{"id":15353,"date":"2020-08-16T23:58:55","date_gmt":"2020-08-16T21:58:55","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=15353"},"modified":"2020-08-18T19:12:52","modified_gmt":"2020-08-18T17:12:52","slug":"ksiadz-stanislaw-stojalowski-oredownik-galicyjskich-chlopow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/08\/16\/ksiadz-stanislaw-stojalowski-oredownik-galicyjskich-chlopow\/","title":{"rendered":"Ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Stoja\u0142owski \u2013 or\u0119downik galicyjskich ch\u0142op\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u00a0<\/p>\n

Wspomina\u0107 z czas\u00f3w minionych nale\u017cy nie tylko osoby bliskie nam rodzinnie oraz postaci historyczne z nominacji \u201eurz\u0119dowej\u201d \u2013 ustanowionych w\u0142adc\u00f3w dawnego \u015bwiata (np. kr\u00f3l\u00f3w, prezydent\u00f3w, genera\u0142\u00f3w itp.). Uwa\u017cam, \u017ce pami\u0119\u0107 nale\u017cna jest tak\u017ce tym, kt\u00f3rzy wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 swoj\u0105 oddoln\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 publiczn\u0105, szczeg\u00f3lnie je\u015bli kierowa\u0142y nimi ambitne cele, trudne dla wielu wsp\u00f3\u0142czesnych do wyobra\u017cenia, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o ewentualnej realizacji. Ci wyprzedzaj\u0105cy w swoich wizjach bie\u017c\u0105c\u0105 epok\u0119 i zastany, konserwatywny porz\u0105dek, pomimo trudno\u015bci \u2013 w tym niezrozumienia, a nawet odium, wp\u0142yn\u0119li na spos\u00f3b my\u015blenia, a co za tym idzie i decyzje innych ludzi. Szczeg\u00f3lnie to wa\u017cne, je\u015bli posiane przez nich \u201eziarno\u201d owocowa\u0142o jeszcze wiele lat po ich odej\u015bciu z tego \u015bwiata. Warto przypomnie\u0107 cho\u0107 jednego z tych Polak\u00f3w, kt\u00f3rego cele spo\u0142eczno-polityczne zi\u015bci\u0142y si\u0119, cho\u0107by w postaci realizacji przez kolejne generacje. Dla mnie to dow\u00f3d nie tylko na \u017cywotno\u015b\u0107 jego sposobu my\u015blenia, ale i niezwyk\u0142a trafno\u015b\u0107 w zdiagnozowaniu potrzeb mas \u2013 w tym konkretnym przypadku mas ch\u0142opskich. W tym roku mamy 175. rocznic\u0119 urodzin inicjatora ruchu ludowego w Galicji, dzia\u0142acza politycznego, publicysty, w ko\u0144cu \u2013 duchownego. Chc\u0119 przybli\u017cy\u0107, posta\u0107 nies\u0142usznie zapomnian\u0105, osob\u0119 urodzonego 14 maja 1845 r. w Zniesieniu ko\u0142o Lwowa Stanis\u0142awa Stoja\u0142owskiego.<\/p>\n

Chocia\u017c pochodzi\u0142 ze zubo\u017ca\u0142ej szlachty, jednak zna\u0142 i rozumia\u0142 potrzeby ludzi wsi, szczeg\u00f3lnie pokolenia ambitnych syn\u00f3w ch\u0142opskich, kt\u00f3rzy p\u00f3\u017aniej oddali wielkie us\u0142ugi Polsce w odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci i budowie II Rzeczpospolitej, szczeg\u00f3lnie jako inteligencja.<\/p>\n

\"\"
Po\u0142o\u017cenie Zniesienia miejsca urodzin ksi\u0119dza St. Stoja\u0142owskiego<\/figcaption><\/figure>\n

S\u0142u\u017cb\u0119 Bo\u017c\u0105 rozpocz\u0105\u0142 m\u0142ody Stanis\u0142aw od zakonu jezuit\u00f3w, z kt\u00f3rego \u2013 na rzecz pos\u0142ugi jako kap\u0142an diecezjalny \u2013 zrezygnowa\u0142 w 1875 r. Wy\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 pi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej po studiach filozoficzno-teologicznych, kt\u00f3re odby\u0142 w Krakowie. Przed wyst\u0105pieniem z zakonu zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze za\u0142o\u017cy\u0107 wydawany do grudnia 2017 r. a zatytu\u0142owane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u201ePos\u0142aniec Serca Jezusowego\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Dojrza\u0142o\u015b\u0107 i pracowito\u015b\u0107 objawi\u0142a si\u0119 w bardzo dynamicznej tw\u00f3rczo\u015bci pisarskiej Stoja\u0142owskiego. Przejawia\u0142a si\u0119 ona m.in. w broszurach skierowanych do szerokiego kr\u0119gu odbiorc\u00f3w \u2013 zwyk\u0142ych ludzi z galicyjskiej prowincji. Systematyczno\u015b\u0107 w przekazie gwarantowa\u0142 periodyk. Ksi\u0105dz Stoja\u0142owski wydawa\u0142 m.in. dwa bezspornie warte odnotowania czasopisma: \u201eWieniec\u201d i \u201ePszcz\u00f3\u0142ka\u201d. Od publikacji niedaleko miejsc, gdzie mo\u017cna si\u0119 z nimi zapozna\u0107, a przede wszystkim spotka\u0107 si\u0119 i porozmawia\u0107 o wsp\u00f3lnych problemach i mo\u017cliwo\u015bciach ich rozwi\u0105zania. Duchowny aktywizowa\u0142 ch\u0142op\u00f3w, zak\u0142adaj\u0105c czytelnie ludowe i inicjuj\u0105c powstawanie k\u00f3\u0142ek rolniczych. W tworzeniu sieci kontakt\u00f3w i przenikaniu do szerokich kr\u0119g\u00f3w nowych idei \u2013 w po\u0142\u0105czeniu w umi\u0142owaniu do polsko\u015bci w kulturze i patriotyzmu, jako warto\u015bci wy\u017cszej \u2013 pomaga\u0142y wiece (zwo\u0142ywane od 1877 r.) i pielgrzymki (m.in. do Rzymu, ale przede wszystkim do Krakowa). Toposami jednocz\u0105cymi ch\u0142op\u00f3w sta\u0142y si\u0119 postacie takie jak: Kazimierz Wielki \u2013 \u201ekr\u00f3l ch\u0142op\u00f3w\u201d, czy te\u017c Tadeusz Ko\u015bciuszko w krakowskiej sukmanie i z Bartoszem G\u0142owackim u boku. To, co \u201epa\u0144skie\u201d, a niegdy\u015b \u201ekr\u00f3lewskie\u201d, sta\u0142o si\u0119 bli\u017csze, jak nigdy dot\u0105d. Warto tutaj zacytowa\u0107 urywek wspomnie\u0144 z czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci, profesora Stanis\u0142awa Pigonia, kt\u00f3ry tak upami\u0119tni\u0142 swojego ojca \u2013 ch\u0142opa z Komborni: \u201eZ podr\u00f3\u017cy krajowych najdalsza, jak\u0105 odby\u0142, mia\u0142a za cel Krak\u00f3w. Wybra\u0142 si\u0119 tu, cz\u0119\u015bciowo furmank\u0105 (cudz\u0105), cz\u0119\u015bciowo pieszo, ju\u017c w r. 1883 jako p\u0105tnik na uroczyst\u0105 koronacj\u0119 cudownego obrazu Matki Boskiej w ko\u015bciele karmelit\u00f3w na Piasku, zarazem na obch\u00f3d jubileuszowy dwusetnej rocznicy zwyci\u0119stwa Sobieskiego pod Wiedniem. D\u0142ugo i ch\u0119tnie wycieczk\u0119 t\u0119 wspomina\u0142, ani si\u0119 orientuj\u0105c, \u017ce impuls do niej da\u0142 ks. Stoja\u0142owski. P\u00f3\u017aniej zwiedzi\u0142 Krak\u00f3w parokrotnie, przyje\u017cd\u017caj\u0105c tu podczas mych studi\u00f3w uniwersyteckich<\/strong>\u201d (St. Pigo\u0144, Z Komborni w \u015bwiat, wyd. III uzupe\u0142nione, Krak\u00f3w 1947, s. 104).<\/p>\n

Aby dzia\u0142alno\u015b\u0107 publiczna ks. Stoja\u0142owskiego stawa\u0142a si\u0119 bardziej skuteczna, a znaczenie ch\u0142op\u00f3w i dola godnie traktowana, musia\u0142a uzyska\u0107 wymiar polityczny. Jako \u017ce potrzeba jest nieodrodn\u0105 matk\u0105 wynalazk\u00f3w, pojawi\u0142y si\u0119 wyborcze komitety w\u0142o\u015bcia\u0144skie. Ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Stoja\u0142owski zasiad\u0142 w zarz\u0105dzie Zwi\u0105zku Stronnictwa Ch\u0142opskiego, postuluj\u0105cego m.in. zr\u00f3wnanie ch\u0142op\u00f3w z innymi stanami spo\u0142ecznymi oraz zabiegaj\u0105cymi o obron\u0119 w\u0142asno\u015bci ch\u0142opskiej przed nadmiernymi obci\u0105\u017ceniami fiskalnymi. Zwi\u0105zek stopniowo uniezale\u017cni\u0142 si\u0119 od ksi\u0119dza, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 Polskie Centrum Ludowe, oparte ideowo na doktrynie katolickiej nauki spo\u0142ecznej. Ugrupowanie to jednak nie odegra\u0142o znaczniejszej roli. Ks. Stoja\u0142owski wst\u0105pi\u0142 do galicyjskiego Stronnictwa Ludowego, aby w ko\u0144cu stan\u0105\u0107 na czele Stronnictwa Chrze\u015bcija\u0144sko-Ludowego. W latach 1898-1911 pos\u0142owa\u0142 do galicyjskiego Sejmu Krajowego. W ko\u0144cowym okresie \u017cycia zbli\u017cy\u0142 si\u0119 wraz ze swoimi zwolennikami do programu Narodowej Demokracji. O znaczeniu politycznym Stoja\u0142owskiego mogli si\u0119 przekona\u0107 jego parlamentarni rywale, gdy ju\u017c w 1889 r. skutecznie przeciwstawi\u0142 si\u0119 istniej\u0105cemu uk\u0142adowi si\u0142. W wyborach do sejmu galicyjskiego przesz\u0142o wtedy czterech ch\u0142op\u00f3w \u2013 zwolennik\u00f3w jego polityki.<\/p>

\"\"
Gmach Galicyjskiego Sejmu Krajowego we Lwowie, obecnie gmach g\u0142\u00f3wny Uniwersytetu Lwowskiego<\/figcaption><\/figure>

Sukcesy duchownego nie by\u0142y w smak obozowi rz\u0105dz\u0105cemu, czego dowodem by\u0142o jego trzykrotne aresztowanie. W 1888 r. ksi\u0105dz Stoja\u0142owski wszed\u0142 w konflikt z biskupem krakowskim Janem Puzyn\u0105, kt\u00f3ry zakaza\u0142 mu prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej. Do historii Ko\u015bcio\u0142a biskup Puzyna przeszed\u0142 jako uczestnik konklawe z 1903 r., kt\u00f3ry zablokowa\u0142 mo\u017cliwy wyb\u00f3r \u2013 zdaniem arystokratycznych elit austriackich \u2013 zbyt liberalnego i frankofilskiego W\u0142ocha Mariano Rampolliego na papie\u017ca.<\/p>\n\n\n

\"\"
Ks. Stanis\u0142aw Stoja\u0142owski rys. Artur Jachna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n


<\/p>\n\n\n

Kardyna\u0142 Puzyna by\u0142 zagorza\u0142ym konserwatyst\u0105, zwalczaj\u0105cym na obszarze swojej diecezji, zar\u00f3wno ruch robotniczy, jak i ludowy. Odsun\u0105\u0142 Stoja\u0142owskiego od pe\u0142nienia funkcji liturgicznych, a tak\u017ce zakazywa\u0142 propagowania jego wydawnictw dla ludu, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142 za szkodliwe. Prz rok ks. Stoja\u0142owski pozostawa\u0142 ekskomunikowany.\u00a0<\/p>\n\n

Stanis\u0142aw Stoja\u0142owski zmar\u0142 zanim Polska si\u0119 odrodzi\u0142a. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a jednak punktem odniesienia dla wielu aktywist\u00f3w, i to nie tylko wywodz\u0105cych si\u0119 z ch\u0142opstwa i nie tylko zwi\u0105zanych z ruchem ludowym. Duchowny zmar\u0142 w Krakowie, dnia 23 pa\u017adziernika 1911 r. Pochowano go na cmentarzu Rakowickim. Lokalizacja mogi\u0142y: kwatera PAS 55, rz\u0105d po\u0142udniowy, miejsce po prawej Soko\u0142owskiego.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n\n\n

\"\"
Grobowiec ks. Stanis\u0142awa Stoja\u0142owskiego <\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Bez ksi\u0119dza Stoja\u0142owskiego nie by\u0142oby polskiego ruchu ludowego, a na pewno nie by\u0142by on tak masowy, z tak wielkim poparciem spo\u0142ecznym. Kim byliby bez jego wp\u0142ywu Wincenty Witos, Jan Bojko czy te\u017c Jan Stapi\u0144ski? Na pewno inna by\u0142aby ich praktyka polityczna, ale obecnie trudno to miarodajnie oceni\u0107. Mo\u017cna jednak popatrze\u0107 na nieco mniej od nas odleg\u0142\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 historyczn\u0105. W ko\u0144cu to PSL stanowi\u0142o po II wojnie \u015bwiatowej najwi\u0119kszego konkurenta do w\u0142adzy dla popieranych przez Moskw\u0119 komunist\u00f3w. Gdyby wtedy istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczciwych wybor\u00f3w, to z pewno\u015bci\u0105 ugrupowanie Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka zepchn\u0119\u0142oby do w\u0105skich \u0142aw opozycyjnych PPR, a mo\u017ce i PPS. Niestety, pragnienie wolno\u015bci i patriotyzmu, zawi\u0105zane przez ks. Stoja\u0142owskiego w sercach polskich ch\u0142op\u00f3w, na lata zosta\u0142o st\u0142umione, a ZSL sta\u0142o si\u0119 parodi\u0105 ugrupowania ch\u0142opskiego. Wszechw\u0142adna PZPR nie mog\u0142a przecie\u017c pozwoli\u0107 na niezale\u017cne zrzeszanie si\u0119, \u017cyj\u0105cych z roli mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Partia jednak \u201erz\u0105du dusz\u201d na wsi nigdy nie przej\u0119\u0142a, a \u201enowe \u015bwieckie tradycje\u201d, owe rytua\u0142y w sferze publicznej, nie znalaz\u0142y zrozumienia. Dowodem mo\u017ce by\u0107 tutaj odrodzenie si\u0119 dawnych tradycji z regionalizmami \u201ema\u0142ych ojczyzn\u201d w sferze gospodarki i kultury na czele, co by\u0142o reakcj\u0105 na og\u00f3lnokrajow\u0105 unifikacj\u0119 kulturalno-polityczn\u0105.<\/p>\n\n\n

Tekst Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 Wspomina\u0107 z czas\u00f3w minionych nale\u017cy nie tylko osoby bliskie nam rodzinnie oraz postaci historyczne z nominacji \u201eurz\u0119dowej\u201d \u2013 ustanowionych w\u0142adc\u00f3w dawnego \u015bwiata (np. kr\u00f3l\u00f3w, prezydent\u00f3w, genera\u0142\u00f3w itp.). Uwa\u017cam, \u017ce … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15354,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15353"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15353\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15354"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}