Nowa Huta to zar\u00f3wno charakterystyczna architektura i unikalna siatka urbanistyczna, jak te\u017c historia ludzi, przez pryzmat kt\u00f3rej mo\u017cna opowiada\u0107 o powojennych dziejach Polski, a tak\u017ce si\u0119ga\u0107 do znacznie wcze\u015bniejszych dziej\u00f3w \u2013 do Opactwa Cysters\u00f3w i los\u00f3w krzes\u0142awickiego dworku oraz tradycji osadniczej z okresu neolitu. Od ponad dekady miasto prowadzi starania, aby Nowa Huta zosta\u0142a uznana za pomnik historii.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Histori\u0119 Nowej Huty mo\u017cna opowiada\u0107 na r\u00f3\u017cne sposoby. Cz\u0119sto opisuje si\u0119 t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Krakowa tylko przez pryzmat socrealistycznego stylu architektonicznego, w jakim zosta\u0142a wybudowana i komunistycznego eksperymentu spo\u0142ecznego, jakim by\u0142o sprowadzenie i osiedlenie tutaj m\u0142odych ludzi wyrwanych z tradycyjnych, wiejskich \u015brodowisk Polski po\u0142udniowej. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce dziedzictwo kulturowe Nowej Huty si\u0119ga znacznie wcze\u015bniejszego okresu i jest bardzo bogate.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W trosce o ochron\u0119 dziedzictwa tego obszaru w 2014 r. miasto podj\u0119\u0142o starania (zako\u0144czone wej\u015bciem w \u017cycie stosownej uchwa\u0142y w 2020 r.) o utworzenie tu parku kulturowego. Obszar Parku Kulturowego Nowa Huta obj\u0105\u0142 ponad 300 ha, w tym: wpisany do rejestru zabytk\u00f3w uk\u0142ad urbanistyczny Nowej Huty, postmodernistyczne os. Centrum E, tereny wok\u00f3\u0142 Zalewu Nowohuckiego i Nowohuckiego Centrum Kultury, cz\u0119\u015b\u0107 dawnej wsi Krzes\u0142awice wraz z posiad\u0142o\u015bci\u0105 dworsk\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 niegdy\u015b m.in. do Hugona Ko\u0142\u0142\u0105taja i Jana Matejki, a tak\u017ce gotycki drewniany ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Bart\u0142omieja z XV w. oraz niezwykle cenne Opactwo Cysters\u00f3w w Mogile, kt\u00f3re w 2022 r. b\u0119dzie obchodzi\u0107 jubileusz 800-lecia, symbolicznie zainaugurowany 23 pa\u017adziernika 2021 r. otwarciem Muzeum Kultury i Duchowo\u015bci Cysters\u00f3w.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Poza utworzeniem parku kulturowego miasto realizuje szereg r\u00f3\u017cnorodnych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re maj\u0105 na celu zar\u00f3wno trosk\u0119 o zachowanie dziedzictwa kulturowego Nowej Huty, jak te\u017c informowanie i promowanie warto\u015bci kulturowej tych teren\u00f3w. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 m.in. prace nad utworzeniem Parku Edukacyjnego \u201eBranice\u201d ze skansenem prezentuj\u0105cym zabudow\u0119 drewnian\u0105 Krakowa i okolic, realizowane przez Sp\u00f3\u0142k\u0119 Krak\u00f3w Nowa Huta Przysz\u0142o\u015bci S.A., czy inicjatywy przygotowane w ramach obchod\u00f3w 70-lecia Nowej Huty (2019 r.). Obok kampanii informacyjno-promocyjnej przygotowano w\u00f3wczas projekty infrastrukturalne \u2012 planowany jest remont dawnego kina \u015awiatowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty powsta\u0142ego z po\u0142\u0105czenia ju\u017c dzia\u0142aj\u0105cych: Muzeum PRL-u (w organizacji) i Oddzia\u0142u Muzeum Historycznego Miasta Krakowa \u201eDzieje Nowej Huty\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W 2020 r. w O\u015brodku Kultury im. C. K. Norwida powsta\u0142o Nowohuckie Laboratorium Dziedzictwa zajmuj\u0105ce si\u0119 dziedzictwem kulturowym i przyrodniczym wschodniej cz\u0119\u015bci Krakowa. Laboratorium we wsp\u00f3\u0142pracy z Opactwem Cysters\u00f3w w Mogile realizuje m.in. projekt \u201eRaptularz, czyli spraw przednowohuckich opisanie\u201d, kt\u00f3ry ma na celu przypomnienie przemian \u017cycia codziennego, kulturalnego i gospodarczego teren\u00f3w Nowej Huty oraz pokazanie, jak daleko si\u0119ga ich historia.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Od kilku lat prowadzona jest te\u017c sukcesywna odnowa Nowohuckiego Centrum Kultury wraz z otoczeniem, a w tym roku Teatr \u0141a\u017ania Nowa odda\u0142 do u\u017cytku Dom Utopii \u2013 Mi\u0119dzynarodowe Centrum Empatii.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Pierwsze pr\u00f3by uznania Nowej Huty za pomnik historii, podj\u0119te ponad dekad\u0119 temu, nie spotka\u0142y si\u0119 z przychylno\u015bci\u0105 Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Kulturowego. Wniosek w du\u017cej mierze opiera\u0142 si\u0119 na obszarze tzw. Starej Nowej Huty. Teraz jednak miasto stara si\u0119, by postrzeganie Nowej Huty obejmowa\u0142o szerszy kontekst i odwo\u0142ywa\u0142o si\u0119 do kategorii krajobrazu kulturowego. W tym sensie obszar wpisu zostaje poszerzony. Nie chodzi wy\u0142\u0105cznie o wyj\u0105tkow\u0105 architektur\u0119 nowohuckiego centrum, ale i zwi\u0105zane z dzielnic\u0105 wydarzenia, m.in. narodziny ruchu solidarno\u015bciowego i dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105 w PRL, ale tak\u017ce histori\u0119 zamierzch\u0142\u0105: m.in. Opactwa Cysters\u00f3w i krzes\u0142awickiego dworku \u2013 wszystko to znajduje si\u0119 w argumentacji aktualnego wniosku, w kt\u00f3rym Krak\u00f3w stara si\u0119 o uznanie za pomnik historii obszaru Parku Kulturowego Nowa Huta wraz z Opactwem Cysters\u00f3w w Mogile i cz\u0119\u015bci\u0105 Krzes\u0142awic. Zgodnie z ustaleniami ekspert\u00f3w miejsce wskazane do uznania za pomnik historii okre\u015blone jest jako \u201eKrak\u00f3w \u2013 krajobraz kulturowy Nowej Huty z Opactwem Cysters\u00f3w w Mogile i cz\u0119\u015bci\u0105 Krzes\u0142awic\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
\u2012 W ten spos\u00f3b t\u0105 form\u0105 ochrony zabytk\u00f3w mo\u017ce zosta\u0107 obj\u0119ty obszar o szczeg\u00f3lnej warto\u015bci dla kultury naszego kraju ze wszystkimi jego warto\u015bciami materialnymi i niematerialnymi, odzwierciedlaj\u0105cy nie tylko histori\u0119 drugiej po\u0142owy XX w., ale te\u017c wielowiekowe dzieje mogilskiego opactwa i wsi Krzes\u0142awice. Park Kulturowy Nowa Huta tworzy sp\u00f3jny, nawarstwiaj\u0105cy si\u0119 od stuleci krajobraz kulturowy, b\u0119d\u0105cy miejscem wa\u017cnych wydarze\u0144 historycznych, godny uznania za pomnik historii \u2012 podkre\u015bla Robert Piaskowski, pe\u0142nomocnik prezydenta Krakowa ds. kultury, koordynuj\u0105cy starania miasta o uznanie Nowej Huty za pomnik historii.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Wpis\u00f3w na list\u0119 pomnik\u00f3w historii, na wniosek ministra ds. kultury dokonuje w drodze rozporz\u0105dzenia prezydent kraju. Krak\u00f3w pracuje nad now\u0105 wersj\u0105 wniosku o nadanie tego statusu Nowej Hucie, kt\u00f3ry w pierwszym kwartale 2022 r. zostanie z\u0142o\u017cony w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przygotowany jest tak\u017ce harmonogram dalszych dzia\u0142a\u0144 wynikaj\u0105cych z obowi\u0105zuj\u0105cej procedury.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Uznanie \u201eKrakowa \u2013 krajobrazu kulturowego Nowej Huty z Opactwem Cysters\u00f3w w Mogile i cz\u0119\u015bci\u0105 Krzes\u0142awic\u201d za pomnik historii w 2022 r. mog\u0142oby sta\u0107 si\u0119 szczeg\u00f3lnym elementem obchod\u00f3w 800-lecia \u015bredniowiecznego Opactwa Cysters\u00f3w w Mogile oraz doskona\u0142ym uzupe\u0142nieniem listy obiekt\u00f3w uznanych za pomnik historii, na kt\u00f3rej od 2017 r. znajduje si\u0119 le\u017c\u0105ce po drugiej stronie Krakowa Opactwo Benedyktyn\u00f3w w Ty\u0144cu. Jednocze\u015bnie by\u0142oby to odzwierciedlenie opinii i stara\u0144 zar\u00f3wno ekspert\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 zabytkami, jak i oczekiwa\u0144 spo\u0142eczno\u015bci lokalnej. Nowa Huta jest te\u017c przedmiotem zainteresowania \u015brodowiska mi\u0119dzynarodowego. Wyrazem uznania dla dziedzictwa kulturowego tego obszaru by\u0142 m.in. projekt \u201eOd-Nowa Huta\u201d, zorganizowany przez Stowarzyszenie Narodowych Instytut\u00f3w Kultury Unii Europejskiej EUNIC.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Uznanie Nowej Huty za pomnik historii mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci utorowa\u0107 wpis na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, co jest mo\u017cliwe poprzez tzw. wpis seryjny z miastami modernistycznymi czy socrealistycznymi. Rozmowy na ten temat od kilku lat tocz\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d ekspert\u00f3w UNESCO.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Zygmunt Put<\/a> – Praca w\u0142asna. CC BY-SA 4.0<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nowa Huta to zar\u00f3wno charakterystyczna architektura i unikalna siatka urbanistyczna, jak te\u017c historia ludzi, przez pryzmat kt\u00f3rej mo\u017cna opowiada\u0107 o powojennych dziejach Polski, a tak\u017ce si\u0119ga\u0107 do znacznie wcze\u015bniejszych dziej\u00f3w … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":27716,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27708"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27708"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27708\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27716"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}