{"id":15224,"date":"2020-07-28T12:12:24","date_gmt":"2020-07-28T10:12:24","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=15224"},"modified":"2020-07-29T10:59:02","modified_gmt":"2020-07-29T08:59:02","slug":"budynek-przy-ulicy-pomorskiej-2-miejsce-naznaczone-ludzkim-cierpieniem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/07\/28\/budynek-przy-ulicy-pomorskiej-2-miejsce-naznaczone-ludzkim-cierpieniem\/","title":{"rendered":"Budynek przy ulicy Pomorskiej 2 – Dom \u015al\u0105ski, cz.1."},"content":{"rendered":"

Jak\u017ce dziwna i dramatyczna jest historia Domu \u015al\u0105skiego – naro\u017cnego budynku znajduj\u0105cego si\u0119 przy ulicach Pomorskiej i Kr\u00f3lewskiej. Historia powstania tego miejsca si\u0119ga lat 30. ubieg\u0142ego wieku, za\u015b  jego idea narodzi\u0142a si\u0119 tu\u017c po zako\u0144czeniu
I wojny \u015bwiatowej. Wtedy to mieszka\u0144cy Krakowa czynnie w\u0142\u0105czyli si\u0119 w dzia\u0142ania na rzecz powrotu do Polski ziem zachodnich i po\u0142udniowych: \u015al\u0105ska, Spisza i Orawy . Na pocz\u0105tku 1919 r. powsta\u0142o w Krakowie Towarzystwo Pomocy G\u00f3rnemu \u015al\u0105skowi,<\/strong> kt\u00f3re przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 wkr\u00f3tce w Towarzystwo Obrony Zachodnich Kres\u00f3w Polski<\/strong>. Pierwszym prezesem zosta\u0142 ks. Jan Rzyme\u0142ka (1877-1960). Kap\u0142an ten nale\u017ca\u0142 do Zgromadzenia Ksi\u0119\u017cy Misjonarzy, pochodzi\u0142 ze \u015al\u0105ska, z J\u00f3zefowca pod Chorzowem (obecnie cz\u0119\u015b\u0107 Katowic), z rodziny g\u00f3rniczej. Organizowa\u0142 wyjazdy na \u015al\u0105sk os\u00f3b, kt\u00f3re stamt\u0105d migrowa\u0142y a by\u0142y uprawnione do g\u0142osowania w plebiscycie polsko-niemieckim, prowadzi\u0142 akcj\u0119 agitacyjn\u0105 w krakowskiej prasie, organizowa\u0142 zbi\u00f3rk\u0119 pieni\u0119dzy na potrzeby powsta\u0144c\u00f3w \u015bl\u0105skich i na kampani\u0119 plebiscytow\u0105. Wszed\u0142 w sk\u0142ad Centralnego Komitetu Plebiscytowego, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Wojciechem Korfantym. Za zas\u0142ugi otrzyma\u0142 najwy\u017csze odznaczenie powstania \u015bl\u0105skiego – Krzy\u017c na \u015al\u0105skiej Wst\u0119dze Waleczno\u015bci i Zas\u0142ugi<\/p>\n

<\/p>\n\n\n

\"\"
ks. Jan Rzyme\u0142ka<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

W Krakowie powsta\u0142o tak\u017ce w 1920 r. Towarzystwo Kres\u00f3w Po\u0142udniowych. <\/strong>Celem jego by\u0142o popularyzowanie i szerzenie wiedzy o po\u0142udniowych kresach Polski, to jest Spiszu, Orawie i Tatrach, praca kulturalno-o\u015bwiatowa i ekonomiczna maj\u0105ca na celu pog\u0142\u0119bienie \u015bwiadomo\u015bci narodowej tamtejszych mieszka\u0144c\u00f3w oraz pomoc ekonomiczn\u0105. Prezesem zosta\u0142 Kazimierz Przerwa – Tetmajer.<\/p>\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Podobnie jak w przypadku G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, o te tereny toczy\u0142a si\u0119 walka  z tym, \u017ce z Czechos\u0142owacj\u0105 . W 1923 r. po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 oba Towarzystwa, tworz\u0105c Towarzystwo Obrony Kres\u00f3w Po\u0142udniowych i Zachodnich w Krakowie<\/strong>, a potem Towarzystwo Kres\u00f3w Po\u0142udniowych i Zachodnich w Krakowie . <\/strong>W\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy znale\u017ali si\u0119 mi\u0119dzy innymi Karol Rolle z wykszta\u0142cenia in\u017cynier ceramik, radny Rady Miejskiej Podg\u00f3rza, potem radny Krakowskiej Rady Miejskiej, prezydent Krakowa, senator RP.  Stanis\u0142aw Kutrzeba , historyk, rektor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, prezes PAU. Henryk Pacho\u0144ski nauczyciel w Seminariach Nauczycielskich, radny Rady Miasta Krakowa, dzia\u0142acz spo\u0142eczny. Micha\u0142 Gra\u017cy\u0144ski \u017co\u0142nierz WP, uczestnik przygotowa\u0144 do plebiscytu na Spiszu i Orawie i G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, walczy\u0142 w powstaniu \u015bl\u0105skim, wyk\u0142adowca prawa na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, wojewoda \u015bl\u0105ski. To w\u0142a\u015bnie Micha\u0142 Gra\u017cy\u0144ski oraz Karol Rolle w najwi\u0119kszym stopniu przyczynili si\u0119 do powstania Domu \u015al\u0105skiego .<\/p>\n

<\/p>\n\n\n

\"\"
Henryk Pacho\u0144ski<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Karol Rolle<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Micha\u0142 Gra\u017cy\u0144ski<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Stanis\u0142aw Kutrzeba<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

<\/p>\n

Pierwsza siedziba Towarzystwa znajdowa\u0142a si\u0119 w nieistniej\u0105cym obecnie budynku Hotelu Krakowskiego przy ulicach Dunajewskiego i \u0141obzowskiej. Budynek ten pierwotnie s\u0142u\u017cy\u0142 jako \u0142a\u017ania a powsta\u0142 w latach 1858-1862, potem w\u0142a\u015bnie jako hotel, a nast\u0119pnie jako bank.<\/p>\n

<\/p>\n\n\n

\"\"
Nieistniej\u0105cy ju\u017c budynek Hotelu Krakowskiego przy ulicy Dunajewskiego (obecnie stoi tam budynek w kt\u00f3rym swoje biura ma krakowski oddzia\u0142 IPN-u)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Drug\u0105 siedzib\u0105 Towarzystwa by\u0142y pomieszczenia w Pa\u0142acu Krzysztofory, nast\u0119pnie w budynku przy ulicy Retoryka 6. Kolejn\u0105 siedzib\u0105 sta\u0142 si\u0119 budynek przy ulicy Wielopole 4 (obecnie budynek sieci Holiday Inn.) kt\u00f3rego wcze\u015bniej w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 s\u0142ynny krakowski i tragicznie zmar\u0142y lekarz prof. Stanis\u0142aw Pare\u0144ski. W zamy\u015ble w\u0142adz Towarzystwa budynek mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 m\u0142odzie\u017cy \u015bl\u0105skiej przybywaj\u0105cej do Krakowa na studia, przybywaj\u0105cym do Krakowa \u015bl\u0105skim wycieczkowiczom oraz Polakom przybywaj\u0105cym z teren\u00f3w Niemiec. Okaza\u0142o si\u0119 wkr\u00f3tce, \u017ce budynek ten jest zbyt ma\u0142y, dlatego rozpocz\u0119to starania o wybudowanie nowego i wi\u0119kszego. Karol Rolle jako prezydent Krakowa przekaza\u0142 na ten cel, teren z zasobu gminy za\u015b wojewoda \u015bl\u0105ski Micha\u0142 Gra\u017cy\u0144ski zadeklarowa\u0142 pomoc finansow\u0105. W lipcu 1929 r. w Katowicach dosz\u0142o do zjednoczenia Towarzystwa Kres\u00f3w Po\u0142udniowych i Zachodnich z og\u00f3lnopolskim Zwi\u0105zkiem Obro\u0144c\u00f3w Kres\u00f3w Zachodnich (ZOKZ). <\/strong>Powsta\u0142 okr\u0119g ma\u0142opolski ZOKZ i to on kontynuowa\u0142 budow\u0119 Domu \u015al\u0105skiego. Do jego realizacji potrzebna by\u0142a kwota 1,1 mln z\u0142otych Budynek przy ul. Wielopole 4, Zwi\u0105zek sprzeda\u0142 Marianowi D\u0105browskiego w\u0142a\u015bcicielowi koncernu Ilustrowanego Kuriera Codziennego za kwot\u0119 800 tys, z\u0142, wojewoda \u015bl\u0105ski do\u0142o\u017cy\u0142 250 tys. z\u0142 a na reszt\u0119 Zwi\u0105zek wzi\u0105\u0142 kredyt. Powsta\u0142 Komitet Budowy Domu \u015al\u0105skiego , kt\u00f3ry mia\u0142 czuwa\u0107 nad pracami budowlanymi. Tw\u00f3rc\u0105 projektu byli architekci Ludwik Wojtyczka i J\u00f3zef Rybicki. Po\u015bwi\u0119cenie kamienia w\u0119gielnego mia\u0142o miejsce 12 lipca 1931 r., kt\u00f3rego dokona\u0142 biskup pomocniczy archidiecezji krakowskiej Stanis\u0142aw Rospond.<\/p>\n

<\/p>\n

\"\"
Po\u015bwi\u0119cenie kamienia w\u0119gielnego pod Dom \u015al\u0105ski – \u017ar\u00f3d\u0142o NAC<\/figcaption><\/figure>\n

Prace budowlane uko\u0144czono w marcu 1936 r. (W mi\u0119dzyczasie ZOKZ przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w listopadzie 1934 r. w Polski Zwi\u0105zek Zachodni). Budynek sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci czynszowej z kinem od ulicy Kr\u00f3lewskiej (wtedy J\u00f3zefa Wybickiego) oraz akademickiej od ulicy Pomorskiej, w kt\u00f3rej urz\u0105dzono pokoje dla student\u00f3w, sto\u0142\u00f3wk\u0119, bibliotek\u0119 , czytelni\u0119, sal\u0119 wyk\u0142adow\u0105. Dzi\u0119ki dochodom z projekcji filmowych mog\u0142y by\u0107 realizowane cele statutowe Zwi\u0105zku. Dom \u015al\u0105ski do wybuchu II wojny \u015bwiatowej sta\u0142 si\u0119 miejscem w kt\u00f3rym dbano o podnoszenie poziomu \u015bwiadomo\u015bci narodowej w\u015br\u00f3d mieszkaj\u0105cych w nim student\u00f3w i przybywaj\u0105cych na kr\u00f3tki czas mieszka\u0144c\u00f3w \u015al\u0105ska.<\/p>\n\n\n

Opracowanie Mariusz Jab\u0142o\u0144ski, na podstawie ksi\u0105\u017cki Moniki Bednarek i Jacka Salwi\u0144skiego, Pomorska Przewodnik po miejscu pami\u0119ci narodowej i oddziale Muzeum Historycznego Miasta Krakowa,<\/em> Krak\u00f3w 2003.<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak\u017ce dziwna i dramatyczna jest historia Domu \u015al\u0105skiego – naro\u017cnego budynku znajduj\u0105cego si\u0119 przy ulicach Pomorskiej i Kr\u00f3lewskiej. Historia powstania tego miejsca si\u0119ga lat 30. ubieg\u0142ego wieku, za\u015b  jego idea … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15240,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,28,29,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15224"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15224"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15224\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15224"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}