{"id":32442,"date":"2022-06-27T09:50:33","date_gmt":"2022-06-27T07:50:33","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=32442"},"modified":"2022-06-27T09:50:35","modified_gmt":"2022-06-27T07:50:35","slug":"harcerska-solidarnosc-od-legalizacji-do-delegalizacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2022\/06\/27\/harcerska-solidarnosc-od-legalizacji-do-delegalizacji\/","title":{"rendered":"Harcerska Solidarno\u015b\u0107. Od legalizacji do delegalizacji"},"content":{"rendered":"\n
Marcin Kapusta\/IPN Krak\u00f3w<\/h5>\n\n\n\n

26 czerwca 1982 r. w\u0142adze ZHP zdelegalizowa\u0142y Rad\u0119 Porozumienia Kr\u0119g\u00f3w Instruktor\u00f3w Harcerskich im. Andrzeja Ma\u0142kowskiego czyli struktur\u0119 kierownicz\u0105 \u201eharcerskiej Solidarno\u015bci\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Sierpniowe dni roku 1980 i okres bezpo\u015brednio po nim nast\u0119puj\u0105cy by\u0142y wyzwaniem dla ruchu harcerskiego, a zarazem momentem walki o jego kszta\u0142t. Nieformalne kontakty, g\u0142\u00f3wnie pomi\u0119dzy instruktorami warszawskimi i krakowskimi, kt\u00f3rym szczeg\u00f3lnie bliskie by\u0142y tradycyjne idea\u0142y s\u0142u\u017cby Bogu, Polsce i bli\u017anim trwa\u0142y przed Sierpniem. Mia\u0142y one niebagatelny wp\u0142yw na wydarzenia, do kt\u00f3rych dosz\u0142o jesieni\u0105 1980 r.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W pa\u017adzierniku og\u0142oszony zosta\u0142 \u201eList instruktor\u00f3w \u015brodowiska krakowskiego\u201d, wyznaczaj\u0105cy program odrodzenia harcerstwa. W inicjatywie tej uczestniczy\u0142o grono instruktor\u00f3w z Krakowa, m.in. Kazimierz Wiatr, Stanis\u0142aw Krawczy\u0144ski, Jerzy Parzy\u0144ski. List sta\u0142 si\u0119 deklaracj\u0105 programow\u0105 powstaj\u0105cego ruchu, \u017c\u0105daj\u0105cego niezale\u017cno\u015bci i samodzielno\u015bci ZHP. Natomiast w Warszawie zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 sformalizowania dzia\u0142ania poprzez utworzenie kr\u0119gu instruktorskiego. Pierwsze Kr\u0119gi Instruktor\u00f3w Harcerskich im. Andrzeja Ma\u0142kowskiego (KIHAM) powsta\u0142y jesieni\u0105. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej, dla skoordynowania ich dzia\u0142ania w skali og\u00f3lnopolskiej, utworzono Porozumienie Kr\u0119g\u00f3w, kt\u00f3rego prac\u0105 kierowa\u0142a rada ze Stanis\u0142awem Czopowiczem jako przewodnicz\u0105cym.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Opaska PZHIH. Fot. ze zbior\u00f3w archiwumharcerskie.pl<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Celem KIHAM by\u0142a g\u0142\u0119boka odnowa ZHP \u2013 przede wszystkim powr\u00f3t do programu wychowawczego opartego na tradycyjnych ideach, wychowaniu religijnym, patriotycznym, braterstwie, spo\u0142ecznej pracy instruktor\u00f3w. Powr\u00f3t do prawdy i warto\u015bci.
Kolejne miesi\u0105ce mija\u0142y na intensywnej pracy i rozwoju niezale\u017cnej dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej. By\u0142y tak\u017ce okresem konfrontacji z etatowym aparatem ZHP.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Gor\u0105ca jesie\u0144 1981 roku<\/h3>\n\n\n\n

W okresie \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d najwi\u0119kszym przedsi\u0119wzi\u0119ciem KIHAM by\u0142 Jubileuszowy Zlot Harcerstwa, zorganizowany we wrze\u015bniu 1981 r. na krakowskich B\u0142oniach. Cho\u0107 by\u0142 oficjalnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem ZHP, to mia\u0142 inn\u0105 ni\u017c dotychczasowe formu\u0142\u0119 \u2013 by\u0142 zlotem zast\u0119p\u00f3w. I co niezwykle wa\u017cne po raz pierwszy masowa, og\u00f3lnopolska akcja nie by\u0142a narzucona odg\u00f3rnie.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Podczas Zlotu szczeg\u00f3lnymi chwilami by\u0142o ognisko na Ska\u0142kach Twardowskiego z gaw\u0119d\u0105 naczelnika Szarych Szereg\u00f3w Stanis\u0142awa Broniewskiego \u201eOrszy\u201d, a tak\u017ce msza \u015bwi\u0119ta w katedrze wawelskiej, kt\u00f3rej przewodniczy\u0142 bp Jan Pietraszko, dawny kapelan harcerski. W prezbiterium pochyli\u0142y si\u0119 harcerskie sztandary, w jednym szeregu stan\u0119li seniorzy pami\u0119taj\u0105cy pierwsze lata harcerstwa w odrodzonej po zaborach ojczy\u017anie i m\u0142odzi harcerze.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Jesieni\u0105 trwa\u0142y rozmowy KIHAM z w\u0142adzami ZHP, m.in. w sprawie przywr\u00f3cenia dawnego systemu pi\u0119ciu stopni harcerskich \u2013 od m\u0142odzika\/ochotniczki do harcerza\/harcerki Rzeczypospolitej oraz zasad etycznych dla instruktor\u00f3w. Zaostrzy\u0142 si\u0119 sp\u00f3r o tre\u015b\u0107 przyrzeczenia harcerskiego. W pa\u017adzierniku we Wroc\u0142awiu KIHAM przyj\u0105\u0142 stanowisko dopuszczaj\u0105ce przyjmowanie przyrzeczenia zgodnego z przedwojennym brzmieniem, jak\u017ce innego ni\u017c formalnie obowi\u0105zuj\u0105ce.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Hm Wojciech Wr\u00f3blewski, instruktor KIHAM. kopia ze zbior\u00f3w M. Kapusty<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Okres ten to zarazem przygotowania do Pogotowia Zimowego Harcerek i Harcerzy \u2013 akcji, w ramach kt\u00f3rej harcerze w trudny zimowy czas (zapowiadano surow\u0105 zim\u0119) mieli pe\u0142ni\u0107 s\u0142u\u017cb\u0119, nie\u015b\u0107 pomoc bli\u017anim w potrzebie. Przedsi\u0119wzi\u0119cie nawi\u0105zywa\u0142o do harcerskiego Pogotowia Wojennego z 1939 r. Informacja o nim zosta\u0142a og\u0142oszona w dniu 18 pa\u017adziernika, a kierownictwo powierzono Ryszardowi Wcis\u0142o. Uzyskano wsparcie Ko\u015bcio\u0142a oraz \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Grudniowe dni pokaza\u0142y, jak szybko i jak bardzo ta harcerska pomoc okaza\u0142a si\u0119 potrzebna.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Po wprowadzeniu stanu wojennego, kt\u00f3rego konsekwencj\u0105 by\u0142o m.in. drastyczne ograniczenie swob\u00f3d obywatelskich ZHP nie zosta\u0142 zawieszony, jak uczyniono z wszystkimi niezale\u017cnymi od w\u0142adz organizacjami i stowarzyszeniami. Traktowany by\u0142 jako formalnie autonomiczna organizacja m\u0142odzie\u017cowa, mog\u0105ca \u2013 podobnie jak ZMW, ZSMP i ZSP \u2013 prowadzi\u0107 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Rada Naczelna ZHP udzieli\u0142a poparcia Wojskowej Radzie Ocalenia Narodowego, kt\u00f3ra sprawowa\u0142a faktyczn\u0105 w\u0142adz\u0119 w Polsce. Kilka lat p\u00f3\u017aniej, w 1985 r. \u00f3wczesny naczelnik ZHP, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 na tej funkcji Andrzeja Ornata tak mia\u0142 wspomina\u0107 tamt\u0105 decyzj\u0119: \u201ePotwierdzeniem naszej dojrza\u0142o\u015bci politycznej oraz odpowiedzialno\u015bci za powierzon\u0105 m\u0142odzie\u017c by\u0142o poparcie udzielone w dniu 13 grudnia 1981 r. przez Rad\u0119 Naczeln\u0105 ZHP Wojskowej Radzie Ocalenia Narodowego. W trudnym 1981 r. potrafili\u015bmy zachowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 (…). ZHP nie odst\u0105pi\u0142 od zasad okre\u015blaj\u0105cych jego socjalistyczny, \u015bwiecki charakter\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\u201eStan wojenny nie sprzyja dyskusji\u201d<\/h3>\n\n\n\n

W realiach stanu wojennego, mimo trudno\u015bci oraz internowania Stanis\u0142awa Czopowicza, kr\u0119gi stara\u0142y si\u0119 prowadzi\u0107 nadal prac\u0119 zgodnie z nakre\u015blonym jesieni\u0105 programem. Korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci legalnego dzia\u0142ania, w ramach Pogotowia Zimowego realizowano dotychczasowe zadania, a tak\u017ce uzupe\u0142niono ich zakres m.in. o wspieranie rodzin os\u00f3b uwi\u0119zionych. Rada porozumienia kierowa\u0142a do oficjalnych w\u0142adz harcerskich wnioski o udzielanie pomocy zwalnianym z o\u015brodk\u00f3w internowania i areszt\u00f3w oraz o doprowadzenie do uwolnienia m\u0142odych ludzi obj\u0119tych represjami.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony w\u0142adze ZHP naciska\u0142y na instruktor\u00f3w, by zaprzestawali dzia\u0142alno\u015bci w KIHAM. Podobna presja by\u0142a wywierana na kr\u0119gi. Starano si\u0119 nak\u0142oni\u0107 rad\u0119 porozumienia do rezygnacji z cz\u0119\u015bci uchwa\u0142, w tym tej dotycz\u0105cej przyrzeczenia harcerskiego, obiecuj\u0105c kompromis co do innych kwestii. Naciski te nie przynosi\u0142y rezultatu. Zdecydowano si\u0119 zatem na si\u0142owe rozwi\u0105zanie, kt\u00f3re by\u0142o postulowane ju\u017c w wewn\u0119trznym opracowaniu ze stycznia 1982 r., przygotowanym w Departamencie III SB, adresowanym do Stanis\u0142awa Gabrielskiego, kierownika Wydzia\u0142u Spo\u0142eczno-Zawodowego KC PZPR. W dokumencie tym stwierdzano, \u017ce: \u201eRada Porozumienia KIHAM nawi\u0105zuje do tradycji harcerstwa przedwojennej Polski bur\u017cuazyjnej, neguje ideow\u0105 inspiracj\u0119 PZPR w dzia\u0142alno\u015bci harcerskiej\u201d, a ponadto rozbija \u201ejedno\u015b\u0107 ideowo-polityczn\u0105 i organizacyjn\u0105 ZHP\u201d. Proponowano \u201erozwi\u0105zanie Rady Porozumienia Kr\u0119g\u00f3w Instruktor\u00f3w Harcerskich im. A. Ma\u0142kowskiego, a przez to rozbicie Porozumienia i stworzenie w jego miejsce ruchu harcerskiego o charakterze odpowiadaj\u0105cym socjalistycznemu ustrojowi PRL\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe w dokumencie tym znalaz\u0142o si\u0119 tak\u017ce sformu\u0142owanie, b\u0119d\u0105ce zarzutem opiesza\u0142ego dzia\u0142ania w sprawie KIHAM, jakie mieli prezentowa\u0107 niekt\u00f3rzy przedstawiciele w\u0142adz ZHP.<\/p>\n\n\n\n

Rada Porozumienia KIHAM zosta\u0142a rozwi\u0105zana uchwa\u0142\u0105 Rady Naczelnej ZHP nr 31 z 26 czerwca 1982 r. Zawieszono tak\u017ce podstaw\u0119 prawn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci porozumienia. Pad\u0142y oskar\u017cenia o negowanie podstaw ideowych, podejmowanie dzia\u0142a\u0144 o charakterze sprzecznym ze statutem ZHP, stanowi\u0105cych \u201ezagro\u017cenie jedno\u015bci ideowej\u201d ZHP. Insynuowano, \u017ce rada dzia\u0142a\u0142a bez poparcia instruktor\u00f3w. By\u0142 to oczywi\u015bcie tylko pretekst do likwidacji niewygodnego dla w\u0142adzy ruchu.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment opracowania SB. Archiwum IPN<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przeciwko tej decyzji zaprotestowa\u0142o pi\u0119ciu instruktor\u00f3w KIHAM, b\u0119d\u0105cych cz\u0142onkami Rady Naczelnej ZHP \u2013 Andrzej Jaczewski (Warszawa), Grzegorz Nowik (Warszawa), Wies\u0142aw Pietruszak (Drezdenko), Kazimierz Wiatr (Krak\u00f3w) i Wojciech Wr\u00f3blewski (Niepo\u0142omice). Z\u0142o\u017cyli list do przewodnicz\u0105cego czerwcowego posiedzenia rady naczelnej. Opu\u015bcili oni tak\u017ce sal\u0119 obrad, co spotka\u0142o si\u0119 z negatywnymi reakcjami cz\u0119\u015bci uczestnik\u00f3w lojalnych wobec w\u0142adz. Jeden z instruktor\u00f3w opuszczaj\u0105cych wtedy obrady pami\u0119ta tupanie i okrzyki: \u201eSkauci do lasu!\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Zaprotestowa\u0142 tak\u017ce legendarny naczelnik Szarych Szereg\u00f3w Stanis\u0142aw Broniewski \u201eOrsza\u201d, kieruj\u0105c pismo do Prezydium Rady Naczelnej ZHP. Sprzeciw wyra\u017ca\u0142y r\u00f3wnie\u017c poszczeg\u00f3lne kr\u0119gi \u2013 krakowski, warszawski, pozna\u0144ski,  wroc\u0142awski. Nie przyjmowano do wiadomo\u015bci decyzji o delegalizacji.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W podziemiu<\/h3>\n\n\n\n

Rada porozumienia, boj\u0105c si\u0119 przechwycenia KIHAM przez re\u017cimowe w\u0142adze, wezwa\u0142a kr\u0119gi do samorozwi\u0105zania. Jak wynika z przywo\u0142anego powy\u017cej opracowania SB obawy te by\u0142y uzasadnione. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce delegalizuj\u0105c dotychczasowe struktury kierownicze kr\u0119g\u00f3w wspomniana uchwa\u0142a zak\u0142ada\u0142a jednocze\u015bnie przeprowadzenie wybor\u00f3w \u201enowych\u201d, domy\u015blnie w pe\u0142ni lojalnych i pos\u0142usznych wobec w\u0142adz.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Apel skierowany w tej sprawie do kr\u0119g\u00f3w og\u0142oszono w czasie wrze\u015bniowej pielgrzymki kombatant\u00f3w Polski Niepodleg\u0142ej na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119, b\u0119d\u0105cej zarazem pierwsz\u0105 pielgrzymk\u0105 harcersk\u0105. Uczestniczy\u0142o w niej ponad 1000 harcerek i harcerzy. Wzywaj\u0105c kr\u0119gi, aby dokona\u0142y samorozwi\u0105zania, apelowano o kontynuowanie pracy harcerskiej, wierno\u015b\u0107 zasadom, dalsz\u0105 walk\u0119 o tolerancj\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dow\u0105 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 odbywania praktyk religijnych. Takie przes\u0142anie zawarto w ostatnim publicznym dokumencie firmowanym przez rad\u0119 \u2013 \u201eApelu Porozumienia Kr\u0119g\u00f3w Instruktor\u00f3w Harcerskich im. Andrzeja Ma\u0142kowskiego\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Jak\u017ce znamienne by\u0142y s\u0142owa: \u201ePozosta\u0144cie zawsze wierni szczytnym harcerskim idea\u0142om i 70-letnim tradycjom \u2013 s\u0142u\u017c\u0105c Prawdzie, Dobru i Pi\u0119knu\u2026\u201d. Symboliczne by\u0142o tak\u017ce umieszczenie na Jasnej G\u00f3rze tablicy z tekstami przedwojennego prawa i przyrzeczenia. Dla harcerzy wiernych Bogu i Polsce zako\u0144czy\u0142 si\u0119 czas legalnego dzia\u0142ania.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Tekst Marcin Kapusta<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marcin Kapusta\/IPN Krak\u00f3w 26 czerwca 1982 r. w\u0142adze ZHP zdelegalizowa\u0142y Rad\u0119 Porozumienia Kr\u0119g\u00f3w Instruktor\u00f3w Harcerskich im. Andrzeja Ma\u0142kowskiego czyli struktur\u0119 kierownicz\u0105 \u201eharcerskiej Solidarno\u015bci\u201d. Sierpniowe dni roku 1980 i okres bezpo\u015brednio … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32443,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32442"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32442"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32442\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32442"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32442"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32442"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}