{"id":16147,"date":"2020-11-09T10:09:34","date_gmt":"2020-11-09T09:09:34","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=16147"},"modified":"2020-11-09T10:09:36","modified_gmt":"2020-11-09T09:09:36","slug":"dom-turecki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/11\/09\/dom-turecki\/","title":{"rendered":"Dom Turecki"},"content":{"rendered":"\n

Tym razem w ramach cyklu #krakowheritage szlakiem odnowionych zabytk\u00f3w Krakowa wybieramy si\u0119 na spacer do kamienicy zwanej Domem Tureckim po\u0142o\u017conej u zbiegu ulic D\u0142ugiej 31 i P\u0119dzich\u00f3w 2. Zapraszamy zar\u00f3wno do poznawania ciekawej architektury, jak te\u017c nie mniej fascynuj\u0105cej historii os\u00f3b zwi\u0105zanych z kamienic\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"Fot.
Wydzia\u0142 Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwsza kamienica w tej lokalizacji zosta\u0142a zbudowana w latach 1883-1885, by\u0142a dwupi\u0119trowa. W 1910 roku zosta\u0142a przebudowana dla Artura Teodora Rayskiego, herbu Korab, uczestnika powstania styczniowego i oficera armii osma\u0144skiej w Turcji. Rayski (wed\u0142ug wersji syna) mia\u0142 by\u0107 oficerem osma\u0144skim podczas wojny Imperium Osma\u0144skiego z Rosj\u0105 w 1877 roku. Jedyna rzecz potwierdzona w \u017ar\u00f3d\u0142ach m\u00f3wi, \u017ce Rayski zosta\u0142 awansowany na stopie\u0144 kapitana z dat\u0105 1 lipca 1877 roku. Ta nominacja dotar\u0142a do niego, gdy s\u0142u\u017cy\u0142 w Legionie Polskim. Po zako\u0144czeniu zmaga\u0144 rosyjsko-tureckich Teodor pracowa\u0142 przy budowie linii kolejowej prowadz\u0105cej z Konstantynopola do Belgradu. W tym okresie wzi\u0105\u0142 \u015blub z J\u00f3zef\u0105 Rajsk\u0105 z domu Syroczy\u0144sk\u0105. W Stambule przysz\u0142o na \u015bwiat ich najstarsze dziecko, c\u00f3rka Janina. Do Galicji przyby\u0142 w 1890 roku, zamieszka\u0142 w Krakowie w kamienicy przy ulicy P\u0119dzich\u00f3w. Tutaj przysz\u0142o na \u015bwiat dwoje jego kolejnych dzieci: c\u00f3rka Teodora i syn Ludomi\u0142.<\/p>\n\n\n\n

O w\u0142a\u015bcicielu Domu Tureckiego kr\u0105\u017cy\u0142y r\u00f3\u017cne plotki. M\u00f3wiono mi\u0119dzy innymi, \u017ce Rayski sprowadza\u0142 tam muezzina, kt\u00f3ry wy\u015bpiewywa\u0142 wezwanie na modlitw\u0119, aby w ten spos\u00f3b przypomina\u0107 strony rodzinne muzu\u0142ma\u0144skiej \u017conie, kt\u00f3r\u0105 Rayski mia\u0142 pono\u0107 przywie\u017a\u0107 z Egiptu. Inna wersja g\u0142osi, \u017ce muezzin mia\u0142 wzywa\u0107 na modlitw\u0119 nie kogo innego, jak Teodora. Jest jeszcze trzecia wersja wed\u0142ug kt\u00f3rej to sam w\u0142a\u015bciciel \u015bpiewa\u0142 ezan. I chocia\u017c uwa\u017ca si\u0119, \u017ce w ka\u017cdej plotce czy legendzie tkwi ziarnko prawdy, to nie ma potwierdzenia, by Rayski mia\u0142 egipsk\u0105 \u017con\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jerzy Siemis\u0142aw  \u0141\u0105tka \u2013 pisarza, etnolog, orientalista, doktor nauk humanistycznych z zakresu historii kultury na podstawie zebranych relacji podaje, \u017ce stosunki mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami nie by\u0142y zbyt dobre, a w domu najstarszej c\u00f3rki niewiele m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o ojcu. Jednak trudno na tej podstawie wnioskowa\u0107 o muzu\u0142ma\u0144skiej \u017conie. \u0141\u0105tka zwraca uwag\u0119, \u017ce aby w tamtych czasach po\u015blubi\u0107 kobiet\u0119 wyznaj\u0105c\u0105 islam, nale\u017ca\u0142o samemu przej\u015b\u0107 na t\u0119 religi\u0119, po czym mo\u017cliwe by\u0142oby wielo\u017ce\u0144stwo (posiadanie czterech \u017con, przy czym ta pierwsza musia\u0142a zgodzi\u0107 si\u0119 na nast\u0119pn\u0105). Rodzi si\u0119 wi\u0119c kolejne pytanie, czy J\u00f3zefa jako Polka i katoliczka pozwoli\u0142aby m\u0119\u017cowi na kolejny \u015blub? I czy sta\u0107 go by\u0142o na posiadanie kolejnej ma\u0142\u017conki, kt\u00f3rej musia\u0142 zapewni\u0107 godne, dostatnie \u017cycie?<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u0105tka twierdzi tak\u017ce, \u017ce wnuczka Teodora \u2013 Ewa Pra\u017cmowska nic nie wiedzia\u0142a o drugiej \u017conie dziadka, ale s\u0142ysza\u0142a, \u017ce w pomieszczeniu z minaretem modli\u0142 si\u0119 nie kto inny, jak Teodor Rayski, kt\u00f3ry podobno mia\u0142 przej\u015b\u0107 na islam. Rayski sp\u0119dzi\u0142 w Turcji wiele lat. Cho\u0107 oficer w osma\u0144skiej armii nie musia\u0142 wyznawa\u0107 oficjalniej pa\u0144stwowej religii, to przej\u015bcie na islam umo\u017cliwia\u0142o szybszy awans. Badacz zwraca uwag\u0119 na kontekst historyczny \u2013 Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w nie by\u0142o wtedy na mapie, a pa\u0144stwa zaborcze, kt\u00f3rych obywatelami byli Polacy, mog\u0142y za\u017c\u0105da\u0107 od Imperium Osma\u0144skiego ekstradycji. Ratunkiem by\u0142o wtedy przej\u015bcie na islam, bo osoby tego wyznania nie podlega\u0142y umowom. Konwersja Rayskiego wydaje si\u0119 wi\u0119c prawdopodobna, ale czy dotyczy\u0142a tylko jego, czy tak\u017ce jego \u017cony J\u00f3zefy? To ju\u017c pozostanie zagadk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do samego budynku. Projekt przebudowy elewacji kamienicy zosta\u0142 zatwierdzony przez w\u0142adze miejskie 7 czerwca 1910 r. Dokument zosta\u0142 podpisany przez J\u00f3zef\u0119 Raysk\u0105, podan\u0105 jako w\u0142a\u015bcicielk\u0119 domu. Autorem projektu przebudowy by\u0142 Henryk Lamensdorf, krakowski architekt, absolwent Wydzia\u0142u Budowlanego Krakowskiej Szko\u0142y Przemys\u0142owej. Lamensdorf by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem firmy architektoniczno-budowlanej dzia\u0142aj\u0105cej w Krakowie w pierwszej po\u0142owie XX wieku. Przedsi\u0119biorstwo znane by\u0142o z kosztowych realizacji charakteryzuj\u0105cych si\u0119 wysokim standardem oraz  innowacyjnymi rozwi\u0105zaniami architektonicznymi, zw\u0142aszcza we wn\u0119trzach i klatkach schodowych, kt\u00f3re wyposa\u017ca\u0142 w windy, co w\u00f3wczas by\u0142o rzadko\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po przebudowie powsta\u0142 trzypi\u0119trowy, czteroskrzyd\u0142owy dom z wewn\u0119trznym podw\u00f3rzem. Szczyt budynku zdobi nadwieszona wie\u017cyczka  \u0336  minaret, otoczona galeryjk\u0105 i nakryta he\u0142mem sto\u017ckowym z p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycem. W naro\u017cnikach znajduj\u0105 si\u0119 dwie mniejsze wie\u017cyczki  \u0336  minarety. Do minaretu wchodzi\u0142o si\u0119 ze strychu. Wewn\u0105trz mia\u0142 on przypomina\u0107 meczet z widoczn\u0105 wn\u0119k\u0105 modlitewn\u0105, wybudowany z zachowaniem muzu\u0142ma\u0144skich zasad. Mihrab zwr\u00f3cony by\u0142 w kierunku Mekki. Obiekt nie zmieni\u0142 si\u0119 prawie wcale przez minione 110 lat.<\/p>\n\n\n\n

Na frontowej elewacji Domu Tureckiego znajduje si\u0119 tablica pami\u0105tkowa po\u015bwi\u0119cona genera\u0142owi brygady pilotowi Ludomi\u0142owi Rayskiemu \u2013 tw\u00f3rcy polskiego lotnictwa, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w tym domu. Natomiast na niewielkim skwerku przed kamienic\u0105 znajduje si\u0119 kolumna z figur\u0105 Matki Bo\u017cej. Ufundowali j\u0105 we wrze\u015bniu 1865 roku mieszka\u0144cy \u00f3wczesnego przedmie\u015bcia, po tym jak znajduj\u0105ca si\u0119 tu wcze\u015bniej figura zosta\u0142a zniszczona podczas burzy, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w lipcu tego\u017c roku.<\/p>\n\n\n\n

Kamienica u zbiegu ulic D\u0142ugiej 31 i P\u0119dzich\u00f3w 2 zwana Domem Tureckim wpisana jest do rejestru zabytk\u00f3w pod nr A-782. <\/strong>W latach 2013-2014 przeprowadzono remont konserwatorski elewacji frontowej Domu Tureckiego, przywracaj\u0105c pierwotn\u0105 kolorystyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 odkryli konserwatorzy dzie\u0142 sztuki podczas bada\u0144 stratygraficznych. Dofinansowanie remontu z bud\u017cetu miasta wynios\u0142o \u0142\u0105cznie 240 tys. z\u0142 i stanowi\u0142o 45 proc. poniesionych koszt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"Dom<\/figure>\n\n\n\n

Kamienica przed remontem. Fot. Wydzia\u0142 Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK<\/em>Kamienica przed remontem. Fot. Wydzia\u0142 Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMK<\/em><\/p>\n\n\n\n

Opis zosta\u0142 przygotowany w oparciu o dost\u0119pne \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne i parafialne oraz rys historyczny zawarty w programach prac konserwatorskich.<\/p>\n\n\n\n

W cyklu #krakowheritage<\/strong><\/a> przybli\u017camy odnowione krakowskie obiekty. Zach\u0119camy do spacerowania ich szlakiem i publikowania zdj\u0119\u0107 z tych w\u0119dr\u00f3wek w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych z hasztagiem #krakowheritage. Wsp\u00f3lnie poka\u017cmy, \u017ce jeste\u015bmy dumni z efekt\u00f3w opieki nad zabytkami naszego miasta. B\u0105d\u017a turyst\u0105 w swoim mie\u015bcie \u2013 #zwiedzajKrakow i odkrywaj na nowo cenne zabytki.<\/p>\n\n\n\n

Chcesz pozna\u0107 wi\u0119cej odnowionych zabytk\u00f3w Krakowa? \u2013 pozosta\u0142e odcinki cyklu #krakowheritage mo\u017cesz znale\u017a\u0107 tutaj<\/strong><\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem w ramach cyklu #krakowheritage szlakiem odnowionych zabytk\u00f3w Krakowa wybieramy si\u0119 na spacer do kamienicy zwanej Domem Tureckim po\u0142o\u017conej u zbiegu ulic D\u0142ugiej 31 i P\u0119dzich\u00f3w 2. Zapraszamy zar\u00f3wno … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16149,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,2,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16147"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16147"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16147\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}