{"id":30888,"date":"2022-03-11T13:12:17","date_gmt":"2022-03-11T12:12:17","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=30888"},"modified":"2022-03-11T13:12:19","modified_gmt":"2022-03-11T12:12:19","slug":"palacyk-straszewskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2022\/03\/11\/palacyk-straszewskich\/","title":{"rendered":"Pa\u0142acyk Straszewskich"},"content":{"rendered":"\n

W kolejnym odcinku cyklu #krakowheritage przybli\u017camy posta\u0107 projektanta i histori\u0119 pierwszego w\u0142a\u015bciciela willi przy ul. Straszewskiego 1 przy Plantach, znanej r\u00f3wnie\u017c jako pa\u0142acyk Straszewskich.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Neorenesansowa willa mieszcz\u0105ca si\u0119 przy ul. Straszewskiego 1 zosta\u0142a wybudowana w latach 1886\u20131888 na zlecenie Maurycego Straszewskiego, kt\u00f3ry by\u0142 te\u017c jej pierwszym w\u0142a\u015bcicielem. W 1904 roku, na zlecenie nowego w\u0142a\u015bciciela hr. Karola Beliny Brzozowskiego, dobudowane zosta\u0142o drugie pi\u0119tro, a w 1914 roku przebudowano uk\u0142ad wn\u0119trz z cz\u0119\u015bciow\u0105 nadbudow\u0105 pietra. W 1937 roku na zlecenie hr. J\u00f3zefiny z Brzozowskich Potockiej przebudowano pi\u0119tro willi wed\u0142ug projektu architekta Stanis\u0142awa \u017bele\u0144skiego.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Przybli\u017camy histori\u0119 pierwszego w\u0142a\u015bciciela willi  \u2012 Maurycego Straszewskiego oraz architekta, kt\u00f3ry zaprojektowa\u0142 pa\u0142acyk \u2013 Tadeusza Stryje\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

Maurycy Straszewski<\/strong> herbu Radwan (ur. 22 wrze\u015bnia 1848 r. w Lutory\u017cu, zm. 27 lutego 1921 r. w Krakowie), ps. Polonus \u2012 filozof, historyk filozofii, podr\u00f3\u017cnik, profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, polityk i pose\u0142 do austriackiej Rady Pa\u0144stwa. <\/p><\/p>\n\n\n\n

Po uko\u0144czeniu w 1866 roku gimnazjum w Rzeszowie, studiowa\u0142 filozofi\u0119 i matematyk\u0119 na uniwersytetach w Pradze i Wiedniu, gdzie uzyska\u0142 tytu\u0142 doktora. Studia uzupe\u0142nia\u0142 na uniwersytecie w Zurychu, a tak\u017ce na uniwersytecie w Getyndze. Habilitowa\u0142 si\u0119 w 1872 roku na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Od 1873 prowadzi\u0142 tu wyk\u0142ady zatytu\u0142owane \u201ePsychologia na podstawie fizjologicznej oparta\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W 1875 roku jako docent prywatny przej\u0105\u0142 po J\u00f3zefie Kremerze katedr\u0119 filozofii na UJ. Prowadzi\u0142 te\u017c Ko\u0142o Filozoficzne. W latach 1878-1910 kierowa\u0142 katedr\u0105 filozofii i pedagogiki na UJ \u2012 najpierw jako profesor nadzwyczajny (1878-1884), a potem jako profesor zwyczajny historii filozofii (1884-1910). W latach 1900-1910 prowadzi\u0142 Seminarium Filozoficzne UJ \u2013 jako odr\u0119bn\u0105 instytucj\u0119 naukow\u0105 w ramach uczelni. By\u0142 tak\u017ce cz\u0142onkiem komisji egzaminacyjnej dla kandydat\u00f3w stanu nauczycielskiego w zawodzie szk\u00f3\u0142 realnych i gimnazjalnych PAU przygotowuj\u0105cej reform\u0119 krakowskich szk\u00f3\u0142 \u015brednich.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W latach 1890-1891 by\u0142 dziekanem Wydzia\u0142u Filozoficznego UJ. By\u0142 tak\u017ce redaktorem dzia\u0142u filozoficznego i autorem hase\u0142 wydawanej w Warszawie \u201eWielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej\u201d (1900-1914),  a tak\u017ce uczestniczy\u0142 w przygotowaniu \u201eEncyklopedii Wychowawczej\u201d (1904). W 1909 roku za\u0142o\u017cy\u0142 Towarzystwo Filozoficzne w Krakowie, kt\u00f3rego by\u0142 pierwszym prezesem. W 1910 przeszed\u0142 na emerytur\u0119. W wolnej Polsce, w latach 1919-1921, by\u0142 profesorem filozofii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, pe\u0142ni\u0105c r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 dziekana Wydzia\u0142u Humanistycznego KUL.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Maurycy Straszewski by\u0142 politycznie zwi\u0105zany z konserwatystami krakowskimi. W latach 1879-1890 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 radnego Miasta Krakowa. By\u0142 te\u017c cz\u0142onkiem komisji plantacyjnej oraz kuratorem plant miejskich, kt\u00f3rych powstanie zainicjowa\u0142 jego wuj Florian Straszewski. Podczas Wielkiej Wojny 1914-1918 dzia\u0142a\u0142 w strukturach Naczelnego Komitetu Narodowego, popieraj\u0105c koncepcj\u0119 rozwi\u0105zania sprawy polskiej przez Austro-W\u0119gry. Po 1918 wycofa\u0142 si\u0119 z aktywnego \u017cycia politycznego.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Tadeusz Stryje\u0144ski<\/strong> (ur. 29 sierpnia 1849 r. w Carouge ko\u0142o Genewy w Szwajcarii, zm. 3 czerwca 1943 r. w Krakowie) \u2013 polski architekt tworz\u0105cy m.in. w stylu secesji, konserwator zabytk\u00f3w, przedsi\u0119biorca budowlany.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W latach 1868\u20131872 studiowa\u0142 architektur\u0119 na politechnice w Zurychu u Gottfrieda Sempera, w 1877 uzupe\u0142ni\u0142 studia w \u00c9cole des Beaux-Arts w Pary\u017cu. W latach 1874\u20131877 pracowa\u0142 jako architekt rz\u0105dowy w Limie w Peru.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W 1879 otworzy\u0142 w Krakowie w\u0142asn\u0105 firm\u0119 projektowo-budowlan\u0105. By\u0142 cz\u0142onkiem Komisji Historii Sztuki Akademii Umiej\u0119tno\u015bci. W latach 1906\u20131910 by\u0142 dyrektorem Muzeum Techniczno-Przemys\u0142owego. W 1913 wraz z Franciszkiem M\u0105czy\u0144skim zaprojektowa\u0142 dla niego now\u0105 siedzib\u0119 przy ul. Smole\u0144sk 9.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jako pierwszy architekt w Polsce stosowa\u0142 konstrukcje \u017celbetowe. Jego dzie\u0142ami s\u0105: pa\u0142acyk Straszewskich przy ul. Straszewskiego 1, willa \u201ePod Sta\u0144czykiem\u201d przy ul. Batorego 12 z lat 1882\u20131883, pa\u0142ac Wo\u0142odkowicz\u00f3w przy ul. Lubicz 4, Schronisko Fundacji im. Aleksandra Lubomirskiego przy ul. Rakowickiej 27 (obecnie Uniwersytet Ekonomiczny) – wsp\u00f3lnie z W\u0142adys\u0142awem Ekielskim, gmach Powiatowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci przy ul. Pijarskiej 1, budynek Izby Przemys\u0142owo-Handlowej znany jako dom \u201ePod Globusem\u201d ul. D\u0142uga 1 (wraz z Franciszkiem M\u0105czy\u0144skim). Przebudowa\u0142 te\u017c fasad\u0119 budynku Teatru Starego (1904\u20131906) i zaprojektowa\u0142 Bazar Polski znany obecnie jako Pa\u0142ac Prasy przy ul. Wielopole 1, a tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor karmelitanek bosych przy ul. \u0141obzowskiej 40. W 1882 roku odrestaurowa\u0142 Will\u0119 Decjusza oraz zaprojektowa\u0142 stolark\u0119 i meble do gmachu Collegium Novum UJ. Wraz z rodzin\u0105 zamieszkiwa\u0142 w zaprojektowanej przez siebie neorenesansowej willi \u201ePod Sta\u0144czykiem\u201d, przy ul. Batorego 12 w Krakowie.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W latach 1889-1891 prowadzi\u0142 prace konserwatorskie w ko\u015bciele pw. \u015bw. Krzy\u017ca oraz w ko\u015bciele Mariackim, gdzie w dow\u00f3d wdzi\u0119czno\u015bci za poniesiony trud przy prawym wyj\u015bciu z prezbiterium ko\u015bcio\u0142a na plac Mariacki wykonano rze\u017abion\u0105 g\u0142ow\u0119 Stryje\u0144skiego na podstawie rysunku Jana Matejki. By\u0142 jednym z projektant\u00f3w i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 plan\u00f3w Wielkiego Krakowa (w 1910 roku). By\u0142 r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkiem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Poza Krakowem Tadeusz Stryje\u0144ski zapisa\u0142 si\u0119 tak\u017ce m.in. w historii \u017bywca, gdzie przebudowa\u0142 pa\u0142ac Habsburg\u00f3w, oraz Suchej Beskidzkiej \u2012 dwukrotnie uczestnicz\u0105c w odbudowie renesansowego Zamku Suskiego. Do dzi\u015b obiekt ten jest nazywany Ma\u0142ym Wawelem, a w latach 70. i 80. planowano nawet za\u0142o\u017cy\u0107 tam fili\u0119 Pa\u0144stwowych Zbior\u00f3w Sztuki na Wawelu.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Opisy przygotowano w oparciu o dost\u0119pne \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne oraz rys historyczny zawarty w programie prac konserwatorskich.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n