Nowa Huta \u2013 propagandowo pierwsze prawdziwie socjalistyczne miasto. To tutaj mia\u0142 si\u0119 wykuwa\u0107 \u201enowy cz\u0142owiek\u201d. Taki, kt\u00f3ry nie by\u0142 obci\u0105\u017cony star\u0105 \u201ezacofan\u0105 klerykaln\u0105 mentalno\u015bci\u0105\u201d. Mia\u0142 patrze\u0107 jedynie w przysz\u0142o\u015b\u0107 i tylko tam wypatrywa\u0107 zbawienia w nowej komunistycznej ideologii.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tki Nowej Huty przypadaj\u0105 na czas szczytowego stalinizmu i maksymalnego zbli\u017cenia Polski do wzorca sowieckiego. Przybywali wi\u0119c na wielk\u0105 budow\u0119 socjalizmu ludzie. Przede wszystkim ze wsi, ale by\u0142a te\u017c du\u017ca grupa inteligencji technicznej, kt\u00f3ra wznosi\u0142a miasto i wielki kombinat. W\u015br\u00f3d przybysz\u00f3w byli tak\u017ce weterani Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, dawni \u017co\u0142nierze AK, BCh, osoby tworz\u0105ce Polskie Pa\u0144stwo Podziemne w jego cywilnych strukturach, a nawet \u017co\u0142nierze powojennego podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego. Przywie\u017ali ze sob\u0105 tradycyjne warto\u015bci i wiar\u0119 katolick\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kr\u00f3tka odwil\u017c<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pa\u017adziernik 1956 r. umo\u017cliwi\u0142 nowohucianom pokazanie swoich przekona\u0144. W petycji do KC PZPR domagali si\u0119 wybudowania ko\u015bcio\u0142a w Nowej Hucie. W\u0142adze orzek\u0142y, \u017ce nie widz\u0105 przeszk\u00f3d i w nied\u0142ugim czasie powsta\u0142 komitet budowy ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 si\u0119 zbieraniem funduszy. 17 marca 1957 r. postawiono drewniany krzy\u017c na miejscu przysz\u0142ej \u015bwi\u0105tyni. Bp Eugeniusz Baziak po\u015bwieci\u0142 i pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 krzy\u017c oraz samo miejsce. Ewenementem by\u0142o to, \u017ce w czasie uroczysto\u015bci gra\u0142a orkiestra Huty im. Lenina, a transmisj\u0119 przeprowadzi\u0142o Polskie Radio.<\/p>\n\n\n\n Rok 1958 przyni\u00f3s\u0142 zaostrzenie polityki w\u0142adz komunistycznych w stosunku do Ko\u015bcio\u0142a. Nast\u0105pi\u0142a akcja dekrucyfikacyjna, wyprowadzanie religii ze szk\u00f3\u0142 oraz wycofywanie i wstrzymywanie pozwole\u0144 na budow\u0119 nowych miejsc sakralnych. Dotyczy\u0142o to r\u00f3wnie\u017c Nowej Huty. Zgod\u0119 na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a cofni\u0119to, a parafii nakazano usuni\u0119cie krzy\u017ca.<\/p>\n\n\n\n Rozwi\u0105zanie si\u0142owe<\/strong><\/p>\n\n\n\n W\u0142adze postanowi\u0142y, \u017ce zamiast ko\u015bcio\u0142a b\u0119dzie szko\u0142a, tzw. tysi\u0105clatka, w ramach programu tysi\u0105ca szk\u00f3\u0142 na tysi\u0105clecie pa\u0144stwa polskiego. Poniewa\u017c parafia nie usun\u0119\u0142a krzy\u017ca zlecono to zadanie pa\u0144stwowemu przedsi\u0119biorstwu. Partyjnym robotnikom kazano wykopa\u0107 krzy\u017c i przewie\u015b\u0107 go do parafii. Gdy rano 27 kwietnia 1960 r. przyst\u0105pili do pracy, zauwa\u017cy\u0142y ich pracuj\u0105ce w pobli\u017cu kobiety. Z czasem gromadzi\u0142o si\u0119 ich coraz wi\u0119cej. W chwili gdy podkopany krzy\u017c si\u0119 przechyli\u0142, kobiety zacz\u0119\u0142y rzuca\u0107 grudami ziemi i przep\u0119dzi\u0142y robotnik\u00f3w. Przy pomocy kilku m\u0119\u017cczyzn na nowo postawiono krzy\u017c i zacz\u0119to si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego modli\u0107 oraz \u015bpiewa\u0107 religijne pie\u015bni. K\u0142adziono kwiaty, zapalano znicze. Do krzy\u017ca przypi\u0119to fragmenty z konstytucji, m\u00f3wi\u0105ce o wolno\u015bci wyznania.<\/p>\n\n\n\n W\u0142adze wys\u0142a\u0142y przeciwko wiernym odzia\u0142y ZOMO, kt\u00f3re stan\u0119\u0142y nieopodal. T\u0142um pod krzy\u017cem g\u0119stnia\u0142 tymczasem. Zgromadzi\u0142o si\u0119 kilka tysi\u0119cy ludzi. W ko\u0144cu oko\u0142o godz. 11 milicja podj\u0119\u0142a pierwsz\u0105 nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 rozproszenia zebranych. Fakt ten niew\u0105tpliwie podgrza\u0142 nastroje. Cz\u0119\u015b\u0107 zgromadzonych przesz\u0142a pod niedaleki budynek prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej. Oskar\u017cano jej urz\u0119dnik\u00f3w o to, \u017ce nie pozwalali na wybudowanie ko\u015bcio\u0142a. Dosz\u0142o do kolejnych star\u0107 z MO. Partyjne w\u0142adze zdecydowa\u0142y si\u0119 u\u017cy\u0107 wszelkich dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w \u2013 w\u0142\u0105cznie z broni\u0105 paln\u0105 \u2013 w celu st\u0142umienia zamieszek. Prawdopodobnie omy\u0142kowa decyzja o wy\u0142\u0105czeniu elektryczno\u015bci w ca\u0142ej dzielnicy spowodowa\u0142a, \u017ce zapad\u0142y egipskie ciemno\u015bci, a si\u0142y milicyjne wycofa\u0142y si\u0119 z ulic. Wykorzystali to demonstranci i wtargn\u0119li do Dzielnicowej Rady Narodowej demoluj\u0105c j\u0105 w \u015brodku i cz\u0119\u015bciowo podpalaj\u0105c.<\/p>\n\n\n\n Po w\u0142\u0105czeniu o\u015bwietlenia i powrocie si\u0142 porz\u0105dkowych dosz\u0142o do regularnej bitwy mi\u0119dzy MO a nowohucianami. Milicja u\u017cywa\u0142a na du\u017c\u0105 skal\u0119 a\u017c do wyczerpania zapas\u00f3w \u015brodk\u00f3w chemicznych i petard oraz broni ostrej, mimo formalnego zakazu. Postrzelono sze\u015b\u0107 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Demonstranci u\u017cywali wszystkiego, co by\u0142o pod r\u0119k\u0105, m.in. kamieni, gruzu, p\u0142yt chodnikowych. Podpalono kiosk \u201eRuchu\u201d, spalono samoch\u00f3d ZOMO, powybijano szyby wystawowe w sklepach.<\/p>\n\n\n\n W\u0142adze do ko\u0144ca nie wiedzia\u0142y, co dalej robi\u0107 z krzy\u017cem. Jeszcze w nocy z 27 na 28 kwietnia Lucjan Motyka, I sekretarz KW PZPR w Krakowie chcia\u0142 go pod os\u0142on\u0105 ZOMO usun\u0105\u0107. Nie dosz\u0142o jednak do tego. Towarzysze z KC PZPR, zaniepokojeni wydarzeniami w Nowej Hucie, wys\u0142ali do Krakowa w trybie nag\u0142ym Zenona Kliszk\u0119, cz\u0142onka KC i jednego z najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki. Nie wiemy, jakie podejmowa\u0142 decyzje. Fakty by\u0142y takie, \u017ce krzy\u017c ocala\u0142.<\/p>\n\n\n\n Po zamieszkach na nowohucian spad\u0142y represje. 493 osoby zosta\u0142y zatrzymane, 115 stan\u0119\u0142o przed s\u0105dem, dla wielu z nich sko\u0144czy\u0142o si\u0119 to wi\u0119zieniem. Oko\u0142o 153 os\u00f3b trafi\u0142o przed kolegia do spraw wykrocze\u0144, gdzie orzekano bardzo wysokie kary finansowe. Nie spos\u00f3b obliczy\u0107 skali represyjnych zwolnie\u0144 z pracy. Planowano r\u00f3wnie\u017c wysiedli\u0107 z Nowej Huty cz\u0119\u015b\u0107 tzw. niepo\u017c\u0105danego elementu, co cz\u0119\u015bciowo zrealizowano.<\/p>\n\n\n\n Kluczowa rola bp. Karola Wojty\u0142y<\/strong><\/p>\n\n\n\n Spraw\u0105 opieki duszpasterskiej nad wiernymi w Nowej Hucie od pocz\u0105tku interesowa\u0142 si\u0119 m\u0142ody biskup Karol Wojty\u0142a. Wobec k\u0142opot\u00f3w zdrowotnych abp. Eugeniusza Baziaka to Wojty\u0142a administrowa\u0142 diecezj\u0105 krakowsk\u0105 i podejmowa\u0142 kluczowe decyzje w sprawie Nowej Huty.<\/p>\n\n\n\n Po wydarzeniach z 27 kwietnia prowadzi\u0142 z w\u0142adzami dyskusj\u0119 o dalszym losie planowanego nowohuckiego ko\u015bcio\u0142a. Zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce kluczem do rozwi\u0105zania sprawy nie jest sam krzy\u017c, lecz kwestia wybudowania \u015bwi\u0105tyni, niezale\u017cnie od lokalizacji. Zabiega\u0142 u w\u0142adz o formalne pozwolenie, kt\u00f3re uda\u0142o mu si\u0119 uzyska\u0107 w 1965 r. Zgodzono si\u0119 na now\u0105 lokalizacj\u0119 w miejscu dawnej bie\u0144czyckiej kaplicy. Dwa lata p\u00f3\u017aniej abp. Wojty\u0142a wbi\u0142 pierwsz\u0105 \u0142opat\u0119 na budowie pierwszego ko\u015bcio\u0142a w Nowej Hucie. Inwestycja trwa\u0142a d\u0142ugo, a jej zwie\u0144czeniem by\u0142a konsekracja 15 maja 1977 r. Arki Pana czyli ko\u015bcio\u0142a Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Polski.<\/p>\n\n\n\n Na miejscu krzy\u017ca, o kt\u00f3ry walczono w kwietniu 1960 r., 47 lat p\u00f3\u017anej ods\u0142oni\u0119to pomnik Krzy\u017ca Nowohuckiego. Wcze\u015bniej, bo w 2001 r., po\u015bwi\u0119cono w tym miejscu ma\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142 Naj\u015bwi\u0119tszego Serca Pana Jezusa. 60 lat po burzliwych wydarzeniach na os. Teatralnym zgodnie stoj\u0105 obok siebie szko\u0142a, ko\u015bci\u00f3\u0142 i pomnik.<\/p>\n\n\n\n Tekst Wojciech Paduchowski<\/em> Foto: \u017baneta Wierzgacz (IPN)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Zast\u0119pca dyrektora krakowskiego oddzia\u0142u IPN Cecylia Rado\u0144 z\u0142o\u017cy\u0142a kwiaty pod pomnikiem Krzy\u017ca Nowohuckiego na os. Teatralnym. Przedstawicielka IPN uczci\u0142a 62. rocznic\u0119 obrony krzy\u017ca. 27 kwietnia 1960 r. w Nowej Hucie … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31778,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31777"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31777"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31777\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/82-711854-1024x684.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/82-711845-1024x684.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n