{"id":30026,"date":"2022-02-21T12:07:52","date_gmt":"2022-02-21T11:07:52","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=30026"},"modified":"2022-02-23T10:58:50","modified_gmt":"2022-02-23T09:58:50","slug":"krakowski-zryw-przeciwko-zaborcy-176-rocznica-wybuchu-powstania-krakowskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2022\/02\/21\/krakowski-zryw-przeciwko-zaborcy-176-rocznica-wybuchu-powstania-krakowskiego\/","title":{"rendered":"Krakowski zryw przeciwko zaborcy. 176. rocznica wybuchu Powstania krakowskiego"},"content":{"rendered":"\n

Autor: Maciej Kozaczewski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Znane s\u0105 w naszej Ojczy\u017anie\ntakie zrywy niepodleg\u0142o\u015bciowe jak: Powstanie Ko\u015bciuszkowskie, Listopadowe,\nStyczniowe, Wielkopolskie czy Warszawskie. Ma\u0142o kto jednak dzi\u015b pami\u0119ta, \u017ce Krak\u00f3w oraz szereg miejscowo\u015bci w Ma\u0142opolsce i par\u0119 poza ni\u0105 sta\u0142o si\u0119 miejscem zrywu w 1846 r. Nazwywany jest on Powstaniem Krakowskim a na Podhalu – Poruse\u0144stwem.Jak ka\u017cde powstanie anga\u017cowa\u0142o jego uczestnik\u00f3w do walki zbrojnej, co wymaga\u0142o  po\u015bwi\u0119cenia si\u0142, zdrowia a przede wszystkim\nnara\u017cenia \u017cycia  i z tych wzgl\u0119d\u00f3w uwa\u017cam, \u017ce warto o nim pami\u0119ta\u0107.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Tyssowski – dyktator powstania<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W za\u0142o\u017ceniach organizator\u00f3w, przede wszystkim emigracyjnego Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, powstanie mia\u0142o obj\u0105\u0107 wszystkie zabory i przywr\u00f3ci\u0107 Polsce niepodleg\u0142o\u015b\u0107. W tym celu, ju\u017c w styczniu 1846 r. powo\u0142ano pierwszy Rz\u0105d Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej, w sk\u0142ad kt\u00f3rego weszli m. in. tacy znani dzia\u0142acze niepodleg\u0142o\u015bciowi, jak Karol Libelt, Ludwik Gorzkowski i Jan Tyssowski, a na przyw\u00f3dc\u0119 przysz\u0142ego powstania wybrano Ludwika Mieros\u0142awskiego (p\u00f3\u017aniejszego pierwszego dyktatora Powstania Styczniowego). Jednak\u017ce ju\u017c w lutym tego samego roku, w wyniku zdrady jednego z konspirator\u00f3w Henryka Poni\u0144skiego, aresztowano w Wielkopolsce oko\u0142o 70 spiskowc\u00f3w, w tej liczbie Libelta i Mieros\u0142awskiego. Na skutek tego w sk\u0142ad Rz\u0105du Narodowego (powo\u0142anego ponownie 22 lutego 1846 z siedzib\u0105 w Szarej Kamienicy na Rynku G\u0142\u00f3wnym w Krakowie) weszli ostatecznie Jan Tyssowski, Ludwik Gorzkowski i Aleksander Grzegorzewski.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W dzia\u0142aniach powsta\u0144czych organizatorzy zak\u0142adali znaczny udzia\u0142 w\u0142o\u015bcian. Dlatego te\u017c opracowano projekt reform, kt\u00f3re mia\u0142y na celu znacz\u0105c\u0105 popraw\u0119 statusu ch\u0142op\u00f3w. Jednak\u017ce na tym polu organizatorzy nie odnie\u015bli sukcesu. Propaganda rz\u0105du austriackiego w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w spowodowa\u0142a bunt oraz wybuch tzw. Rabacji Galicyjskiej (zwanej tak\u017ce Rzezi\u0105 Galicyjsk\u0105).<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Edward Dembowski na czele procesji z 27 lutego 1846 na akwaforcie J\u00f3zefa Bohdana Dzieko\u0144skiego <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Powstanie w Krakowie,\u00a0 zgodnie z planem jego organizator\u00f3w, rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w nocy z 20 na 21 lutego 1846 r. atakiem na stacjonuj\u0105cy w Krakowie oddzia\u0142 wojsk austriackich pod dow\u00f3dztwem genera\u0142a Ludwika Callina. Si\u0142y powsta\u0144cze Austriak\u00f3w co prawda nie pokona\u0142y, jednak zmusi\u0142y Callina do wycofania si\u0119 z miasta na teren Podg\u00f3rza. Krak\u00f3w sta\u0142 si\u0119 wolny od wojsk zaborcy. 22 lutego nowo powo\u0142any Rz\u0105d Narodowy og\u0142osi\u0142 Manifest do Narodu Polskiego<\/em> (przygotowany wcze\u015bniej przez Karola Libelta), w kt\u00f3rym m. in. wezwa\u0142 do walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, obiecywa\u0142 zniesienie przywilej\u00f3w stanowych, uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w i nadanie grunt\u00f3w tym bezrolnym, kt\u00f3rzy przy\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 do powstania. Akcj\u0105 informowania ch\u0142opstwa o Powstaniu i zach\u0119cania ich do czynnego udzia\u0142u w walkach kierowa\u0142 sekretarz Tyssowskiego, Edward Dembowski. Pomimo szumnych obietnic manifestu, poparcie dla Powstania Krakowskiego w\u015br\u00f3d warstwy ch\u0142opskiej by\u0142o niewielkie. Opr\u00f3cz s\u0142abej z pocz\u0105tku akcji informacyjnej, przyczyni\u0142 si\u0119 do tego wybuch wspomnianej Rabacji Galicyjskiej. W wielkim skr\u00f3cie Austriacy podburzyli ch\u0142op\u00f3w przeciwko szlachcie i ziemia\u0144stwu polskiemu przekonuj\u0105c ich, \u017ce to w\u0142a\u015bnie oni ponosz\u0105 win\u0119 za wszystkie krzywdy um\u0119czonych wie\u015bniak\u00f3w. Na skutek tej akcji dosz\u0142o do wielu atak\u00f3w na posiad\u0142o\u015bci ziemskie, w kr\u00f3tkim czasie zniszczonych zosta\u0142o ponad 500 dwor\u00f3w szlacheckich, a \u015bmier\u0107 ponios\u0142o ok. 1200 – 3000 os\u00f3b (dok\u0142adna liczba jest trudna do oszacowania). W tej sytuacji trudno by\u0142o liczy\u0107 na solidarno\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w z niepodleg\u0142o\u015bciowym zrywem polskiej szlachty i mieszczan. Tymczasem 24 lutego, w wyniku tar\u0107 wewn\u0119trznych w trzyosobowym Rz\u0105dzie Narodowym, samodzielnym dyktatorem Powstania zosta\u0142 Jan Tyssowski, a jego sekretarzem Edward Dembowski. Ten ostatni przyczyni\u0142 si\u0119 do usprawnienia organizacji powsta\u0144czej, a tak\u017ce propagowania rewolucyjnych idei w\u015br\u00f3d ludno\u015bci miasta (z jego inicjatywy ukaza\u0142 si\u0119 m. in. “Dziennik Rz\u0105dowy Rzeczpospolitej Polskiej”). Do oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych zg\u0142osi\u0142o si\u0119 og\u00f3\u0142em ok. 6000 ochotnik\u00f3w, jednak z powodu niedostatecznego zadbania o zaopatrzenie, zaledwie jedna trzecia z nich by\u0142a uzbrojona. W\u0142a\u015bciwie jedyna wi\u0119kszka bitwa powstania mia\u0142a miejsce 26 lutego 1846 r. pod Gdowem – licz\u0105cy kilkaset os\u00f3b oddzia\u0142 powsta\u0144czy pod dow\u00f3dztwem p\u0142k. Jakuba Suchorzewskiego star\u0142 si\u0119 ze wspomaganym przez ch\u0142op\u00f3w wojskiem p\u0142k. Ludwiga von Benedeka, zmierzaj\u0105cego z Wieliczki na Krak\u00f3w po st\u0142umieniu, z ch\u0142opsk\u0105 pomoc\u0105 (i okrucie\u0144stwem…) ruch\u00f3w rewolucyjnych we wschodniej Galicji. Powsta\u0144cy, po kr\u00f3tkiej walce, bitw\u0119 przegrali, a oddzia\u0142 zosta\u0142 rozbity.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Wobec upadku ducha powsta\u0144czego,\nDembowski zorganizowa\u0142 27 lutego procesj\u0119 religijn\u0105 do Podg\u00f3rza i dalej – do\nWieliczki, naprzeciw nadci\u0105gaj\u0105cym wrogim oddzia\u0142om. Chcia\u0142 w ten spos\u00f3b porwa\u0107\ndo walki w\u0142o\u015bcian i da\u0107 powstaniu now\u0105 szans\u0119. Niestety w Podg\u00f3rzu poch\u00f3d\nnapotka\u0142  wojska austriackie. W wyniku\nsalw oddanych przez zaborc\u00f3w w okolicach Cmentarza Podg\u00f3rskiego procesja\nzosta\u0142a rozbita, a sam Dembowski zgin\u0105\u0142 na jej czele z krzy\u017cem w r\u0119ku.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Orze\u0142 z czas\u00f3w powstania krakowskiego <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

1 marca 1846 r. wojska\naustriackie stan\u0119\u0142y pod Krakowem, daj\u0105c powsta\u0144com 48 godzin na kapitulacj\u0119. 3\nmarca Tyssowski wraz z oddzia\u0142em licz\u0105cym ok. 1500 os\u00f3b opu\u015bci\u0142 Krak\u00f3w i uda\u0142\nsi\u0119 w kierunku granicy z Prusami, gdzie nast\u0119pnego dnia z\u0142o\u017cy\u0142 bro\u0144 i zosta\u0142\ninternowany. 4 marca 1846 r. uwa\u017ca si\u0119 za dat\u0119 zako\u0144czenia Powstania\nKrakowskiego. 3 marca pod Krakowem stan\u0105\u0142 korpus rosyjski, a 7-go – pruski. W\nten spos\u00f3b wszyscy trzej zaborcy zaanga\u017cowali si\u0119 w ostateczne st\u0142umienie\nruch\u00f3w powsta\u0144czych w Ma\u0142opolsce.<\/p><\/p>\n\n\n\n

W Krakowie, pod zarzutem udzia\u0142u\nw powstaniu, aresztowano ok. 1200 os\u00f3b, a ok. 100 skazano na kary wieloletniego\nwi\u0119zienia (wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich uwolnili rewolucjoni\u015bci podczas “Wiosny\nLud\u00f3w” w 1848 roku). Skutkiem nieudanego Powstania Krakowskiego by\u0142o\nr\u00f3wnie\u017c przy\u0142\u0105czenie istniej\u0105cego od 1815 r. Wolnego Miasta Krakowa, zwanego\nte\u017c Rzeczpospolit\u0105 Krakowsk\u0105 do Austrii 16 listopada 1846 r. – pomimo sprzeciwu\n(niezbyt intensywnego) Francji i Wielkiej Brytanii. Stanowi\u0142o to bowiem\npogwa\u0142cenie ustale\u0144 Kongresu Wiede\u0144skiego z 1815 r. Po\u015brednim nast\u0119pstwem\nPowstania by\u0142o te\u017c przyspieszenie uw\u0142aszczenia ch\u0142op\u00f3w w Galicji – idee\ninsurekcji opiera\u0142y si\u0119 bowiem nie tylko na walce o odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci,\nale te\u017c na reformie agrarnej (Manifest z 22 lutego 1846 r.), wobec czego\nzaborcze w\u0142adze austriackie nie mog\u0142y przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie. W 1848 r.\nprzeprowadzi\u0142y one uw\u0142aszczenie w\u0142o\u015bcian.   <\/p><\/p>\n\n\n\n

Tekst: Maciej Kozaczewski. Ilustracje: domena publiczna. Zdj\u0119cie w tle: Juliusz Kossak – Szar\u017ca krakus\u00f3w na Rosjan w Proszowicach 1846. <\/em>Domena publiczna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Autor: Maciej Kozaczewski Znane s\u0105 w naszej Ojczy\u017anie takie zrywy niepodleg\u0142o\u015bciowe jak: Powstanie Ko\u015bciuszkowskie, Listopadowe, Styczniowe, Wielkopolskie czy Warszawskie. Ma\u0142o kto jednak dzi\u015b pami\u0119ta, \u017ce Krak\u00f3w oraz szereg miejscowo\u015bci w … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30027,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30026"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30026"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30026\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30027"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30026"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30026"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}