{"id":31643,"date":"2022-04-22T14:20:00","date_gmt":"2022-04-22T12:20:00","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=31643"},"modified":"2024-01-16T13:33:55","modified_gmt":"2024-01-16T12:33:55","slug":"profesor-henryk-jordan-180-rocznica-urodzin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2022\/04\/22\/profesor-henryk-jordan-180-rocznica-urodzin\/","title":{"rendered":"Profesor Henryk Jordan – 180. rocznica urodzin"},"content":{"rendered":"

\u201e\u017be\u015b o si\u0142y i zdrowie m\u0142odzie\u017cy serdecznie si\u0119 troszczy\u0142 nie szcz\u0119dz\u0105c mienia i trudu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/span>b\u0142ogos\u0142awi\u0107 Ci b\u0119d\u0105 <\/span>przysz\u0142e pokolenia narodu\u201d<\/span><\/p>\r\n

W bie\u017c\u0105cym roku przypada 180. rocznica urodzin Henryka Jordana. By\u0142 opiekunem dzieci i m\u0142odzie\u017cy, prekursorem nowoczesnego wychowania fizycznego, lekarzem, wyk\u0142adowc\u0105 uniwersyteckim, filantropem spo\u0142ecznikiem, fundatorem, mi\u0142o\u015bnikiem muzyki. Urodzi\u0142 si\u0119 23 lipca 1842 r. w Przemy\u015blu. Pochodzi\u0142 ze szlacheckiego rodu Jordan\u00f3w z Zakliczyna, w przesz\u0142o\u015bci posiadaj\u0105cego du\u017ce znaczenie w Rzeczpospolitej,\u00a0 szczeg\u00f3lnie w XVI w.<\/p>\r\n\r\n

\"\"\r\n
Rynek w Przemy\u015blu na pocz\u0105tku XX w.<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n
\r\n
\"\"\r\n
Herb Tr\u0105by rodziny Jordan\u00f3w autor Tadeusz Gajl<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n

Ojciec jego Bonifacy by\u0142 prywatnym nauczycielem, matka Salomea zajmowa\u0142a si\u0119 domem. Mia\u0142 dwie siostry Helen\u0119 oraz Bronis\u0142aw\u0119. Po \u015bmierci ojca, matka prowadzi\u0142a pensjonaty dla dziewcz\u0105t m.in. w Tarnopolu i Tarnowie. Henryk ucz\u0119szcza\u0142 tam do gimnazj\u00f3w. Opr\u00f3cz nauki, zajmowa\u0142 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 patriotyczn\u0105, W 1862 r. chc\u0105c unikn\u0105\u0107 represji ze strony lokalnych w\u0142adz zaborczych wyjecha\u0142 z Tarnowa do Triestu, gdzie w nast\u0119pnym roku zda\u0142 egzamin maturalny. Studiowa\u0142 medycyn\u0119 na uniwersytetach w Wiedniu i Krakowie.<\/p>\r\n

W 1867 r. uda\u0142 si\u0119 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, zamieszka\u0142 w Nowym Jorku. Tam w szko\u0142ach gimnastyki szwedzkiej dla dziewcz\u0105t, zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z systemem \u0107wicze\u0144 opracowanym przez Pehra Henrika Linga oraz jego syna Hialmara. <\/span><\/p>\r\n

\"\"
Ulica Mulberry w Nowym Jorku, oko\u0142o 1900 r.<\/figcaption><\/figure>\r\n


Gimnastyka Ling\u00f3w zak\u0142ada\u0142a opracowywanie \u0107wicze\u0144 na podstawie anatomicznej i fizjologicznej wiedzy o cz\u0142owieku oraz w zgodzie z potrzeb\u0105 r\u00f3wnomiernego treningu mi\u0119\u015bni. \u0106wiczenia starano si\u0119 upro\u015bci\u0107 na tyle, aby mo\u017cna by\u0142o je wykonywa\u0107 niejako automatycznie. Eliminowano te, kt\u00f3re by\u0142y szkodliwe dla organizmu. Lingowie wykorzystywali do \u0107wicze\u0144 drabinki, skrzynie, \u0142aweczki, dr\u0105\u017cki. Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce s\u0142abi i u\u0142omni nie byli zwalniani czy wykluczani z zaj\u0119\u0107, ale organizowano dla nich specjalne zestawy \u0107wicze\u0144, kt\u00f3re wykonywali pod opiek\u0105 instruktor\u00f3w. <\/span><\/p>\r\n\r\n

\r\n
\"\"\r\n
Pehr Henrik Ling (1776-1839)<\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n<\/div>\r\n\r\n

Pehr Henrik Ling podzieli\u0142 gimnastyk\u0119 na: wychowawcz\u0105, wojskow\u0105, lecznicz\u0105, estetyczn\u0105. Celem pierwszej sta\u0142 si\u0119 jednoczesny rozw\u00f3j cielesny i duchowy cz\u0142owieka; drugiej, wyrobienie takiego stopnia sprawno\u015bci fizycznej, kt\u00f3ry umo\u017cliwi\u0142by pokonanie przeciwnika w walce; trzeciej, przywr\u00f3cenie zdrowia \u0107wicz\u0105cemu lub zniwelowanie cierpienia i b\u00f3lu, czwartej, ekspresja my\u015bli, uczu\u0107 i emocji \u0107wicz\u0105cego. Gimnastyka Ling\u00f3w spodoba\u0142a si\u0119 Henrykowi Jordanowi, patrzy\u0142 jak sprawdza si\u0119 w praktyce, a po powrocie do kraju dostosowa\u0142 j\u0105 do potrzeb polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. W Stanach Zjednoczonych Jordan odby\u0142 praktyk\u0119 ginekologiczn\u0105 i po\u0142o\u017cnicz\u0105, zapozna\u0142 si\u0119 z funkcjonowaniem r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142 medycznych. sam nawet za\u0142o\u017cy\u0142 w Nowym Jorku szko\u0142\u0119 po\u0142o\u017cnicz\u0105, ciesz\u0105c\u0105 si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105. Po przyje\u017adzie do kraju zamieszka\u0142 w Krakowie. W 1870 r. uzyska\u0142 dyplom doktora medycyny na Wydziale Lekarskim UJ.<\/span><\/p>\r\n

\"\"
\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Prof. Maurycy Madurowicz, fot. W. Rzewuski, ze zbior\u00f3w PAU<\/figcaption><\/figure>\r\n


Po kr\u00f3tkiej praktyce po\u0142o\u017cniczej w klinice prof. Karola Brauna w Wiedniu, podj\u0105\u0142 prac\u0119 asystenta u prof. Maurycego Madurowicza, kierownika Katedry Po\u0142o\u017cnictwa i Ginekologii UJ oraz kliniki o takim samym profilu. Po czterech latach otwar\u0142 w\u0142asn\u0105 praktyk\u0119 lekarsk\u0105. Zdoby\u0142 uznanie i opini\u0119 znakomitego lekarza. W 1893 r. ze wzgl\u0119du na chorob\u0119 prof. Madurowicza, powierzono mu funkcj\u0119 kierownika Katedry i Kliniki
Po\u0142o\u017cniczo-Ginekologicznej w Krakowie. Uzyska\u0142 tytu\u0142 profesora zwyczajnego. By\u0142 cenionym wyk\u0142adowc\u0105, autorem publikacji, medycznych. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 towarzystw lekarskich. Za\u0142o\u017cy\u0142 w 1889 r. i redagowa\u0142 czasopismo <\/span>\u00a0\u201ePrzegl\u0105d Higijeniczny\u201c.<\/span><\/span><\/p>\r\n

\"\"
Pierwsza strona “Przegl\u0105du Higijenicznego”<\/figcaption><\/figure>\r\n

Przez ponad 20 lat od 1881 do 1907 roku Henryk Jordan by\u0142 radnym miejskim. Aktywnie\u00a0 uczestniczy\u0142 w pracach komisji dotycz\u0105cych zdrowia dzieci i m\u0142odzie\u017cy, szkolnictwa oraz problem\u00f3w sanitarnych. Anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w walk\u0119 z alkoholizmem. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c pos\u0142em na Sejm Krajowy Galicji we Lwowie w latach 1895-1901. Na jego wniosek Sejm ten w 1899 r. wprowadzi\u0142 do szk\u00f3\u0142 \u015brednich obowi\u0105zkowe lekcje gimnastyki wzorowane na systemie Ling\u00f3w oraz funkcj\u0119 lekarza szkolnego. Jordan troszczy\u0142 si\u0119 o ludzi biednych, za\u0142o\u017cy\u0142 w Krakowie Stowarzyszenie dla Do\u017cywiania Ciep\u0142\u0105 Straw\u0105 Ubogich Dzieci. Powo\u0142a\u0142 tak\u017ce Towarzystwo Tanich Mieszka\u0144 dla Robotnik\u00f3w Katolickich. Dzi\u0119ki jego staraniom powsta\u0142o na terenie mi\u0119dzy obecnymi ulicami Grottgera, Mazowieck\u0105, Sienkiewicza i Gzymsik\u00f3w osiedle dla oko\u0142o 100 rodzin nazwane “Modrzej\u00f3wk\u0105”. Nazwa pochodzi od istniej\u0105cej tam pierwotnie i do dzisiaj\u00a0 willi nale\u017c\u0105cej do Heleny Modrzejewskiej (ul. Grottgera 11).\u00a0<\/p>\r\n

\"\"
Cz\u0119\u015b\u0107 zabudowa\u0144 osiedla robotniczego Modrzej\u00f3wka, fot. Zygmunt Put<\/figcaption><\/figure>\r\n

By\u0142 tak\u017ce prezesem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Muzyki Krakowskiej \u201eHarmonia\u201c. Henryk Jordan bra\u0142 udzia\u0142 w pracach Towarzystwa Gimnastycznego \u201eSok\u00f3\u0142\u201d anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w powo\u0142ywanie nowych jego k\u00f3\u0142 w Ma\u0142opolsce i na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.<\/p>\r\n

\"\"
Prof. Henryk Jordan, fot. W. Rzewuski<\/figcaption><\/figure>\r\n

Zapami\u0119tany jednak zosta\u0142 przede wszystkim jako inicjator masowych \u0107wicze\u0144 gimnastycznych, kt\u00f3re \u0142\u0105czy\u0142 z zabawami i grami na \u015bwie\u017cym powietrzu. Miejscem, w kt\u00f3rym je realizowano by\u0142 park, powsta\u0142y z inicjatywy Jordana, a zlokalizowany w pobli\u017cu B\u0142o\u0144 na terenie Czarnej Wsi. 21 czerwca 1889 r.\u00a0 Rada Miejska w Krakowie uchwali\u0142a jego akt fundacyjny. Realizacja parku zosta\u0142a zlecona Boles\u0142awowi Maleckiemu.<\/p>\r\n

\"\"
Mapa z Parkiem im. H. Jordana , \u017ar\u00f3d\u0142o google maps<\/figcaption><\/figure>\r\n

Na terenie parku powsta\u0142y boiska, bie\u017cnie, budynek z sal\u0105 gimnastyczn\u0105, magazynem na sprz\u0119t, szatni\u0105 oraz pomieszczeniem administracyjnym, tak\u017ce budynki s\u0142u\u017c\u0105ce do prowadzenia zaj\u0119\u0107 podczas deszczu. Swoje miejsce znalaz\u0142y tak\u017ce warsztaty: stolarski i tokarski. Park wyposa\u017cony zosta\u0142 w przyrz\u0105dy do \u0107wicze\u0144. W pobli\u017cu g\u0142\u00f3wnego wej\u015bcia sta\u0142 pi\u0119kny drewniany budynek nale\u017c\u0105cy do firmy Eweliny Dobrzy\u0144skiej, tzw. \u201eMleczarnia\u201c, w kt\u00f3rym oferowano nabia\u0142 a tak\u017ce wydawano posi\u0142ki uczestnikom zaj\u0119\u0107.<\/p>\r\n

\"\"
Mleczarnia w Parku Jordana<\/figcaption><\/figure>\r\n

M\u0142odzie\u017c \u0107wiczy\u0142a i bawi\u0142a si\u0119 w grupach wiekowych pod opiek\u0105 instruktor\u00f3w. Henryk Jordan rozpropagowa\u0142 w\u015br\u00f3d niej pi\u0142k\u0119 no\u017cn\u0105, kt\u00f3ra z czasem sta\u0142a si\u0119 bardzo popularn\u0105 dyscyplin\u0105 sportu. W Paku Jordana odby\u0142 si\u0119 pierwszy mecz pi\u0142ki no\u017cnej na terenach Polski.\u00a0 Nie jest przypadkiem to, \u017ce najstarsze polskie kluby pi\u0142karskie powsta\u0142y w Galicji; Lechia Lw\u00f3w w 1903 r. Czarni Lw\u00f3w w 1903 r. Cracovia w 1906 r. Wis\u0142a Krak\u00f3w w 1906 r., LKS Pogo\u0144 Lw\u00f3w w 1907 r.<\/p>\r\n

\"\"
Dru\u017cyny pi\u0142karskie ze Lwowa i Krakowa, w \u015brodku siedzi Henryk Jordan<\/figcaption><\/figure>\r\n

Dla Henryka Jordana park by\u0142 bardzo wa\u017cny. Ze swoich oszcz\u0119dno\u015bci finansowa\u0142 jego wyposa\u017cenie, fundowa\u0142 posi\u0142ki dzieciom, wraz z dr. Krzysztofem Ko\u017ami\u0144skim prowadzi\u0142 szkolenia dla kadry instruktorskiej, organizowa\u0142 zaj\u0119cia. Sfinansowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c pomniki wybitnych Polak\u00f3w, maj\u0105ce s\u0142u\u017cy\u0107 edukacji patriotycznej. W kraju pod obcymi rz\u0105dami, park ten sta\u0142 si\u0119 miejscem, gdzie m\u0142odzi Polacy mogli zaznajamia\u0107 si\u0119 z wybitnymi postaciami w\u0142asnego narodu oraz z dziejami Ojczyzny. W parku organizowane by\u0142y lekcje \u015bpiewu polskich pie\u015bni i piosenek, festyny, konkursy. spotkania patriotyczne, p\u00f3\u0142 Idea Parku Jordana rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na ca\u0142y kraj, w postaci tak zwanych \u201eOgr\u00f3dk\u00f3w Jordanowskich\u201c.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"
Grupa dzieci przy wej\u015bciu do Parku im. dr. Jordana w Krakowie, zdj\u0119cie z maja 1936 r. ze zbior\u00f3w NAC<\/figcaption><\/figure>\r\n

\u00a0<\/p>\r\n

Jordan zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce wsp\u00f3lnota narodowa powinna mie\u0107 jednostki sprawne fizycznie, rozumne, m\u0105dre, o silnych charakterach, pracowite. M\u00f3wi\u0142 tak: To pewne, i\u017c w por\u00f3wnaniu z m\u0142odzie\u017c\u0105 innych narod\u00f3w widz\u0119 u nas dziwnie wiele twarzy bladych, anemicznych, mi\u0119\u015bni wiotkich, plec\u00f3w przygarbionych; dziwnie wiele przedwcze\u015bnie zestarza\u0142ych i w sztuczn\u0105 stroj\u0105cych si\u0119 powag\u0119. A i to pewne, \u017ce naszemu spo\u0142ecze\u0144stwu przyda\u0142oby si\u0119 wi\u0119cej sta\u0142ej woli, wi\u0119cej wyrobionych charakter\u00f3w, wi\u0119cej pochopu do czynu, energii i wytrwa\u0142o\u015bci w pracy, jasno\u015bci my\u015bli i \u015bwie\u017co\u015bci umys\u0142u a mniej, znacznie mniej zam\u0105conych g\u0142\u00f3w i osch\u0142ych serc, oboj\u0119tnych na najdro\u017csze ka\u017cdemu narodowa idea\u0142y!\u2026<\/span><\/p>\r\n

\u017bycie osobiste Henryka Jordana naznaczone by\u0142o b\u00f3lem i bezsilno\u015bci\u0105 po stracie bliskich. W 1881 r. zmar\u0142 mu sze\u015bcioletni syn Jerzy, a w 1900 r. po ci\u0119\u017ckiej chorobie zmar\u0142a \u017cona Maria Gebhardt.<\/p>\r\n

\"\"
Gr\u00f3b rodzinny Jordan\u00f3w na Cmentarzu Rakowickim, fot. M. Jab\u0142o\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\r\n

On sam po niezwykle aktywnym i pracowitym \u017cyciu odszed\u0142 18 maja 1907 r. Pochowany zosta\u0142 na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. W 1914 r. w jego parku postawiono mu okaza\u0142y pomnik.<\/p>\r\n

\"\"
Pomnik Henryka Jordana, fot.\u00a0 M. Jab\u0142o\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\r\n

W Krakowie imi\u0119 Henryka Jordana opr\u00f3cz Parku, nosi Centrum M\u0142odzie\u017cy, XXVII Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105ce oraz Szko\u0142a Podstawowa nr 31. Od 1974 r. przyznawany jest przez Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Dzieci medal im dr. Henryka Jordana za prac\u0119 na rzecz rekreacji i propagowania sportu w\u015br\u00f3d dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\r\n

\"\"
Medal im. dr. Henryka Jordana, fot. Pibwl\u00a0<\/figcaption><\/figure>\r\n\r\n

Opracowanie Mariusz Jab\u0142o\u0144ski<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

P. Hapanowicz, Henryk Jordan- lekarz, reformator, spo\u0142ecznik<\/em>, w: [ten\u017ce] Szkicownik krakowski Ludzie-wydarzenia- zabytki, <\/em>Krak\u00f3w 2016
E. W. Piasecki, Gimnastyka wychowawcza szwedzka<\/em>, Lw\u00f3w 1912.
Z. Kos, Dr Henryk Jordan,<\/em> w: http:\/\/www.parkjordana.org\/www\/index.html
Dzieje ginekologii w Polsce<\/em>, w: https:\/\/khm.cm-uj.krakow.pl\/dydaktyka\/dzieje-ginekologii-w-polsce\/
Henryk Jordan. Humanistyczne wyzwanie naszych czas\u00f3w<\/em> [red. M. Bukowiec], Krak\u00f3w 2007
Park im. dra Henryka Jordana w Krakowie,<\/em> w: https:\/\/dnidziedzictwa.pl\/park-im-dra-henryka-jordana-w-krakowie\/
O zabawach m\u0142odzie\u017cy. Odczyt prof. dr. Henryka Jordana wyg\u0142oszony we Lwowie w sali \u00bbSoko\u0142a\u00ab, dnia 4 stycznia 1891 roku<\/em>, \u201ePrzewodnik Higijeniczny\u201d nr 2 z 15 lutego 1891 r.

<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201e\u017be\u015b o si\u0142y i zdrowie m\u0142odzie\u017cy serdecznie si\u0119 troszczy\u0142 nie szcz\u0119dz\u0105c mienia i trudu,\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0b\u0142ogos\u0142awi\u0107 … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":31674,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,64,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31643"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31643"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37216,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31643\/revisions\/37216"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}