W okresie galicyjskiej autonomii nast\u0105pi\u0142o zredefiniowanie narodowej to\u017csamo\u015bci przez Polak\u00f3w zamieszka\u0142ych w trzech zaborach. Niezwykle istotne by\u0142o tutaj uformowanie si\u0119 ojczystego panteonu. Jednoczy\u0142 on szereg r\u00f3\u017cnych wybitnych postaci z bli\u017cszej i dalszej przesz\u0142o\u015bci. Przyk\u0142adem materializacji takiego zbioru ideowego mog\u0105 by\u0107 popiersia ustawione w krakowskim Parku im. dr. Henryka Jordana. Jedn\u0105 z podgrup stanowi\u0105 tutaj autorzy powie\u015bci, dramat\u00f3w i wierszy, tw\u00f3rcy polskiego j\u0119zyka literackiego, jaki sta\u0142 si\u0119 punktem wyj\u015bcia dla nauki i edukacji w II Rzeczpospolitej. Na marginesie: o historyczno\u015bci tego\u017c panteonu \u015bwiadczy\u0107 mog\u0105 dodatkowe tabliczki informacyjne, umieszczane przed starszymi ni\u017c dwie dekady pomnikami. Cz\u0119\u015b\u0107 tych\u017ce postaci nie jest znane m\u0142odym pokoleniom, ze wzgl\u0119du na zmiany w o\u015bwiatowym oraz og\u00f3lnokulturalnym kanonie. W\u015br\u00f3d postaci z tego dostojnego grona znalaz\u0142o si\u0119 dw\u00f3ch wybitnych liryk\u00f3w okresu romantyzmu, tak wielkich i wa\u017cnych i\u017c ca\u0142y czas kojarzonych przez m\u0142odzie\u017c \u2013 to Adam Mickiewicz i Juliusz S\u0142owacki. \u017baden z nich za \u017cycia nie przyby\u0142 do Krakowa, jednak miasto i jego \u201estaro\u017cytne\u201d pami\u0105tki nie by\u0142o im ideowo obce. Doczesne szcz\u0105tki obydwu poet\u00f3w znalaz\u0142y swoje ostateczne miejsce w naszym mie\u015bcie. Mickiewicz zosta\u0142 ponadto uhonorowany m.in. wspania\u0142ym pomnikiem w centralnym puncie Rynku G\u0142\u00f3wnego \u2013 pomi\u0119dzy Sukiennicami a ko\u015bcio\u0142em Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Konkuruj\u0105cego z nim za \u017cycia, drugiego wieszcza narodowego, a\u017c taki honor nie spotka\u0142, jednak pomys\u0142 postawienia drugiego pomnika na p\u0142ycie Rynku G\u0142\u00f3wnego narodzi\u0142 si\u0119 dopiero w XXI w. i urzeczywistni\u0142 si\u0119 w postaci majestatycznej rze\u017aby autorstwa Igora Mitoraja. Z drugiej strony, kto wie, mo\u017ce ten uznany na \u015bwiecie rze\u017abiarz, przy projektowaniu s\u0142ynnej \u201eg\u0142owy\u201d, odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do idei to\u017csamych do my\u015bli pochodz\u0105cego z Krzemie\u0144ca poety? Sztuka nie jedno ma imi\u0119.<\/p>\n
Powracaj\u0105c jednak ze \u015bwiata idei artystycznych na twardy grunt historii, warto wspomnie\u0107 i\u017c tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wielkiego romantyka by\u0142a inspiracj\u0105 dla krakowskich spiskowc\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych ju\u017c w latach trzydziestych XIX w. Dowodem na to jest znaleziony przez rosyjskiego agenta So\u0142owiewicza, egzemplarza \u201eKordiana\u201d, tak zniszczonego przez u\u017cytkowanie zgodne z przeznaczeniem, co dowodzi\u0142o i\u017c przeszed\u0142 on przez wiele r\u0105k ludzi szczerze zainteresowanych tre\u015bci\u0105 publikacji. Pierwsz\u0105 z kolei krakowsk\u0105 pami\u0105tk\u0105 w przestrzeni miejskiej, kt\u00f3ra zwi\u0105zana by by\u0142a z narodowym poet\u0105, by\u0142a tablica epitafijna ozdobiona medalem, kt\u00f3r\u0105 matka J. S\u0142owackiego ufundowa\u0142a do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Anny. W 1884 r. z kolei na krakowskich Plantach znalaz\u0142 swoje miejsce pomnik ukazuj\u0105cy Lili\u0119 Wened\u0119 graj\u0105c\u0105 na harfie, aby ujarzmi\u0107 oplataj\u0105ce j\u0105 w\u0119\u017ce. Pierwotna rze\u017aba wykonana zosta\u0142a z kamienia pi\u0144czowskiego, jednak po jej zniszczeniu zast\u0105piono j\u0105 br\u0105zowym odlewem z 1897 r. Na prze\u0142omie wiek\u00f3w kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w Krakowie kult tw\u00f3rczo\u015bci S\u0142owackiego. Jednym z jego piewc\u00f3w by\u0142 m\u0142odopolski malarz Jacek Malczewski, kt\u00f3ry w dziele \u201e\u015amier\u0107 Ellenai\u201d w formie graficznej przedstawi\u0142 spisan\u0105 wizj\u0119 wieszcza.<\/p>\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Juliusza S\u0142owackiego od lat jest bardzo wysoko oceniana i przytaczana w edukacji humanistycznej kolejnych pokole\u0144 wykszta\u0142conych Polak\u00f3w. Wertuj\u0105c dzie\u0142a wielkiego romantyka, znale\u017a\u0107 mo\u017cemy nawi\u0105zania do Krakowa (m.in. w \u201eBeniowskim\u201d, \u201eZ\u0142otej czaszce\u201d i \u201eKr\u00f3lu Duchu\u201d). Dramaty S\u0142owackiego do dzisiaj s\u0105 grywane w krakowskich teatrach. Kilka z nich mia\u0142o nawet pod Wawelem swoj\u0105 krajow\u0105 premier\u0119, np. \u201eMazepa\u201d, \u2013 5 czerwca 1851 r. W 1909 r. za\u015b \u2013 w ramach obchod\u00f3w 100-lecia urodzin artysty \u2013 nadano jego imi\u0119 nowemu teatrowi miejskiemu, znajduj\u0105cemu si\u0119 w niedalekiej odleg\u0142o\u015bci od dworca kolejowego. Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 teatr krakowski przyci\u0105ga\u0142 widz\u00f3w nie tylko z Galicji. Ch\u0119tnie przybywali tutaj tak\u017ce Polacy spoza kordon\u00f3w granicznych. Dla germanizowanych b\u0105d\u017a rusyfikowanych Polak\u00f3w, udzia\u0142 w przedstawieniach w ojczystym j\u0119zyku by\u0142 zapewne wielkim prze\u017cyciem. Na prze\u0142omie XIX i XX w. Krak\u00f3w m\u00f3g\u0142 by\u0107 uwa\u017cany za stolic\u0119 polskiego teatru, gdy\u017c tutaj najwy\u017cszy by\u0142 poziom artystyczny w tej dziedzinie. Obecnie Teatr im. J. S\u0142owackiego jest to instytucja kultury Wojew\u00f3dztwa Ma\u0142opolskiego, a pi\u0119kno budynku powoduje, i\u017c wielu \u2013 nawet niekoniecznie zorientowanych w przeznaczeniu gmachu \u2013 turyst\u00f3w fotografuje si\u0119 na tle obiektu, b\u0119d\u0105cego jednym z symboli centrum miasta.<\/p>\n
Juliusz S\u0142owacki zmar\u0142 w wieku zaledwie 40 lat i zosta\u0142 pochowany w Pary\u017cu. Ju\u017c w setn\u0105 rocznic\u0119 jego urodzin, specjalny komitet zamierza\u0142 sprowadzi\u0107 szcz\u0105tki poety i pochowa\u0107 je w katedrze wawelskiej. Wcze\u015bniej w okresie narodowej niewoli, spocz\u0119\u0142y ju\u017c tutaj szcz\u0105tki: ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego, Tadeusza Ko\u015bciuszki i Adama Mickiewicza. Pogrzeby narodowych bohater\u00f3w stawa\u0142y si\u0119 wielkimi demonstracjami patriotycznymi. Dawa\u0142y one okazj\u0119 do manifestowania jedno\u015bci Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali rozdzieleni przez decyzje polityczne obcych mocarstw. Te ceremonie \u015bwiadczy\u0142y ponadto o woli politycznej, woli ponownego zjednoczenia w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie i woli \u015bwiadomej dotychczasowych pora\u017cek i ofiar poniesionych na drodze walki zbrojnej z zaborcami.<\/p>\n
Do planowanej operacji nie dosz\u0142o, poniewa\u017c sprzeciwi\u0142y si\u0119 jej \u00f3wczesne w\u0142adze ko\u015bcielne Krakowa, na czele z kardyna\u0142em Janem Puzyn\u0105. Hierarcha znany by\u0142 z zachowawczych pogl\u0105d\u00f3w i lojalistycznej postawy wobec w\u0142adz cesarskich w Wiedniu. Niekt\u00f3rzy upatrywali, i\u017c przyczyn\u0105 postawy kniazia Puzyny do postaci S\u0142owackiego, by\u0142 krytyczny wobec papiestwa wymiar jednego z w\u0105tk\u00f3w zawartych w \u201eKordianie\u201d. Ide\u0119 wawelskiego uhonorowania poety popierali z kolei \u00f3wcze\u015bni studenci krakowscy, kt\u00f3rzy zorganizowali wiec w tej sprawie. Zebrani wystosowali rezolucj\u0119, w kt\u00f3rej napisano: \u201em\u0142odzie\u017c polska zebrana na wiecu og\u00f3lnoakademickim podnosi uroczysty protest przeciwko stanowisku kardyna\u0142a Puzyny, stoj\u0105cemu w poprzek woli ca\u0142ego narodu polskiego, i jednomy\u015bln\u0105 uchwa\u0142\u0105 jeszcze raz podkre\u015bla swoje \u017c\u0105danie, by wielki wieszcz le\u017ca\u0142 w polskim Panteonie\u201d. Lewicuj\u0105cy studenci kilkakrotnie urz\u0105dzali demonstracje przed pa\u0142acem biskupim. Protesty te okaza\u0142y si\u0119 preludium do zdarze\u0144 uniwersyteckich o pod\u0142o\u017cu antyklerykalnym, skierowanych przeciwko kardyna\u0142owi w nast\u0119pnych latach, kt\u00f3re jednak dotyczy\u0142y ju\u017c innych spraw ni\u017c ponownego pogrzebania szcz\u0105tk\u00f3w Juliusza S\u0142owackiego w miejscu godnym kr\u00f3l\u00f3w. Owo niedopuszczenie do wawelskiego poch\u00f3wku poety w 1909 r., by\u0142o zwyci\u0119stwem zachowawczego konserwatyzmu nad duchowymi tendencjami narodowego odrodzenia, kt\u00f3re niebawem mia\u0142y zaw\u0142adn\u0105\u0107 sercami \u015bwiadomych i \u015bwiat\u0142ych Polak\u00f3w. Bez tej zmiany w my\u015bleniu, cho\u0107 cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w, niemo\u017cliwe by\u0142oby utrzymanie odzyskanej w 1918 r. niepodleg\u0142o\u015bci. Dowodem na to niech b\u0119dzie wygrana w walce o wszystko z bolszewick\u0105 nawa\u0142\u0105 w 1920 r.<\/p>\n
Do zasygnalizowanej powy\u017cej sprawy wr\u00f3cono po latach i ostatecznie dopiero 28 czerwca 1927 r. nast\u0105pi\u0142o z\u0142o\u017cenie w podziemiach katedry wawelskiej, sprowadzonych z Francji proch\u00f3w Juliusza S\u0142owackiego. By\u0142a to wielka uroczysto\u015b\u0107 patriotyczna, kt\u00f3rej celebracja rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze w Pary\u017cu, sk\u0105d drog\u0105 wodn\u0105 przetransportowano o\u0142owian\u0105 trumn\u0119 do Gda\u0144ska, nast\u0119pnie do Warszawy, docelowo za\u015b \u2013 ju\u017c poci\u0105giem \u2013 do Krakowa. Inicjatorem tego najbardziej okaza\u0142ego wawelskiego poch\u00f3wku od czas\u00f3w przedrozbiorowych, by\u0142 sam Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry na Wawelu tak \u017cegna\u0142 swojego ulubionego liryka: \u201eS\u0142owacki \u017cyje dlatego, \u017ce umrze\u0107 nie mo\u017ce. (\u2026) Idzie mi\u0119dzy W\u0142adys\u0142awy i Zygmunty, idzie mi\u0119dzy Jany i Boles\u0142awy. Idzie nie z imieniem, lecz z nazwiskiem, \u015bwiadcz\u0105c tak\u017ce o wielko\u015bci pracy i wielko\u015bci ducha Polski. (\u2026)\u201d. Warto zacytowa\u0107 tu uczestnika tego\u017c wydarzenia, wybitnego literata Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza, kt\u00f3ry na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d (nr 28 z 10 lipca 1927 r.), zawar\u0142 opis wydarze\u0144 ubogacony subiektywnymi przemy\u015bleniami: \u201ePierwszych s\u0142\u00f3w nie s\u0142ycha\u0107. Ulewny deszcz b\u0119bni w parasole tak g\u0142o\u015bno, \u017ce zag\u0142usza wszystko. Ale ledwie Marsza\u0142ek powiedzia\u0142 par\u0119 zda\u0144, deszcz cichnie, ga\u015bnie, ustaje, i m\u0105dra, prosta, nieliteracka mowa staje si\u0119 dost\u0119pna dla wszystkich uszu. Porusza w niej Pi\u0142sudski zagadnienia wieczne i proste, stylem \u017co\u0142nierskim, (\u2026). Przed ostatniemi s\u0142owami du\u017ca pauza, a potem: \u201eW imieniu Rz\u0105du Rzeczypospolitej polecam panom zanie\u015b\u0107 t\u0119 trumn\u0119 do krypty kr\u00f3lewskiej, \u2013 by kr\u00f3lom by\u0142 r\u00f3wny!\u201d \u2013 G\u0142osem dono\u015bnym, gromkim. Moment kulminacyjny uroczysto\u015bci. Potem to ju\u017c tylko t\u0142ok i nieporz\u0105dek w bramie, bitka pod drzwiami katedry\u201d.<\/p>\n
Na zako\u0144czenie dodam jeszcze jako ciekawostk\u0119, i\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym na dziedzi\u0144cu wawelskim wystawiono \u201eKsi\u0119cia Niez\u0142omnego\u201d S\u0142owackiego w inscenizacji wielkiego re\u017cysera scen polskich \u2013 nomen omen r\u00f3wnie\u017c Juliusza \u2013 Osterwy.<\/p>\n
Tekst i rysunki: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W okresie galicyjskiej autonomii nast\u0105pi\u0142o zredefiniowanie narodowej to\u017csamo\u015bci przez Polak\u00f3w zamieszka\u0142ych w trzech zaborach. Niezwykle istotne by\u0142o tutaj uformowanie si\u0119 ojczystego panteonu. Jednoczy\u0142 on szereg r\u00f3\u017cnych wybitnych postaci z bli\u017cszej … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14319,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14316"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14316"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14316\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}