30 czerwca 2022 r. nast\u0105pi uroczyste ods\u0142oni\u0119cie pomnika gen. Boles\u0142awa Wieniawy-D\u0142ugoszowskiego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Przed tym wydarzeniem zach\u0119camy do zapoznania si\u0119 z tekstem Paw\u0142a Chojnackiego z krakowskiego Oddzia\u0142u IPN.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W og\u0142oszonej niedawno ksi\u0105\u017cce Krzysztof Kloc rozpatruje na ponad czterystu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu stronach Studium fenomenu Komendanta. My \u2013 na kilku \u2013 zmierzmy si\u0119 z \u017cywym i sensacyjnym wdzi\u0119kiem jego przybocznego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dziwnie bliscy sobie\u2026 W lutym 1916 roku (wraz z Kazimierzem Sosnkowskim) \u2013 \u015bwiadek przej\u015bcia J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego na katolicyzm. W grudniu 1918 jeden z pi\u0119ciu \u2013 sporz\u0105dzenia testamentu. Ale i wys\u0142any zaraz z delegacj\u0105 do Pary\u017ca, jako osobisty \u0142\u0105cznik, koordynuje ca\u0142o\u015b\u0107 polityki Naczelnika Pa\u0144stwa nad Sekwan\u0105. Zbiera informacje, komunikuje jego wol\u0119 wsp\u00f3\u0142pracownikom, posy\u0142a meldunki, odbiera instrukcje. Uszy i oczy Pi\u0142sudskiego w stolicy Francji podczas kluczowych rokowa\u0144. A p\u00f3\u017aniej, do ko\u0144ca \u2013 obok J\u00f3zefa Becka, Walerego S\u0142awka, Kazimierza \u015awitalskiego, Aleksandra Prystora i \u201eSzefa\u201d Sosnkowskiego \u2013 nale\u017cy do \u201egrupy najbli\u017cszych wykonawc\u00f3w woli\u201d \u2013 do \u201edru\u017cyny Komendanta\u201d. Czy koronowa\u0142by go na polskiego kr\u00f3la, gdyby nadarzy\u0142y si\u0119 okoliczno\u015bci? Kto wie! W czasie dyskusji wok\u00f3\u0142 Konstytucji w 1935 roku mia\u0142 popiera\u0107 wraz Catem \u2013 w\u015br\u00f3d nielicznych \u2013 wprowadzenie monarchii\u2026<\/p><\/p>\n\n\n\n W pasjonuj\u0105cej pracy spotkamy Boles\u0142awa Wieniaw\u0119-D\u0142ugoszowskiego na trzydziestu pi\u0119ciu kartach. Siedem i p\u00f3\u0142 procent tre\u015bci \u2013 du\u017ce to, czy ma\u0142e proporcje \u017cywot\u00f3w? Bo w kontek\u015bcie mocarza los \u201eksi\u0119cia J\u00f3zefa owych czas\u00f3w\u201d zawsze b\u0119dzie postrzegany. Tak kre\u015bli\u0142 jego obraz 1919 Kazimierz Wierzy\u0144ski, tak zawo\u0142a w wierszu pt. Pi\u0142sudski: \u201ePami\u0119taj! W Twoich dziejach on jeden si\u0119 dzieje, \/ Przepruwa czas i krzyczy spod ziemi\u2026\u201d. W ksi\u0105\u017cce Krzysztofa Kloca jest wielu bohater\u00f3w, lecz nie ma poet\u00f3w. Na szcz\u0119\u015bcie \u2013 gdy\u017c daje nam to szans\u0119, by wple\u015b\u0107 ten w\u0105tek.<\/p><\/p>\n\n\n\n Nie ma wznios\u0142ych liryk\u00f3w, lecz humor si\u0119 leje, jak ta dykteryjka (archiwum Tadeusza Schaetzla, w Instytucie Pi\u0142sudskiego w Londynie). Jedna z wielu podobnych, co autor zaznacza. Ot\u00f3\u017c wobec Komendanta \u201ew sytuacjach towarzyskich bodaj\u017ce na najwi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 zawsze b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 Wieniawa\u201d. Rzecz si\u0119 dzieje w Belwederze:<\/p><\/p>\n\n\n\n \u201eWieniawa: \u00abNie ma dowodu, \u017ce cz\u0142owieka stworzy\u0142 Pan B\u00f3g\u00bb. Czarcia symbolika pojawi si\u0119 wcze\u015bniej przy innej okazji. Obl\u0119gorek w sierpniu 1914: \u201eBodaj z samym diab\u0142em, byle do wolnej Polski\u201d \u2013 rzuci w odpowiedzi Henrykowi Sienkiewiczowi u\u0142an Beliny na wsp\u00f3\u0142czuj\u0105c\u0105 uwag\u0119 \u201ebo idziecie z Niemcami\u201d. Gdzie jeszcze na biesa natrafi\u0119? Tak, wiem \u2013 pobocznie \u2013 przy lekturze najs\u0142ynniejszych strof doktora medycyny\u2013oficera\u2013poety: \u201eMo\u017ce mnie wreszcie wsadz\u0105 w czy\u015b\u0107cu na odwachu, \/ By aresztem\u2026 o wodzie sp\u0142aci\u0107 grzech\u00f3w kwit, \/ Ale my\u015bl\u0119, \u017ce wszystko sko\u0144czy si\u0119 na strachu, \/ A stch\u00f3rzy\u0107 raz \u2013 przed Bogiem \u2013 to przecie nie wstyd\u201d. Kiedy indziej rzuci: \u201ePrzy zorzy ksi\u0119\u017cycowej albo ranem z\u0142otem, \/ Ponad chmury wyskoczy\u0107\u2026 I z wichrem planetarnym pu\u015bciwszy si\u0119 w taniec, Goni\u0107 na koniec \u015bwiata, dalej \u2013 \u2026\u201d. Jak\u017ce kojarzy nam si\u0119 ta mara pegaziej szar\u017cy z dalszymi wersami o Pi\u0142sudskim przywo\u0142anego ju\u017c Wierzy\u0144skiego: \u201eWypu\u015b\u0107 go, niech wyleci, niech p\u0142aszczem powieje, \/ Niech porazi parad\u0105 tysi\u0105ca swych szabel\u2026\u201d. Widzimy, jak razem frun\u0105 do dzi\u015b \u2013 Komendant i jego Adiutant. A my? Nas tytu\u0142y U\u0142a\u0144ska jesie\u0144, czy Szwole\u017cerski spleen wiod\u0105 po lepkiej ziemi \u2013 st\u0119pa, listopadowo-grudniowym traktem. Pierwszy wiersz Jan Lecho\u0144 uzna za czaruj\u0105cy, a Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz za \u201eautocharakterystyczny\u201d. Czy ten utw\u00f3r stanowi\u0142 przepustk\u0119? Mieczys\u0142aw Grydzewski uzna\u0142 wszak Wieniaw\u0119 za \u201eskamandryt\u0119 \u00abhonoris causa\u00bb\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n Jak zauwa\u017cy\u0142 Miros\u0142aw Supruniuk w biograficznym wst\u0119pie do esej\u00f3w redaktor \u201eSkamandra\u201d, Grydzewski stanowi\u0142 dla pi\u0105tki mistrz\u00f3w pi\u00f3ra wielkie \u201eu\u0142atwienie\u201d w \u017cyciu literackim. Podobnie jak Wieniawa \u2013 w ich kontaktach z w\u0142adz\u0105 (\u201ePan przecie\u017c zna Wieniaw\u0119!\u201d \u2013 parodiowa\u0142 Julian Tuwim w zwrotkach po\u015bwi\u0119conych koledze). Chyba o obu mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce \u2013 ulepieni z innej gliny \u2013 nie nale\u017celi do nich, do legendarnych bard\u00f3w? Ale trwaj\u0105 dalej jak wsp\u00f3lna marka szcz\u0119\u015bliwej, w Odrodzonej Polsce, si\u00f3demki! Zn\u00f3w anegdota \u2013 uwieczni\u0142 j\u0105 Jan Lecho\u0144 w Dzienniku: \u201e[Antoni] S\u0142onimski o pewnym biednym rogaczu, kt\u00f3remu Wieniawa sprz\u0105tn\u0105\u0142 sprzed nosa jego \u00abkochank\u0119\u00bb: \u00abO co mu chodzi? Przecie\u017c Wieniawa \u2013 to jest si\u0142a wy\u017csza!\u00bb\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n Jest tam i inny epizod: \u201eWieniawa, po przepitym wieczorze u [Stanis\u0142awa] Za\u0107wilichowskiego: \u00abDosy\u0107 \u017cart\u00f3w. Zaczynaj\u0105 si\u0119 schody\u00bb\u201d. Czy od niego wyszed\u0142 ten rze\u015bki bon-mocik? Lecho\u0144 dopowiada powa\u017cnie: \u201eJa m\u00f3wi\u0119 sobie: \u00abDosy\u0107 \u017cart\u00f3w. Zacz\u0105\u0107 pisanie\u00bb\u201d. Powa\u017cnie tak\u017ce zacytuje, co mu powiedzia\u0142 genera\u0142-ambasador w Pary\u017cu w 1939 roku: \u201eNajlepiej spisali si\u0119 ci\u0119 ci, kt\u00f3rzy nie chcieli \u017cy\u0107\u2026\u201d, przywo\u0142uj\u0105c wrze\u015bniowych Sosnkowskiego i Starzy\u0144skiego. Wieniawa te\u017c w ko\u0144cu \u017cy\u0107 ju\u017c nie chcia\u0142, lecz \u201espisa\u0107 si\u0119\u201d \u2013 nie m\u00f3g\u0142\u2026 O ile jest w nas wielu (przyznajmy!) t\u0119sknota i zazdro\u015b\u0107 dla jego \u017cycia, to nowojorskie odej\u015bcie \u2013 jak pisa\u0142 Wierzy\u0144ski \u2013 \u201epierwszego kawalera Warszawy\u201d, podw\u00f3jnie nas zmra\u017ca. Pr\u00f3cz Pi\u0142sudskiego napisze i elegi\u0119 Wieniawa: \u201eLecz on ja\u015bnia\u0142, szed\u0142 w m\u0142odo\u015b\u0107, powraca\u0142 po swoje, \u2026Kto\u015b po salwie podnosi\u0142 z murawy naboje\u201d.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Raczej \u0142uski zbierali chyba uczestnicy pogrzebu\u2026 Pogrzebu, kt\u00f3ry obok po\u017cegnania Ignacego Matuszewskiego, przypomni sobie Jan Lecho\u0144 w kontek\u015bcie poch\u00f3wku Henryka Floyara-Rajchmana w 1951 roku. Wyzna: \u201e\u2026nie czu\u0142em tej beznadziejno\u015bci, tego jakiego\u015b przekle\u0144stwa polskiego losu, co wtedy gdy oni odchodzili, jakby na znak gini\u0119cia wszystkiego, co polskie w kraju i za krajem. Ca\u0142y czas my\u015bla\u0142em sobie: \u00abCzemu on nie do\u017cy\u0142 tych paru lat jeszcze, kt\u00f3rych mu brakowa\u0142o do naszego powrotu\u00bb\u201d. Powrotu, kt\u00f3ry nie nast\u0105pi\u0142. Zostali\u015bmy na d\u0142ugo sami.<\/p><\/p>\n\n\n\n \u0179r\u00f3d\u0142a cytat\u00f3w i wykorzystana literatura: K. Kloc, Pi\u0142sudski. Studium fenomenu Komendanta, Krak\u00f3w 2021; K. Wierzy\u0144ski, Pami\u0119tnik poety, opr., wst\u0119pem i przypisami opatrzy\u0142 P. K\u0105dziela, Warszawa 2018; J.M. Majchrowski, Ulubieniec Cezara. Boles\u0142aw Wieniawa-D\u0142ugoszowski. Zarys biografii, Wroc\u0142aw\u2013Warszawa\u2013Krak\u00f3w, 1990; B. Wieniawa-D\u0142ugoszowski, Wiersze i piosenki, opr. W. Grochowalski, \u0141\u00f3d\u017a 2002; M. Grydzewski, Silva rerum, wyb\u00f3r J.S. W\u00f3jcik, M.A. Supruniuk, Warszawa 2014; J. Lecho\u0144, Dziennik, t. 1, 2, 3, Londyn 1967, 1970, 1973.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 30 czerwca 2022 r. nast\u0105pi uroczyste ods\u0142oni\u0119cie pomnika gen. Boles\u0142awa Wieniawy-D\u0142ugoszowskiego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Przed tym wydarzeniem zach\u0119camy do zapoznania si\u0119 z tekstem Paw\u0142a Chojnackiego z krakowskiego Oddzia\u0142u … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32449,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32448"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32448"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32448\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32448"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32448"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Ksi\u0105dz [Bronis\u0142aw] \u017bongo\u0142\u0142owicz: (oburzony)
Wieniawa: \u00abNo dobrze, dobrze, ale chyba si\u0119 ksi\u0105dz przynajmniej w tym ze mn\u0105 zgodzi, \u017ce stwarzaj\u0105c Polaka, Pan B\u00f3g musia\u0142 to chyba zrobi\u0107 pospo\u0142u z diab\u0142em\u00bb.
Pi\u0142sudski: \u00abA mnie, prosz\u0119 ksi\u0119dza, zdaje si\u0119, \u017ce tutaj Wieniawa ma racj\u0119\u00bb.
Ksi\u0105dz \u017bongo\u0142\u0142owicz: \u00abI Pan, Panie Marsza\u0142ku, Polak, tak mo\u017ce m\u00f3wi\u0107? \u00bb.
Pi\u0142sudski: \u00abSpokojnie, spokojnie, prosz\u0119 ksi\u0119dza, ja jestem Litwinem\u00bb\u201d.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n