{"id":17016,"date":"2021-02-03T14:53:34","date_gmt":"2021-02-03T13:53:34","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=17016"},"modified":"2021-02-03T14:53:36","modified_gmt":"2021-02-03T13:53:36","slug":"mury-miejskie-ul-pijarska-tablica-poswiecona-feliksowi-radwanskiemu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2021\/02\/03\/mury-miejskie-ul-pijarska-tablica-poswiecona-feliksowi-radwanskiemu\/","title":{"rendered":"Mury miejskie, ul. Pijarska – Tablica po\u015bwi\u0119cona Feliksowi Radwa\u0144skiemu"},"content":{"rendered":"

Id\u0105c ulic\u0105 Pijarsk\u0105 od strony Szpitalnej, po prawej stronie na murach miejskich pomi\u0119dzy Baszt\u0105 Pasamonik\u00f3w a Bram\u0105 Floria\u0144sk\u0105, znajduje si\u0119 tablica po\u015bwi\u0119cona Feliksowi Radwa\u0144skiemu (1756-1826). Po\u0142o\u017cona w 1926 r. w setn\u0105 rocznic\u0119 jego \u015bmierci staje si\u0119 coraz mniej czytelna (wymaga konserwacji). Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Miasto Krak\u00f3w upami\u0119tni\u0142o prof. Radwa\u0144skiego, gdy\u017c to w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki niemu zachowany zosta\u0142 fragment mur\u00f3w miejskich z Bram\u0105 Floria\u0144sk\u0105, trzema basztami: 1. Pasamonik\u00f3w (wytw\u00f3rc\u00f3w pas\u00f3w, fr\u0119dzli i ta\u015bm), 2. Stolarzy i Powro\u017anik\u00f3w, 3. Cie\u015bli oraz Arsena\u0142 i Barbakan.<\/p>\n

\"\"
Tablica po\u015bwi\u0119cona Feliksowi Radwa\u0144skiemu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Tekst na tablicy <\/p>\n\n\n\n

TE MURY MIASTA Z CZTEREMA BASZTAMI
I BARBAKAN
OBRONI\u0141 W R. 1817 PRZED ZBURZENIEM
F E L I K S R A D W A \u0143 S K I
B. PROFESOR SZKO\u0141Y G\u0141\u00d3WNEJ KORONNEJ
SENATOR RZECZPOSPOLITEJ KRAKOWSKIEJ
W LATACH 1816-1826 BRA\u0141 GORLIWY UDZIA\u0141
W PRACACH NAD UPI\u0118KSZENIEM MIASTA
I PO\u0141O\u017bENIA PODWALI\u0143 POD PLANTACJE
W SETN\u0104 ROCZNIC\u0118 \u015aMIERCI D. 23 MARCA 1926 R
MIASTO KRAK\u00d3W
TEN ZNAK PAMI\u0118CI I WDZI\u0118CZNO\u015aCI PO\u0141O\u017bY\u0141O<\/p>\n\n\n

W 1796 r. Krak\u00f3w zaj\u0119\u0142y wojska austriackie. 10 lat p\u00f3\u017aniej na mocy dekretu cesarza Franciszka II Habsburga z 1806 r., rozpocz\u0119to likwidacj\u0119 podupad\u0142ych fortyfikacji, decyzj\u0119 t\u0119 popar\u0142y w\u0142adze miejskie d\u0105\u017c\u0105ce do rozszerzenia miasta poza obszar mur\u00f3w. Prace rozbi\u00f3rkowe prowadzone by\u0142y przez kilka lat, pozyskany materia\u0142 budowlany ceg\u0142y i kamienie sprzedawano na licytacji. W ci\u0105gu dw\u00f3ch dekad XIX w. wyburzono nie tylko mury, ale r\u00f3wnie\u017c bramy i baszty. Wtedy \u2013 co warto wspomnie\u0107 \u2013 panowa\u0142 w Krakowie zadziwiaj\u0105cy trend burzenia zabytkowych budowli; zar\u00f3wno \u015bwieckich, jak i sakralnych, wyburzono m.in. kilka gotyckich i barokowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Tendencja ta z czasem os\u0142ab\u0142a na skutek budz\u0105cej si\u0119 refleksji, \u017ce tym, co pozosta\u0142o materialne z chwalebnej przesz\u0142o\u015bci niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej, to przede wszystkim budowle. Olbrzymi\u0105 rol\u0119 w budzeniu tej \u015bwiadomo\u015bci odegra\u0142 Feliks Radwa\u0144ski, profesor Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Koronnej (UJ), architekt, senator Wolnego Miasta Krakowa (Rzeczpospolitej Krakowskiej). To dzi\u0119ki jego staraniom oraz Jana Librowskiego uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107 od rozbi\u00f3rki cz\u0119\u015b\u0107 p\u00f3\u0142nocn\u0105 mur\u00f3w obronnych z Bram\u0105 Floria\u0144sk\u0105, basztami: Stolarzy, Cie\u015bli i Pasamonik\u00f3w, Arsena\u0142 oraz Barbakan. W styczniu 1817 r., pojawi\u0142 si\u0119 na posiedzeniu senatu Wolnego Miasta Krakowa wniosek o zburzenie tych\u017ce budowli, senator Radwa\u0144ski zareagowa\u0142 zdecydowanie, zg\u0142osi\u0142 votum separatum oraz przedstawi\u0142 dokument, w kt\u00f3rym uzasadnia\u0142 potrzeb\u0119 zachowania i odnowienia budowli. Zrobi\u0142 to w spos\u00f3b tak przekonuj\u0105cy, \u017ce odst\u0105piono od plan\u00f3w rozbi\u00f3rki. Argumentacja Radwa\u0144skiego przesz\u0142a do legend krakowskich, bo cho\u0107 odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do uczu\u0107 patriotycznych, postaw ludzi kulturalnych i cywilizowanych, to jednak \u00f3wczesnych w\u0142odarzy przekona\u0142y wzgl\u0119dy zdrowotne i higieniczne. Senator twierdzi\u0142:<\/p>\n

Wiatry p\u00f3\u0142nocny, p\u00f3\u0142nocno-wschodni i p\u00f3\u0142nocno-zachodni a z tych pierwszy i ostatni nios\u0105 nam zwyczajnie \u015bniegi zadymne, takowe miota\u0142yby ie gwa\u0142townie ze samego Kleparza wsrz\u00f3d Rynku i gdyby te panowa\u0142y, ci\u0119\u017ckoby si\u0119 komu przysz\u0142o na nogach utrzyma\u0107 tembardziey, \u017ce plac targowy kleparski pot\u0119\u017cny poziomem i po wielkiey cz\u0119\u015bci otoczony domami od ulicy Warszawskiey niczem nie zas\u0142oniony przesy\u0142a\u0142by wichry prost\u0105 ulic\u0105 wsrz\u00f3d miasta. Przez wzgl\u0105d na zdrowie, pieszczenie wychowane kobiety i dzieci by\u0142yby wystawione na cz\u0119ste fluxye, reumatyzmy a mo\u017ce i parali\u017ce. Tegoby samego do\u015bwiadcza\u0142a ulica \u015bw. Jana, gdyby iey ko\u015bci\u00f3\u0142 Pijar\u00f3w nie zacisza\u0142 i natoby samo by\u0142a wystawiona S\u0142awkowska, gdyby w blizko\u015bci naprzeciw dawney Bramy stoi\u0105ce domy nie t\u0119pi\u0142y mocy gwa\u0142townych wiatr\u00f3w<\/em>.<\/strong><\/span> [Memoria\u0142 Feliksa Radwa\u0144skiego z 16 grudnia 1816 r., pisownia oryginalna].<\/p>\n

\"\"
Feliks Radwa\u0144ski 1756-1826<\/figcaption><\/figure>\n

Senat Rz\u0105dz\u0105cy Wolnego Miasta Krakowa powierzy\u0142 Feliksowi Radwa\u0144skiemu funkcj\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna dzi\u015b okre\u015bli\u0107 jako konserwatora zabytk\u00f3w. W pierwszej kolejno\u015bci zaj\u0105\u0142 si\u0119 Radwa\u0144ski miejscem po zburzonych fortyfikacjach. Jak pisa\u0142 Kazimierz Girtler, projektem jego by\u0142o, aby w miejscu dawnych mur\u00f3w obronnych, fos, kana\u0142\u00f3w i b\u0142ot otaczaj\u0105cych miasto posadzi\u0107 gaj r\u00f3\u017cnorodnych drzew, aby zyska\u0107 korzy\u015bci komunikacyjne i zdrowotne. [Opowiadania. Pami\u0119tniki z lat 1803\u20131831, Krak\u00f3w 1971]. W 1820 r. prezes Senatu Rz\u0105dz\u0105cego Stanis\u0142aw Wodzicki popar\u0142 pomys\u0142 zorganizowania ogrod\u00f3w wok\u00f3\u0142 miasta i zleci\u0142 Feliksowi Radwa\u0144skiemu wykonanie ich projektu. Powo\u0142ano r\u00f3wnie\u017c Komitet Ekonomiczny, kt\u00f3ry mia\u0142 zadba\u0107 o stron\u0119 finansow\u0105 przedsi\u0119wzi\u0119cia. Do Komitetu nale\u017celi m.in. Florian Straszewski, kt\u00f3ry przez ca\u0142y czas dba\u0142 o zapewnienie funduszy dla tworzonych Plant oraz nadzorowa\u0142 prace, a tak\u017ce Piotr Florkiewicz. W 1821 r. projekt Plant by\u0142 gotowy, Senat go zatwierdzi\u0142 i prace ruszy\u0142y w 1822 r.\u00a0 \u00a0Feliks Radwa\u0144ski nadzorowa\u0142 je do \u015bmierci w 1826 r. a po nim nadz\u00f3r sprawowa\u0142 Florian Straszewski.\u00a0<\/p>\n\n\n

Do pobrania artyku\u0142 o Feliksie Radwa\u0144skim <\/a><\/p>\n\n\n\n

Opracowanie Mariusz Jab\u0142o\u0144ski<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Id\u0105c ulic\u0105 Pijarsk\u0105 od strony Szpitalnej, po prawej stronie na murach miejskich pomi\u0119dzy Baszt\u0105 Pasamonik\u00f3w a Bram\u0105 Floria\u0144sk\u0105, znajduje si\u0119 tablica po\u015bwi\u0119cona Feliksowi Radwa\u0144skiemu (1756-1826). Po\u0142o\u017cona w 1926 r. w … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17019,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,33],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17016"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17016"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17016\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17016"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17016"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}