107 donatorki jest niezwykle wa\u017cna, to tak\u017ce wa\u017cne wydarzenie dla ca\u0142ego Krakowa. Mam nadziej\u0119, \u017ce widoczne w mie\u015bcie upami\u0119tnienie prof. Lanckoro\u0144skiej przyczyni si\u0119 do upowszechnianiu wiedzy o jednej z najcenniejszych kolekcji na \u015bwiecie, jak i o \u017cyciu niezwyk\u0142ej i do\u015bwiadczonej przez histori\u0119 Kobiety \u2013 m\u00f3wi prof. Andrzej Betlej, dyrektor Zamku Kr\u00f3lewskiego na Wawelu, pomys\u0142odawca inicjatywy.<\/p><\/p>\n\n\n\n Karol Lanckoro\u0144ski \u2013 ojciec Karoliny \u2013 przez lata w swoim wiede\u0144skim pa\u0142acu tworzy\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 kolekcj\u0119 malarstwa. Dzi\u0119ki darowi jego c\u00f3rki Karoliny, jej cz\u0119\u015b\u0107 znalaz\u0142a si\u0119 w Zamku Kr\u00f3lewskim na Wawelu. Na wspomnianej, tegorocznej wystawie, kt\u00f3ra stanowi\u0142a dope\u0142nienie wawelskiej kolekcji, zwiedzaj\u0105cy mogli podziwia\u0107 obrazy takie jak: \u201e\u015awi\u0119ty Jerzy i smok\u201d Paola Uccella (z National Gallery w Londynie), \u201ePortret 21-letniej kobiety\u201d p\u0119dzla na\u015bladowcy Bartholomaeusa Bruyna starszego (Ackland Art Museum w Chapel Hill), oraz \u201eTowarzystwo w parku Barenda Graata\u201d z dawnych zbior\u00f3w kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta (Rijksmuseum w Amsterdamie).<\/p><\/p>\n\n\n\n Karolina Lanckoro\u0144ska urodzi\u0142a si\u0119 11 sierpnia 1898 r. w Buchberg am Kamp w Dolnej Austrii. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Karola z Brzezia Lanckoro\u0144skiego (1848-1933) i Ma\u0142gorzaty z ksi\u0105\u017c\u0105t Lichnowskich (1863\u20131957). <\/p>\n\n\n\n Uko\u0144czy\u0142a elitarne wiede\u0144skie Schotengymansium \u2013 szko\u0142\u0119 o profilu klasycznym, do kt\u00f3rej ucz\u0119szcza\u0142 tak\u017ce jej ojciec i brat Antoni. Wychowana w rodzinie, w kt\u00f3rej \u201eupodobanie do sztuki i zmys\u0142 artystyczny by\u0142y dziedziczne\u201d \u2013 jak pisa\u0142a ksi\u0119\u017cna Nora Fugger, dzieli\u0142a z ojcem zainteresowania sztuk\u0105. Z jedn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105: Karol Lanckoro\u0144ski by\u0142 pasjonatem w\u0142oskiego Quattrocenta. Karla, otoczona od dziecka dzie\u0142ami sztuki, upodoba\u0142a sobie wiek XVI \u2013 jej ulubionym artyst\u0105 by\u0142 Micha\u0142 Anio\u0142. Gdy mia\u0142a 12 lat ojciec zabra\u0142 j\u0105 do Florencji, gdzie chcia\u0142 pokaza\u0107 c\u00f3rce freski Fra Angelica w klasztorze San Marco. Obejrza\u0142a je pos\u0142usznie, ale swoj\u0105 pasj\u0119 odkry\u0142a dopiero w\u00f3wczas, gdy zobaczy\u0142a Dawida Micha\u0142a Anio\u0142a we florenckiej Galeria dell\u2019Accademia. Zakupion\u0105 w\u00f3wczas fotografi\u0119 tej rze\u017aby mia\u0142a zawsze na swoim biurku. S\u0105d Ostateczny Micha\u0142a Anio\u0142a w kaplicy Syksty\u0144skiej by\u0142 tematem jej rozprawy doktorskiej, kt\u00f3r\u0105 obroni\u0142a w roku 1926. Doktorat by\u0142 zwie\u0144czeniem studi\u00f3w w zakresie historii sztuki, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142a jako wolna s\u0142uchaczka na Uniwersytecie Wiede\u0144skim pod kierunkiem zaprzyja\u017anionego W 1922 roku wyjecha\u0142a po raz pierwszy do Rzymu; przez kilka lat pracowa\u0142a tam jako bibliotekarka w Stacji Naukowej Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci, porz\u0105dkuj\u0105c ksi\u0119gozbi\u00f3r oraz s\u0142ynn\u0105 rozdolsk\u0105 Fototek\u0119, ofiarowan\u0105 plac\u00f3wce przez jej ojca. Kontynuowa\u0142a te\u017c prac\u0119 naukow\u0105. W roku 1934 zosta\u0142a cz\u0142onkiem lwowskiego Towarzystwa Bada\u0144 Historycznych, w pa\u017adzierniku tego roku dopuszczono j\u0105 do habilitacji. Habilitowa\u0142a si\u0119 w roku nast\u0119pnym na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy \u201eDekoracja ko\u015bcio\u0142a del Ges\u00f9 w Rzymie na tle rozwoju baroku w Rzymie\u201d. By\u0142a pierwsz\u0105 kobiet\u0105-docentem z zakresu historii sztuki na polskiej uczelni. Stanowisko, na kt\u00f3re w pe\u0142ni zas\u0142ugiwa\u0142a, otrzyma\u0142a dzi\u0119ki wstawiennictwu prof. Leona hr. Pini\u0144skiego. Malarstwo Giotta i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Pisanich, a tak\u017ce dzie\u0142a Rembrandta by\u0142y tematem jej wyk\u0142ad\u00f3w uniwersyteckich we Lwowie w roku akademickim 1938\/1939. Nie by\u0142o jej jednak dane pracowa\u0107 zbyt d\u0142ugo \u2013 wojna przerwa\u0142a \u015bwietnie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 karier\u0119.<\/p>\n\n\n\n Tragiczny dzie\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r. zasta\u0142 j\u0105 w Rzymie. Niezw\u0142ocznie powr\u00f3ci\u0142a do Lwowa; na prze\u0142omie 1939 i 1940 r. prowadzi\u0142a jeszcze wyk\u0142ady na Uniwersytecie Ukrai\u0144skim; w styczniu 1940 r. z\u0142o\u017cy\u0142a przysi\u0119g\u0119 jako cz\u0142onek Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej. W maju 1940 r., w obawie przed aresztowaniem, uciek\u0142a ze Lwowa i przedosta\u0142a si\u0119 do Krakowa, gdzie nawi\u0105za\u0142a konspiracyjne kontakty, wykonuj\u0105c rozkazy Tadeusza Bora-Komorowskiego. W Krakowie rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Radzie G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej (RGO), dzia\u0142aj\u0105cej za zgod\u0105 niemieckiego okupanta, nios\u0105cej pomoc aresztowanym. Od stycznia do maja 1942 r. pracowa\u0142a w Stanis\u0142awowie, jako zarz\u0105dca komisaryczny RGO dla 17 powiat\u00f3w Galicji Wschodniej. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 zacz\u0119\u0142a jednak wzbudza\u0107 coraz wi\u0119ksze podejrzenia okupanta. Aresztowana 12 maja 1942 r. w Ko\u0142omyi, by\u0142a przes\u0142uchiwana w wi\u0119zieniu w Stanis\u0142awowie przez szefa gestapo Hansa Kr\u00fcgera, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107 faktu, \u017ce ona \u2013 c\u00f3rka Niemki \u2013 jest wrogiem Rzeszy.<\/p>\n\n\n\n 8 lipca 1942 r. Karolina Lanckoro\u0144ska zosta\u0142a przewieziona do wi\u0119zienia we Lwowie przy ul. \u0141\u0105ckiego i tam na r\u0119ce Waltera Kutschmanna, jednego z szef\u00f3w gestapo w Drohobyczu, z\u0142o\u017cy\u0142a obszerny, 14-stronicowy raport dotycz\u0105cy zbrodni na lwowskich profesorach, obci\u0105\u017caj\u0105cy Kr\u00fcgera; jeden egzemplarz trafi\u0142 do r\u0105k rektora Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, profesora Stanis\u0142awa Kulczy\u0144skiego (1895-1975). Unikn\u0119\u0142a \u015bmierci dzi\u0119ki wstawiennictwu cz\u0142onk\u00f3w w\u0142oskiej dynastii sabaudzkiej u samego Heinricha Himmlera. Pozornie wyrwana ze szpon\u00f3w Kr\u00fcgera, nie odzyska\u0142a jednak wolno\u015bci. Ze Lwowa przewieziono j\u0105 do wi\u0119zienia w Berlinie przy Alexanderplatz, sk\u0105d 8 stycznia 1943 r. trafi\u0142a do obozu koncentracyjnego. W Ravensbr\u00fcck sp\u0119dzi\u0142a dwa lata i trzy miesi\u0105ce. 5 kwietnia 1945 r., zaledwie miesi\u0105c przed zako\u0144czeniem wojny, zosta\u0142a zwolniona.<\/p>\n\n\n\n Do Polski po wojnie wr\u00f3ci\u0107 nie mog\u0142a \u2013 jej \u201ema\u0142a ojczyzna\u201d, ukochany Lw\u00f3w i maj\u0105tek Komarno, znalaz\u0142y si\u0119 po drugiej stronie granicy. Jako oficer prasowy 2. Korpusu armii gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa zaj\u0119\u0142a si\u0119 organizacj\u0105 studi\u00f3w dla polskich \u017co\u0142nierzy. W stolicy W\u0142och osiad\u0142a na sta\u0142e; zamieszka\u0142a w Rzymie przy via Virginio Orsini 19. Z okien swojego gabinetu widzia\u0142a kopu\u0142\u0119 Bazyliki \u015bw. Piotra, na regale obok fotela sta\u0142 blaszany kubek, kt\u00f3ry zabra\u0142a z Ravensbr\u00fcck. Polski paszport otrzyma\u0142a dopiero w 1989 r. \u2013 czuj\u0105c si\u0119 Polk\u0105, po II wojnie \u015bwiatowej nie chcia\u0142a przyj\u0105\u0107 obywatelstwa \u017cadnego kraju. W listopadzie 1945 r. podpisa\u0142a \u2013 wraz z ks. pra\u0142atem Walerianem Meysztowiczem \u2013 akt za\u0142o\u017cycielski Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Instytut zajmowa\u0142 si\u0119 przede wszystkim wydawaniem \u017ar\u00f3de\u0142 dotycz\u0105cych historii Polski, znajduj\u0105cych si\u0119 w archiwach zagranicznych. W roku 1967 r. utworzy\u0142a wraz z bratem Antonim Fundacj\u0119 Lanckoro\u0144skich, przeznaczaj\u0105c na jej potrzebny rodzinny maj\u0105tek. Za cel postawi\u0142a sobie finansowanie bada\u0144 naukowych, rozdzielanie stypendi\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105cych polskim badaczom pobyty za granic\u0105, co mia\u0142o fundamentalne znaczenie w trudnych dla Polski czasach socjalizmu.<\/p>\n\n\n\n Karolina Lanckoro\u0144ska prze\u017cy\u0142a ca\u0142e XX stulecie. Zmar\u0142a 25 sierpnia 2002 r. w Rzymie, zosta\u0142a pochowana na cmentarzu Campo Verano. Ani ona, ani jej siostra Adelajda, ani brat Antoni nie za\u0142o\u017cyli rodziny. R\u00f3d wygas\u0142. Pozosta\u0142a kolekcja \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 ogromnych zbior\u00f3w rodzinnych, gromadzonych od kilku pokole\u0144. Maj\u0105tek rodzinny przeznaczy\u0142a \u2013 jak pisa\u0142 Mieczys\u0142aw Paszkiewicz \u2013 \u201ena cele publiczne\u201d. Na utrzymanie fundacji, wydawanie \u017ar\u00f3de\u0142 do dziej\u00f3w Polski, na ratowanie polskich instytucji kulturalnych za granic\u0105, na stypendia, na ksi\u0105\u017cki dla polskich bibliotek. I to ona \u2013 po wahaniach, za namow\u0105 m.in. Lecha Kalinowskiego \u2013 podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o przekazaniu tego, co pozosta\u0142o z rodzinnej kolekcji, zdziesi\u0105tkowanym przez niemieckiego okupanta polskim instytucjom kulturalnym. \u201eNie \u015bni\u0142o mi si\u0119 w naj\u015bmielszych marzeniach mojego d\u0142ugiego \u017cycia, \u017ce mi jeszcze b\u0119dzie dane napisa\u0107 ten list. Sk\u0142adam dar w ho\u0142dzie Rzeczpospolitej Wolnej i Niepodleg\u0142ej\u201d, napisa\u0142a w li\u015bcie do \u00f3wczesnego Prezydenta Rzeczypospolitej we wrze\u015bniu 1994 r., gdy przekazywa\u0142a do Polski dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3re przez blisko 50 lat zdobi\u0142y pa\u0142ac jej ojca przy Jacquingasse 18 w Wiedniu. Wierna rodowej dewizie: \u201eflammans pro recto\u201d \u2013 \u201ep\u0142on\u0105\u0107 dla s\u0142uszno\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n Fot. ipn.gov.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Najwi\u0119ksza wawelska donatorka, wybitna badaczka sztuki, pierwsza kobieta \u2013 docent z zakresu historii sztuki na polskiej uczelni, kobieta czynu \u2013 profesor Karolina Lanckoro\u0144ska. Od dzi\u015b jej imi\u0119 nosi skwer na … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":33625,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33624"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33624"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33624\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Wybitna, ambitna, pierwsza<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
z ojcem Maxa Dvo\u0159\u00e1ka, po jego \u015bmierci w roku 1921 kontynuowa\u0142a je u Juliusza von Schlossera. <\/p>\n\n\n\nDemony wojny<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Zawsze Pol(s)ka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Epitafium<\/strong><\/h3>\n\n\n\n