![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/KsM-scaled.jpg\")
Wst\u0119p<\/strong> Droga do powo\u0142ania piel\u0119gniarskiego Szukaj\u0105c odpowiedzi na pytanie, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142o zaanga\u017cowanie Hanny Chrzanowskiej w \u017cycie spo\u0142eczne, niew\u0105tpliwie nale\u017cy prze\u015bledzi\u0107 jej \u017cycie rodzinne i czas dzieci\u0144stwa. Urodzi\u0142a si\u0119 w ma\u0142ej podwarszawskiej miejscowo\u015bci, gdzie sp\u0119dzi\u0142a dostatnie, beztroskie dzieci\u0144stwo w otoczeniu kochaj\u0105cych rodzic\u00f3w [9, 10]. Ojciec Hanny \u2013 Ignacy Chrzanowski, kt\u00f3ry by\u0142 profesorem literatury polskiej Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego \u2013 rozbudza\u0142 u c\u00f3rki nie tylko zainteresowania literatur\u0105, histori\u0105, malarstwem, ale tak\u017ce kszta\u0142towa\u0142 poczucie uczciwo\u015bci, poszanowania godno\u015bci drugiego cz\u0142owieka. Natomiast matka \u2013 Wanda Szlenkier pochodzi\u0142a z rodziny, gdzie naturalnym post\u0119powaniem by\u0142o anga\u017cowanie si\u0119 w sprawy spo\u0142eczne, wspieranie innych i pomoc ubogim. Wp\u0142yw na kszta\u0142towanie wra\u017cliwo\u015bci spo\u0142ecznej Hanny mia\u0142o tak\u017ce wielu cz\u0142onk\u00f3w jej rodziny. Dziadek \u2013 Karol Szlenkier \u2013 by\u0142 za\u0142o\u017cycielem szpitala oraz szko\u0142y dla rodzin robotnik\u00f3w zatrudnionych w jego fabryce. Kuzyni dzielnie walczyli w powstaniu warszawskim [11]. Znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w planach \u017cyciowych Chrzanowskiej odegra\u0142a siostra jej matki \u2013 Zofia Szlenkier \u2013 kt\u00f3rej postaci\u0105 Hanna by\u0142a zauroczona i kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142a za osob\u0119 godn\u0105 na\u015bladowania. To ona odegra\u0142a znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 w podj\u0119ciu przez Hann\u0119 decyzji o rozpocz\u0119ciu kszta\u0142cenia w szkole piel\u0119gniarskiej. Wcze\u015bniej sama kszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w angielskich szko\u0142ach medyczno\u2013piel\u0119gniarskich, kt\u00f3rych za\u0142o\u017cycielk\u0105 by\u0142a Florence Nightingale [6, 12]. Hanna wzrasta\u0142a wi\u0119c w atmosferze pomocy drugiemu cz\u0142owiekowi. Po opuszczeniu rodzinnej miejscowo\u015bci i przeprowadzce z rodzicami do Krakowa Hanna zacz\u0119\u0142a ucz\u0119szcza\u0107 do szko\u0142y \u015bredniej Si\u00f3str Urszulanek [9,10], gdzie rozwija\u0142a zainteresowanie piel\u0119gniarstwem.<\/p>\n Trudny czas wojny<\/strong><\/p>\n \u017bycie Hanny Chrzanowskiej by\u0142o przyk\u0142adem wierno\u015bci wyznawanym idea\u0142om. Niezale\u017cnie od nieszcz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3re jej nie omija\u0142y, by\u0142a wierna swoim \u017cyciowym zasadom. Podczas II wojny \u015bwiatowej straci\u0142a prawie ca\u0142\u0105 rodzin\u0119, wszystko, co by\u0142o jej najdro\u017csze [9]. Na pocz\u0105tku zgin\u0105\u0142 stryjeczny brat podczas walk w obronie Warszawy. Spo\u015br\u00f3d bliskich w 1939 r. zmar\u0142a tak\u017ce, pozbawiona odpowiedniej opieki medycznej w zbombardowanej Warszawie, ciotka Zofia \u2013 niekwestionowany autorytet i wz\u00f3r do na\u015bladowania.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n Rozw\u00f3j piel\u0119gniarstwa spo\u0142ecznego, osi\u0105gni\u0119cia pedagogiczne i redakcyjne Rozw\u00f3j piel\u0119gniarstwa parafialnego \u015aledz\u0105c podejmowanie kolejnych dzia\u0142a\u0144 przez Hann\u0119 Chrzanowsk\u0105, nale\u017cy wytyczy\u0107 odr\u0119bny rozdzia\u0142 w jej \u017cyciu, jakim niew\u0105tpliwie by\u0142o piel\u0119gniarstwo parafialne. Po ograniczeniu dzia\u0142alno\u015bci szko\u0142y piel\u0119gniarskiej przez \u00f3wczesne w\u0142adze komunistyczne, g\u0142\u00f3wnie w zakresie piel\u0119gniarstwa domowego i opieki nad przewlekle chorymi, Hanna zosta\u0142a oddelegowana do Kobierzyna, gdzie kierowa\u0142a Szko\u0142\u0105 Piel\u0119gniarstwa Psychiatrycznego. Jednak t\u0119 szko\u0142\u0119 wkr\u00f3tce zamkni\u0119to [5, 10, 11]. W\u0142adze komunistyczne kieruj\u0105c si\u0119 teori\u0105 obowi\u0105zuj\u0105cego ustroju socjalistycznego, uzna\u0142y, \u017ce zapewniaj\u0105c wszystkim prac\u0119, wp\u0142ywaj\u0105 na likwidacj\u0119 biedy, co skutkowa\u0142o zniesieniem dzia\u0142alno\u015bci pomocy spo\u0142ecznej: uznano j\u0105 za zb\u0119dn\u0105 [6]. W obliczu zaistnia\u0142ych okoliczno\u015bci Chrzanowska podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o przej\u015bciu na emerytur\u0119. Nie zako\u0144czy\u0142a jednak swojej dzia\u0142alno\u015bci, kontynuuj\u0105c j\u0105 poza wp\u0142ywem w\u0142adz komunistycznych [5, 10, 11]. Decyzje w\u0142adz spowodowa\u0142y, \u017ce pacjenci w \u015brodowisku domowym zostali pozbawieni opieki piel\u0119gniarskiej. W\u00f3wczas Hanna Chrzanowska zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 rozwi\u0105zania tej sytuacji. Pomocna okaza\u0142a si\u0119 my\u015bl religijna, kt\u00f3ra zrodzi\u0142a si\u0119 w jej g\u0142owie: \u201e…my pomagamy nie\u015b\u0107 krzy\u017c Chrystusowi…\u201d, i to by\u0142 pocz\u0105tek rozwoju piel\u0119gniarstwa parafialnego [6]. Zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 pomocy w krakowskich klasztorach. Nie by\u0142o jednak to \u0142atwe [11]: wielu ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w w parafiach odmawia\u0142o w\u0142\u0105czenia si\u0119 do pomocy chorym i ubogim w ich domach. Hanna uwa\u017ca\u0142a jednak, \u017ce w Krakowie jest tak wiele zgromadze\u0144 zakonnych i zakonnik\u00f3w, \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni poza wykwalifikowanymi piel\u0119gniarkami powinni zaj\u0105\u0107 si\u0119 chorymi. Nie przerywa\u0142a wi\u0119c swoich poszukiwa\u0144. Pomocny okaza\u0142 si\u0119 \u00f3wczesny wikary ksi\u0105dz Karol Wojty\u0142a (potem biskup i papie\u017c) oraz proboszcz parafii mariackiej, ksi\u0105dz Ferdynand Machay [5, 11].<\/p>\n Podsumowanie Filozofi\u0119 \u017cycia Hanny Chrzanowskiej, osoby niezwykle wra\u017cliwej na krzywd\u0119 drugiego cz\u0142owieka, inicjatorki opieki nad ob\u0142o\u017cnie chorymi, nie\u0142atwo przedstawi\u0107 w tak kr\u00f3tkim opisie. Karol Wojty\u0142a, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a, wielokrotnie podkre\u015bla\u0142 fakt, i\u017c by\u0142a piel\u0119gniark\u0105, kt\u00f3ra pokaza\u0142a, czym jest ludzkie cierpienie [14]. Twierdzi\u0142, \u017ce dla niego by\u0142a \u201eogromn\u0105 pomoc\u0105 i oparciem\u201d [4]. Osoby, kt\u00f3re j\u0105 zna\u0142y, m\u00f3wi\u0142y, \u017ce piel\u0119gniarstwo by\u0142o dla niej nie po\u015bwi\u0119ceniem, lecz powo\u0142aniem, prawdziw\u0105 pasj\u0105. Dla swoich uczennic, podopiecznych, wychowank\u00f3w oraz wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w by\u0142a niekwestionowanym autorytetem [14]. Doceniaj\u0105c warto\u015b\u0107 filantropijnej dzia\u0142alno\u015bci Hanny, papie\u017c Pawe\u0142 VI w 1965 r. przyzna\u0142 Chrzanowskiej order papieski \u201ePro Ecclesia et Pontifice\u201d. Za prace pedagogiczne odznaczono j\u0105 w Polsce \u201eKrzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odznaczenia Polski\u201d (1971). Otrzyma\u0142a tak\u017ce odznak\u0119 honorow\u0105 \u201eZa wzorow\u0105 prac\u0119 w s\u0142u\u017cbie zdrowia\u201d (1957) [10]. Zmar\u0142a 29 kwietnia\u00a0 1973 r. w Krakowie po d\u0142ugiej walce z chorob\u0105 nowotworow\u0105 i przebytych wielu operacjach [10]. Ka\u017cdy kolejny dzie\u0144 \u017cycia po zachorowaniu uznawa\u0142a jako dar od Boga [14].<\/p>\n Po \u015bmierci by\u0142a \u017cegnana i op\u0142akiwana przez rzesze ludzi w Polsce, tak\u017ce przez chorych, kt\u00f3rymi si\u0119 opiekowa\u0142a. \u00d3wczesny kardyna\u0142, Karol Wojty\u0142a, powiedzia\u0142 o niej na pogrzebie: \u201eNiech promieniowanie twojej pos\u0142ugi trwa w\u015br\u00f3d nas i wszystkich nas poucza, jak s\u0142u\u017cy\u0107 Chrystusowi w bli\u017anich\u201d.<\/p>\n W 1998 r. rozpocz\u0119to jej proces beatyfikacyjny. W 2018 roku zosta\u0142a beatyfikowana przez papie\u017ca Franciszka [4, 14]. Pami\u0119\u0107 o Hannie Chrzanowskiej pozostaje \u017cywa. Ku jej czci zorganizowano wiele konferencji. Zosta\u0142a uznana za patronk\u0119 polskiego piel\u0119gniarstwa.<\/p>\n Przypisy\u00a0<\/p>\n 1. Malpas P. Florence Nightingale: Appreciating our legacy, envisioning our future. Gastroenterol Nurs.\u00a0 \u00a0 \u00a02006; 29 (6): Opracowanie Mariusz Jab\u0142o\u0144ski<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W ko\u015bciele parafialnym \u015bw. Miko\u0142aja w Krakowie przy ulicy Kopernika 9, w prawej nawie pod gotyckim poliptykiem znajduje si\u0119 bia\u0142y alabastrowy sarkofag\u00a0 ze szcz\u0105tkami b\u0142ogos\u0142awionej Hanny Chrzanowskiej.\u00a0 Osoby, kt\u00f3re si\u0119 … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31896,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31806"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31806"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31806\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31806"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31806"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31806"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
W\u015br\u00f3d krakowskich piel\u0119gniarek zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, aby podj\u0105\u0107 starania o jej beatyfikacj\u0119. W 1995 r., Katolickie Stowarzyszenie Piel\u0119gniarek i Po\u0142o\u017cnych zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119\u00a0 do\u00a0 kardyna\u0142a Franciszka\u00a0 Macharskiego z pro\u015bb\u0105 o wszcz\u0119cie jej procesu beatyfikacyjnego.\u00a0 Proces ten otworzono w 1998 r. a zamkni\u0119to w 2002 r.\u00a0 Dokumenty procesowe przekazane zosta\u0142y Kongregacji ds. \u015awi\u0119tych,\u00a0 gdzie prowadzono dalsze prace zwi\u0105zane z ocen\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia i heroiczno\u015bci cn\u00f3t S\u0142u\u017cebnicy Bo\u017cej Hanny Chrzanowskiej. 28 kwietnia 2018 r. w Bazylice Mi\u0142osierdzia Bo\u017cego w Krakowie-\u0141agiewnikach, Hanna Chrzanowska zosta\u0142a og\u0142oszona b\u0142ogos\u0142awion\u0105.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/DSCN7761-scaled.jpg\")
Chc\u0105c przybli\u017cy\u0107 posta\u0107 tej wspania\u0142ej kobiety i jednocze\u015bnie krakowianki z wyboru, prezentujemy tekst pt. “Hanna Chrzanowska prekursorka polskiego piel\u0119gniarstwa rodzinnego – \u015bwiadectwo jej \u017cycia”.\u00a0 Jego autorami s\u0105: p. Beata Dziedzic, p. Zofia Sienkiewicz, p. Tomasz Kryczka, p. Dorota Koper pracownicy naukowi Zak\u0142adu Rozwoju Piel\u0119gniarstwa, Nauk Spo\u0142ecznych i Medycznych, Wydzia\u0142u Nauki o Zdrowiu, Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Redakcja nasza bardzo dzi\u0119kuj\u0119 autorom za zgod\u0119 na wykorzystanie tekstu\u00a0\u00a0<\/p>\n
W \u015bwiatowym piel\u0119gniarstwie znanych jest wiele niezwyk\u0142ych postaci, zas\u0142uguj\u0105cych na najwy\u017csze uznanie. Najs\u0142awniejsz\u0105 jest tw\u00f3rczyni nowoczesnego piel\u0119gniarstwa Florence Nightingale, kt\u00f3rej dokonania znane s\u0105 ka\u017cdej piel\u0119gniarce na \u015bwiecie [1,2,3].<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Florence_Nightingale_H_Hering_NPG_x82368-737x1024.jpg\")
W Polsce za\u015b osob\u0105 niew\u0105tpliwie zas\u0142uguj\u0105c\u0105 na najwy\u017csze uhonorowanie jest\u00a0 Hanna Chrzanowska. \u015aledz\u0105c losy i czyny zar\u00f3wno Florence Nightingale, jak i\u00a0 Hanny Chrzanowskiej, mimo \u017ce \u017cy\u0142y w innych czasach, mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c\u00a0 \u00a0\u0142\u0105czy\u0142o\u00a0 je wiele wsp\u00f3lnych cech. Celem tego artyku\u0142u jest prezentacja osoby\u00a0 \u00a0Hanny Chrzanowskiej, piel\u0119gniarki o du\u017cym wk\u0142adzie w rozw\u00f3j polskiego piel\u0119gniarstwa, a w szczeg\u00f3lno\u015bci w rozw\u00f3j piel\u0119gniarstwa \u015brodowiskowego. Chrzanowska ca\u0142e swoje \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142a dla innych, troszcz\u0105c si\u0119 o ich dobro i po\u015bwi\u0119caj\u0105c si\u0119 im bezgranicznie. Szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105 otacza\u0142a potrzebuj\u0105cych w ich domach, nie bacz\u0105c na przeciwno\u015bci, kt\u00f3re napotyka\u0142a[4]. Podobnie jak Florence Nightingale, wyr\u00f3\u017cnia\u0142a si\u0119 wysok\u0105 kultur\u0105 osobist\u0105, kt\u00f3r\u0105 wynios\u0142a z zamo\u017cnego domu[3,5]. Odwiedza\u0142a miejsca, kt\u00f3re – pochodz\u0105cy z tak zwanych \u201edobrych dom\u00f3w\u201d woleli omija\u0107. Czyni\u0142a to z dobroci serca. By\u0142a wsz\u0119dzie tam, gdzie inni odwracali wzrok [5]. \u015awiatopogl\u0105d obu tych postaci wynika\u0142 z faktu, i\u017c piel\u0119gniarstwo by\u0142o dla nich powo\u0142aniem, a wiara w Boga pomoc\u0105 w realizowaniu \u017cyciowych misji. To, na co wiele lat wcze\u015bniej zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 Florence Nightingale, wyra\u017caj\u0105c swoj\u0105 opini\u0119, i\u017c piel\u0119gniarstwo domowe powinno sta\u0107 si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105, uwa\u017caj\u0105c opiek\u0119 domow\u0105 za najbardziej po\u017c\u0105dan\u0105 dla pacjent\u00f3w, Hanna Chrzanowska zorganizowa\u0142a i zainicjowa\u0142a jako pierwsza w Polsce. Chrzanowska, podobnie jak Nightingale, pozostawi\u0142a du\u017c\u0105 spu\u015bcizn\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, b\u0119d\u0105c autork\u0105 dziesi\u0105tek artyku\u0142\u00f3w, wielu podr\u0119cznik\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych edukacji piel\u0119gniarskiej. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Florence Nightingale \u2013 prekursorki piel\u0119gniarstwa \u2013 podkre\u015blamy jej znamienito\u015b\u0107 i wp\u0142yw na nast\u0119pczynie. Jedn\u0105 z nich by\u0142a Hanna Chrzanowska, kt\u00f3rej po\u015bwi\u0119cona jest dalsza cz\u0119\u015b\u0107 niniejszego opracowania.<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Wanda-i-Ignacy-Chrzanowscy.jpg\")
Wcze\u015bniej podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119 uko\u0144czenia innego rodzaju studi\u00f3w i przez dwa lata ucz\u0119szcza\u0142a na zaj\u0119cia z filologii polskiej. Jednak porzuci\u0142a ten kierunek i rozpocz\u0119\u0142a studia piel\u0119gniarskie [10]. Pierwsze swoje kroki skierowa\u0142a do kliniki chirurgii, w kt\u00f3rej ameryka\u0144ski Czerwony Krzy\u017c organizowa\u0142 kursy dla adeptek piel\u0119gniarstwa. Przy udziale i poparciu lekarzy, dzia\u0142aczy polskiego oraz ameryka\u0144skiego Czerwonego Krzy\u017ca utworzono Warszawsk\u0105 Szko\u0142\u0119 Piel\u0119gniarstwa, na kt\u00f3rej czele sta\u0142a Amerykanka Helen Bridge. Tutaj w 1924 r. Chrzanowska uko\u0144czy\u0142a edukacj\u0119 i otrzyma\u0142a dyplom piel\u0119gniarki [6, 10, 11].<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Bogdan-Grodno-25-lipca-1927-scaled.jpg\")
W 1940 r. w Katyniu wraz z innymi oficerami zamordowano brata Hanny \u2013 Bohdana, a ojciec tego samego roku zmar\u0142 w obozie Sachsenchausen, wcze\u015bniej aresztowany z innymi polskimi profesorami. Nast\u0119pnie trzy kuzynki Hanny zmar\u0142y na r\u00f3\u017c\u0119 i tyfus, p\u00f3\u017aniej wujostwo, Halin\u0119 i Karola Szlenkier\u00f3w rozstrzelali hitlerowcy podczas powstania warszawskiego [9, 11]. Pomimo wielu osobistych tragedii Hanna, jakby chc\u0105c zag\u0142uszy\u0107 tragiczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, odda\u0142a si\u0119 bez reszty pracy i rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Polskim Komitecie Opieku\u0144czym. Zajmowa\u0142a si\u0119 potrzebuj\u0105cymi w ich domach, jednocze\u015bnie przewodniczy\u0142a Sekcji Pomocy Przesiedle\u0144com, organizuj\u0105c dla nich pomoc materialn\u0105 oraz prac\u0119. Uratowa\u0142a wiele \u017cydowskich dzieci przed zag\u0142ad\u0105, a potem znalaz\u0142a dla nich domy i rodziny zast\u0119pcze. By\u0142a zawsze tam, gdzie potrzebowano pomocy [10, 11].<\/p>\n
<\/strong>
Chrzanowska zdobywa\u0142a do\u015bwiadczenie zawodowe i pog\u0142\u0119bia\u0142a wiedz\u0119 dotycz\u0105c\u0105 funkcjonowania piel\u0119gniarstwa domowego, odbywaj\u0105c stypendia zagraniczne, mi\u0119dzy innymi w Stanach Zjednoczonych, Francji, Belgii [10, 11]. Po powrocie do kraju, kontynuuj\u0105c profesj\u0119 piel\u0119gniarsk\u0105, obj\u0119\u0142a stanowisko kierownika w Uniwersyteckiej Szkole Piel\u0119gniarsko-Po\u0142o\u017cniczej w Krakowie, zarz\u0105dzaj\u0105c dzia\u0142em piel\u0119gniarstwa spo\u0142ecznego i domowego [9, 11]. Wykorzystuj\u0105c do\u015bwiadczenie uzyskane podczas pobyt\u00f3w na stypendiach zagranicznych, opracowa\u0142a nowe teorie dotycz\u0105ce piel\u0119gniarstwa spo\u0142ecznego: wprowadzi\u0142a je w zakres kszta\u0142cenia [6]. Chrzanowska podejmuj\u0105c prac\u0119 pedagogiczn\u0105 i przygotowuj\u0105c uczennice do wykonywania przysz\u0142ego zawodu, szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca\u0142a na wykszta\u0142cenie przysz\u0142ych piel\u0119gniarek w zakresie opieki nad pacjentami w \u015brodowisku domowym [9, 11]. Podkre\u015bla\u0142a, \u017ce ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 samodzielno\u015b\u0107 zawodow\u0105, jak\u0105 jest piel\u0119gniarstwo spo\u0142eczne, wymagane s\u0105 wysokie kwalifikacje i dobre przygotowanie zawodowe [6].<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/uczennice-WSP-Aniela-jablkowska-Sochanska_Warszawa-scaled.jpg\")
Uczennicom stawia\u0142a du\u017ce wymagania, oceniaj\u0105c zar\u00f3wno wiedz\u0119 teoretyczn\u0105 oraz praktyczn\u0105, jak te\u017c postaw\u0119 zawodow\u0105 i moraln\u0105. Problemy dotycz\u0105ce pacjent\u00f3w by\u0142y omawiane indywidualnie przez ka\u017cd\u0105 z uczennic podczas \u0107wicze\u0144, a nast\u0119pnie oceny dokonywa\u0142y pozosta\u0142e uczennice wsp\u00f3lnie z nauczycielem. Chrzanowska w prowadzonej dzia\u0142alno\u015bci edukacyjnej zwraca\u0142a uwag\u0119 na z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 problem\u00f3w chorych, maj\u0105c na wzgl\u0119dzie nie tylko dolegliwo\u015bci cielesne, ale r\u00f3wnie\u017c ich psychiczne i spo\u0142eczne funkcjonowanie w \u015brodowisku domowym [6]. Hanna Chrzanowska kultywowa\u0142a model holistycznego podej\u015bcia do pacjenta, co by\u0142o zgodne z ide\u0105 piel\u0119gniarstwa zainicjowan\u0105 przez Florence Nightingale [3]. W szkole piel\u0119gniarskiej kierowanej przez Hann\u0119 Chrzanowsk\u0105 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy podr\u0119cznikowej dla przysz\u0142ych adeptek piel\u0119gniarstwa spo\u0142ecznego by\u0142y \u201ewytyczne pracy piel\u0119gniarki spo\u0142ecznej\u201d pochodz\u0105ce ze zbioru artyku\u0142\u00f3w miesi\u0119cznika \u201ePiel\u0119gniarka Polska\u201d. Chrzanowska podejmuj\u0105c prac\u0119 pedagogiczn\u0105, mia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 du\u017cej odpowiedzialno\u015bci wynikaj\u0105cej z w\u0142a\u015bciwego przygotowania merytorycznego, etycznego piel\u0119gniarek do wykonywania przysz\u0142ej pracy zawodowej, dlatego te\u017c wyda\u0142a w 1960 r. pierwszy podr\u0119cznik autorstwa: \u201ePiel\u0119gniarstwo w otwartej opiece zdrowotnej\u201d, Polskiego Zwi\u0105zku Wydawnictw Lekarskich. Do 1973 r. ukaza\u0142y si\u0119 jeszcze trzy wydania tego podr\u0119cznika, ostatnie pod redakcj\u0105 H. Chrzanowskiej i K. Skoby\u0142ko. Tre\u015b\u0107, szczeg\u00f3lnie czwartej wersji podr\u0119cznika, by\u0142a dostosowana do zmian, jakie w latach siedemdziesi\u0105tych zosta\u0142y przeprowadzone w organizacji otwartej opieki zdrowotnej, kt\u00f3r\u0105 przekszta\u0142cono i w miejsce piel\u0119gniarstwa rodzinnego wprowadzono piel\u0119gniarstwo domowe [5, 6, 10, 11]. Hanna Chrzanowska prowadzi\u0142a aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 redakcyjn\u0105. Opublikowa\u0142a szereg artyku\u0142\u00f3w w czasopismach: \u201ePiel\u0119gniarka i Po\u0142o\u017cna\u201d oraz \u201ePiel\u0119gniarka Polska\u201d, kt\u00f3re by\u0142o pierwszym czasopismem zawodowym w Polsce. W latach 1929\u20131939 by\u0142a jego redaktorem i autorem czterdziestu dw\u00f3ch artyku\u0142\u00f3w. Zamieszcza\u0142a tre\u015bci z zakresu etyki w piel\u0119gniarstwie oraz programy i metody kszta\u0142cenia, co wiele wnios\u0142o do \u017cycia i dzia\u0142ania \u015brodowiska medycznego [6, 10, 11]. Zwraca\u0142a uwag\u0119 na indywidualne traktowanie ka\u017cdego pacjenta, uczy\u0142a zasad prawid\u0142owego zbierania wywiadu z zachowaniem zasad post\u0119powania etycznego. Zaleca\u0142a wnikliw\u0105 obserwacj\u0119 \u015brodowiska domowego, rozpoznanie potrzeb pacjent\u00f3w, a nast\u0119pnie zaplanowanie i realizowanie post\u0119powania [6]. W trakcie prowadzenia kroniki piel\u0119gniarskiej by\u0142a autorem ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu opracowa\u0144 \u2013 przegl\u0105du pisma krajowych i zagranicznych [6]. Ponadto by\u0142a autork\u0105 wielu wierszy oraz powie\u015bci, takich jak: \u201eKrzy\u017c na piaskach\u201d \u201eKlucz niebieski\u201d, kt\u00f3re pisa\u0142a u\u017cywaj\u0105c pseudonimu: Agnieszka Osiecka. Ta cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142alno\u015bci literackiej nie by\u0142a bezpo\u015brednio zwi\u0105zana z piel\u0119gniarstwem, jednak ukazywa\u0142a filozoficzne przemy\u015blenia Chrzanowskiej [10].<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/kard-i-h.jpg\")
Pomoc Karola Wojty\u0142y by\u0142a nieoceniona,\u00a0 podczas konferencji skierowanej do lekarzy w 1957 r. zwr\u00f3ci\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na ci\u0119\u017ck\u0105 sytuacje chorych w ich domach, \u017cyj\u0105cych cz\u0119sto w uw\u0142aczaj\u0105cych warunkach. Skutkiem tego w niekt\u00f3rych parafiach zorganizowano opiek\u0119 piel\u0119gniarsk\u0105 w \u015brodowiskach domowych pacjent\u00f3w, co oczywi\u015bcie okaza\u0142o si\u0119 niewystarczaj\u0105ce [5, 11]. Ze wsp\u00f3lnej inicjatywy biskupa Wojty\u0142y, z kt\u00f3rym odwiedzi\u0142a wielu chorych w ich domach i ksi\u0119dza Machaya, zaanga\u017cowano do pracy w domowej opiece zar\u00f3wno student\u00f3w, siostry zakonne, jak i kleryk\u00f3w seminari\u00f3w. Chorych potrzebuj\u0105cych pomocy Hanna wyszukiwa\u0142a osobi\u015bcie, pukaj\u0105c od drzwi do drzwi, b\u0105d\u017a korzysta\u0142a ze zg\u0142osze\u0144 pozostawianych w skrzynce parafialnej. Zajmowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie osobami starszymi i przewlekle chorymi, samotnymi. Zazwyczaj odkrywa\u0142a ich tragiczn\u0105 sytuacj\u0119: le\u017celi zaniedbani, brudni, nierzadko umieraj\u0105cy. Opiek\u0119 nad chorymi zaczyna\u0142a od prozaicznych czynno\u015bci, daj\u0105c przyk\u0142ad prostej pos\u0142ugi dla chorego. Zwyczajnie my\u0142a ich, karmi\u0142a, odwszawia\u0142a, opatrywa\u0142a, wszystko to czyni\u0142a w poszanowaniu ludzkiej godno\u015bci [10, 11, 12].\u00a0 Pomaga\u0142a im tak\u017ce nie tylko podczas wykonywania czynno\u015bci piel\u0119gniarskich, robi\u0142a r\u00f3wnie\u017c zakupy, dba\u0142a o ich \u017cycie duchowe, psychiczne. Pomimo wiary, kt\u00f3rej nigdy nie ukrywa\u0142a, nie nawraca\u0142a nikogo na si\u0142\u0119 [10, 11]. Twierdzi\u0142a, \u017ce je\u017celi cia\u0142o jest piel\u0119gnowane, to dusza tak\u017ce zbli\u017ca si\u0119 do Boga [13]. W wyniku jej stara\u0144 ksi\u0119\u017ca zacz\u0119li odprawia\u0107 msze w domach chorych oraz odbywa\u0107 wizyty duszpasterskie. W sanatoriach natomiast organizowano rekolekcje dla ob\u0142o\u017cnie chorych [10]. Zaj\u0119ta prac\u0105 dla chorych nie zaniecha\u0142a dzia\u0142a\u0144 skierowanych na rzecz rozwoju piel\u0119gniarstwa. Zwraca\u0142a uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 ci\u0105g\u0142ego dokszta\u0142cania piel\u0119gniarek. Organizowa\u0142a w tym celu konferencje i rekolekcje, co czyni\u0142a na przek\u00f3r w\u0142adzom komunistycznym. Podkre\u015bla\u0142a etyczne warto\u015bci piel\u0119gniarstwa tworz\u0105c dokument \u201eRachunek Sumienia dla Piel\u0119gniarek\u201d Wskazywa\u0142a tam na potrzeb\u0119 indywidualnego traktowania chorych, dbania zar\u00f3wno o ich cia\u0142o, jak i dusz\u0119 [14]. Wiele uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142a osobom niepe\u0142nosprawnym, zabiegaj\u0105c o odpowiedni sprz\u0119t i wyposa\u017cenie dla nich oraz podejmuj\u0105c dzia\u0142ania przeciwdzia\u0142aj\u0105ce izolacji tych os\u00f3b i propaguj\u0105ce w\u0142\u0105czania ich do funkcjonowania w spo\u0142ecze\u0144stwie. Hann\u0119 Chrzanowsk\u0105 uznano tak\u017ce za prekursork\u0119 opieki nad pacjentami w stanie terminalnym; by\u0142a inicjatork\u0105 opieki nad umieraj\u0105cymi. W pe\u0142ni tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 w Polsce stworzono dopiero dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej w powstaj\u0105cych plac\u00f3wkach zwane hospicjami. Anga\u017cuj\u0105c ochotnik\u00f3w do wsp\u00f3\u0142pracy parafialnej w opiece domowej dba\u0142a o odpowiednie przygotowanie ich do wykonywania nowych czynno\u015bci. W tym celu opracowa\u0142a kurs, kt\u00f3ry trwa\u0142 trzy miesi\u0105ce. Sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z wyk\u0142ad\u00f3w i \u0107wicze\u0144 z tematyki pierwszej pomocy oraz wykonywania podstawowych zabieg\u00f3w piel\u0119gniarskich. Do dnia dzisiejszego podobne kursy
s\u0105 organizowane przez hospicja podczas szkolenia wolontariuszy [6]. By\u0142a r\u00f3wnie\u017c uczestnikiem prac Polskiego Stowarzyszenia Piel\u0119gniarek Zawodowych oraz Mi\u0119dzynarodowej Rady Piel\u0119gniarskiej w\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 w przygotowania \u201eUstawy o Piel\u0119gniarstwie\u201d uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 1935 r. [14]. Wiele korzy\u015bci z jej dzia\u0142alno\u015bci zyska\u0142o Polskie Towarzystwo Piel\u0119gniarskie, w kt\u00f3rym by\u0142a aktywna do ko\u0144ca swojego \u017cycia [10].<\/p>\n
<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/a3.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/a2.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/Hanna-Chrzanowska-beatyfikacja.jpg\")
Zdj\u0119cia Hanny Chrzanowskiej pochodz\u0105 ze strony www. hannachrzanowska.pl a zdj\u0119cie z jej pogrzebu ze strony www.zjewm.krakow.pl. Screen z beatyfikacji pochodzi z Kroniki Krakowskiej –\u00a0 TVP Krak\u00f3w\u00a0<\/p>\n
2. L. Mentoring in nursing: a historical approach. Nurs Fields W Outlook. 1991; 39 (6): 257\u2013261.
3. Hosein K, Negin MA. Florence Nightingale: The Mother of\u00a0 Nursing. Nurs Midwifery Stud. 2015; 4(2): e29475. DOI: 10.17795 \/ nmsjournal29475.
4. Wro\u0144ska U, Wielek M. B\u0142ogos\u0142awiona Hanna Chrzanowska. Wydawnictwo M. 2018.
5. Zuchniewicz P. Siostra naszego Boga. Niezwyk\u0142a historia Hanny chrzanowskiej. [https:\/\/polskatimes.pl\/hanna-chrzanowska-byla-kobieta-niezwykla-fragment ksi\u0105\u017cki\/ar\/11920676]. \u2013
data wej\u015bcia 20 grudnia 2018 r.
6. \u0106wiertnia I. Idea piel\u0119gniarstwa rodzinnego w dzia\u0142alno\u015bci Hanny Chrzanowskiej. Pismo Ma\u0142opolskiej Okr\u0119gowej Izby Piel\u0119gniarek i Po\u0142o\u017cnych. Krak\u00f3w 2011; 101: 18\u201324.
7. Ogawa N. Florence Nightingale’s concept of home nursing: an analysis of her writings. Kango Kenkyu. 1997; 30(1): 63\u201375.
8. Selanders LC. The power of environmental adaptation: Florence Nightingale’s original theory for nursing practice. J Holist Nurs. 2010; 28(1): 81\u201388.
9. Kozielska DM. Malcan\u00f3w. Wie\u015b w gminie Wi\u0105zowna 1814\u2013 2014. Gaw\u0119dy Krajoznawcze. Warszawa 2014.
10. Oktabi\u0144ski K. \u015aladami fi lantrop\u00f3w. Rzecz o rodzinie Szlenkier\u00f3w i ich podwarszawskiej wilegiaturze w XIX i XX wieku. Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki. Wydawnictwo TRIO. Warszawa 2007.
11. Dobrowolska K. Edycja Kielecka 45\/2003. moipip.org.pl data wej\u015bcia: 21 grudnia 2018 r.
12. Oktabi\u0144ski K. Wi\u0105zowna 1597\u20131997. Kartki z dziej\u00f3w parafii i gminy. Wyd. Rada Gminy Wi\u0105zowna. Bydgoszcz 1998.
13. Florkowska M. Rado\u015b\u0107 dawania. Hanna Chrzanowska we wspomnieniach, listach, anegdotach. Wyd. \u015aw. Stanis\u0142awa BM. Wydanie drugie. Krak\u00f3w 2018.
14. Florkowska M. Rado\u015b\u0107 dawania. Hanna Chrzanowska we wspomnieniach, listach, anegdotach. Wyd. \u015aw. Stanis\u0142awa BM. Wydanie pierwsze. Krak\u00f3w 2010, 447\u2013452.<\/p>\n