S\u0142owo\nkonstytucja wywodz\u0105ce si\u0119 od \u0142aci\u0144skiego constituere (urz\u0105dzi\u0107, uporz\u0105dkowa\u0107),\nmo\u017cna najbardziej og\u00f3lnie zdefiniowa\u0107 ograniczaj\u0105c si\u0119 tylko do trzech wyraz\u00f3w:\npa\u0144stwowa ustawa zasadnicza. Polska mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 jedn\u0105 z pierwszych na\n\u015bwiecie \u2013 Konstytucj\u0105 3 Maja, do kt\u00f3rej to tradycji s\u0142usznie odwo\u0142ujemy si\u0119 co\nnajmniej raz w ka\u017cdym roku, uroczy\u015bcie \u015bwi\u0119tuj\u0105c ten punkt odniesienia w naszej\nnarodowej tradycji historycznej. Po upadku pa\u0144stwa, jednocz\u0105cego wcze\u015bniej ziemie\nz\u0142\u0105czone pod jednym ber\u0142em monarszym, Korony i Litwy a nast\u0119pnie ponad\nstuletniego okresu w\u0142adzy zaborczej, w 1918 r. w Europie \u015brodkowo-wschodniej\nodrodzi\u0142y si\u0119, a w\u0142a\u015bciwie powsta\u0142y na nowo, niepodleg\u0142e organizmy pa\u0144stwowe. Nie\ntylko Rzeczpospolita Polska bowiem, przek\u0142adaj\u0105c swoje d\u0105\u017cenia narodowe, talenty\nklasy polityczno-administracyjnej, si\u0142y wytw\u00f3rcze oraz zbrojne niemal ca\u0142ego\nspo\u0142ecze\u0144stwa, rozpocz\u0119\u0142a walk\u0119 o swoje miejsce w powersalskiej Europie,\nkszta\u0142tuj\u0105c nowo zawi\u0105zan\u0105 republik\u0119 Polsk\u0105 wed\u0142ug wzorc\u00f3w zachodnich.\nSzczeg\u00f3lnie wa\u017cny by\u0142 przyk\u0142ad francuski, a wsparcie dyplomat\u00f3w i wojskowych\ntego\u017c jednego z najsilniejszych pa\u0144stw \u00f3wczesnego \u015bwiata, dawa\u0142o oparcie nie\ntylko ideowe. W wypadku przygotowywanej ustawy zasadniczej, to w\u0142a\u015bnie teoretyczny\nmodel francuski z dominacj\u0105 w\u0142adzy ustawodawczej nad wykonawcz\u0105, znalaz\u0142 swoje\nodzwierciedlenie, a na pewno pierwsza konstytucja II RP jest przyk\u0142adem jego\nrecepcji.<\/p>\n\n\n\n
W\nPolsce lat 1918-1920 niewiele by\u0142o miejsca na demokracj\u0119, szczeg\u00f3lnie w\nzakresie wykonywania spraw wojskowych. Pod przyw\u00f3dztwem Naczelnika Pa\u0144stwa\nPolskiego J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego trwa\u0142y walki o granice, a najtrudniejsza z nich\nzosta\u0142a stoczona z krwio\u017cerczymi bolszewikami, kt\u00f3rzy \u201epo trupie pa\u0144skiej\nPolski\u201d chcieli podporz\u0105dkowa\u0107 sobie ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Odparcie Armii Czerwonej by\u0142o\nwielkim sukcesem ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re chcia\u0142o dla siebie i nast\u0119pnych\npokole\u0144 \u017cycia lepszego ni\u017c w czasach panowania niemieckiego, austriackiego b\u0105d\u017a\nrosyjskiego. \u017by\u0142o wtedy jeszcze wielu, kt\u00f3rzy pami\u0119tali jeszcze czasy\npa\u0144szczyzny, a nier\u00f3wno\u015bci stanowe, mimo zmian ustawodawczych, nadal\nprzyczynia\u0142y si\u0119 do antagonizm\u00f3w pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi grupami spo\u0142ecznymi.\nSkupiaj\u0105c si\u0119 tylko na uregulowaniach prawnych \u017cycia codziennego, to obowi\u0105zywa\u0142y\ndawne porz\u0105dki \u2013 odpowiednie dla obszar\u00f3w administracyjnych dawnych zabor\u00f3w. Z\npotrzeby ujednolicenia, wytyczenia nowej wsp\u00f3lnej drogi a tak\u017ce dania praw\nobywatelskich najwi\u0119kszemu w dotychczasowych naszych dziejach, procentowi og\u00f3\u0142u\nmieszka\u0144c\u00f3w, zosta\u0142a przygotowana ustawa zasadnicza, kt\u00f3rej stulecie przypada\nna rok 2021.<\/p>\n\n\n\n
Punktem\nwyj\u015bciowym dla Konstytucji 1921 r. by\u0142a tzw. Ma\u0142a Konstytucja, kt\u00f3ra powsta\u0142a\nna potrzeby bie\u017c\u0105ce trudnych lat walki o zachowanie dopiero co odzyskanej\nniepodleg\u0142o\u015bci. Po potwierdzeniu zasadno\u015bci istnienia Polski na politycznej\nmapie Europy w dyplomatycznych kuluarach a przede wszystkim w licznych bitwach\ni potyczkach, nadszed\u0142 czas na prac\u0119 sejmow\u0105 nad Konstytucj\u0105. Pomi\u0119dzy\nspolaryzowanymi w swoich pogl\u0105dach stronnictwami trwa\u0142y nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 dyskusje,\nszczeg\u00f3lnie zaciek\u0142e w kilku tematach spornych (m.in. kwestia istnienia\nsenatu). Potrzeba chwili przewa\u017cy\u0142a jednak ponad partyjnymi partykularyzmami i\nosobistymi ambicjami poszczeg\u00f3lnych lider\u00f3w. W obliczu zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 terminu\nplebiscytu, kt\u00f3ry mia\u0142 zadecydowa\u0107 o przysz\u0142o\u015bci spornego z Niemcami G\u00f3rnego\n\u015al\u0105ska, nale\u017ca\u0142o zaprezentowa\u0107 Polsk\u0119 jako kraj stabilny wewn\u0119trznie a tak\u017ce o\nugruntowanej pozycji mi\u0119dzynarodowej (r\u00f3wnolegle finalizowano zawarcie pokoju\nryskiego z bolszewikami). Prawica z lewic\u0105 porozumia\u0142y si\u0119, a nieliczni\nnieprzejednani przeciwnicy projektu opu\u015bcili sal\u0119 plenarn\u0105. 17 marca 1921 r.\nparlament przyj\u0105\u0142 tekst konstytucji przez aklamacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Odwo\u0142uj\u0105c\nsi\u0119 do ustale\u0144 wybitnego historyka prawa polskiego, Profesora Micha\u0142a\nPietrzaka, nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c Konstytucja marcowa gwarantowa\u0142a szeroki\nkatalog praw i wolno\u015bci obywatelskich, staraj\u0105c si\u0119 je zabezpieczy\u0107 przez\nwprowadzenie gwarancji instytucjonalnych. Obok praw politycznych, wolno\u015bci\nosobistych, wolno\u015bci: s\u0142owa, prasy, sumienia i wyznania a tak\u017ce nauki i\nnauczania, Konstytucja wprowadza\u0142a prawa: w\u0142asno\u015bci, spo\u0142eczne (w tym do\nochrony pracy, macierzy\u0144stwa, prawa do ubezpiecze\u0144 na wypadek bezrobocia,\nstaro\u015bci, inwalidztwa i bezp\u0142atn\u0105 nauk\u0119 w szko\u0142ach powszechnych). W praktyce \u2013\nszczeg\u00f3lnie po przewrocie majowym w 1926 r. \u2013 niekt\u00f3re z tych swob\u00f3d nie by\u0142y w\npe\u0142ni realizowane, a pierwsze formalne zmiany (tzw. Nowela Sierpniowa 1926 r.)\ni praktyka polityczna prze\u0142omu lat 20. i 30. XX w. doprowadzi\u0142y do opracowania\ni uchwalenia nast\u0119pczyni omawianej ustawy zasadniczej, czyli Konstytucji\nKwietniowej z 1935 r.<\/p>\n\n\n\n
Tekst\ni rysunek: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
S\u0142owo konstytucja wywodz\u0105ce si\u0119 od \u0142aci\u0144skiego constituere (urz\u0105dzi\u0107, uporz\u0105dkowa\u0107), mo\u017cna najbardziej og\u00f3lnie zdefiniowa\u0107 ograniczaj\u0105c si\u0119 tylko do trzech wyraz\u00f3w: pa\u0144stwowa ustawa zasadnicza. Polska mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 jedn\u0105 z pierwszych na … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17463,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17462"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17462"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17462\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17463"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}