{"id":14306,"date":"2020-06-26T12:08:15","date_gmt":"2020-06-26T10:08:15","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=14306"},"modified":"2020-06-26T14:13:36","modified_gmt":"2020-06-26T12:13:36","slug":"w-trzydziesta-rocznice-reaktywowania-zwiazku-strzeleckiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/06\/26\/w-trzydziesta-rocznice-reaktywowania-zwiazku-strzeleckiego\/","title":{"rendered":"W trzydziest\u0105 rocznic\u0119 reaktywowania \u201eZwi\u0105zku Strzeleckiego\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Pocz\u0105tk\u00f3w Zwi\u0105zk\u00f3w\nStrzeleckich nale\u017cy szuka\u0107 w dzia\u0142alno\u015bci Zwi\u0105zku Walki Czynnej, kt\u00f3ry jako\ntajna organizacja, nie mia\u0142 szans na rozwini\u0119cie szerszej dzia\u0142alno\u015bci\nszkoleniowej. Korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci prawno-pa\u0144stwowych istniej\u0105cych w\nmonarchii austro-w\u0119gierskiej, powo\u0142ano dwie legalne organizacje: \u201eZwi\u0105zek\nStrzelecki\u201d wiosn\u0105 1910 r. we Lwowie i \u201eStrzelec\u201d w Krakowie pod koniec tego\nsamego roku. W kolejnych latach powstawa\u0142y stowarzyszenia strzeleckie w innych\nmiastach galicyjskich. Wszystkie one podlega\u0142y Zwi\u0105zkowi Walki Czynnej.\nZwi\u0105zkami Strzeleckimi kierowa\u0142 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry w latach 1910-1914\npo\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 w du\u017cej mierze pracy nad wychowaniem przysz\u0142ych kadr\n\u017co\u0142nierskich. Komendanta wspomagali w tym dziele jego bliscy wsp\u00f3\u0142pracownicy,\nw\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znale\u017ali si\u0119 przyszli przedstawiciele elit wojskowych II\nRzeczypospolitej m.in.: Kazimierz Sosnkowski i Edward \u015amig\u0142y-Rydz.<\/p>\n\n\n\n

Zwi\u0105zek\nStrzelecki (w skr\u00f3cie: ZS) by\u0142 pa\u0144stwow\u0105 organizacj\u0105 spo\u0142eczno-wychowawcz\u0105 okresu\nII Rzeczypospolitej, a zarazem najwa\u017cniejszym stowarzyszeniem zajmuj\u0105cym si\u0119\nprac\u0105 nad przysposobieniem wojskowym i wychowaniem fizycznym w\u015br\u00f3d m\u0142odzie\u017cy\nprzedpoborowej pozaszkolnej (co si\u0119 tyczy m\u0142odzie\u017cy szkolnej, to w gimnazjach\ntworzono hufce szkolne \u2013 pocz\u0105tkowo jako zaj\u0119cia dobrowolne o charakterze\nstrzeleckim \u2013 nawi\u0105zuj\u0105c do tradycji galicyjskich sprzed 1914 r. \u2013 p\u00f3\u017aniej za\u015b,\npo zmianach metodycznych i wprowadzeniu przysposobienia wojskowego jako obowi\u0105zkowego\nprzedmiotu nauczania, jako zaj\u0119cia przygotowawcze dla przysz\u0142ych poborowych). Powsta\u0142y\nw grudniu 1919 r. ZS stawa\u0142 si\u0119 stopniowo po 1926 r., najwa\u017cniejsz\u0105 instytucj\u0105\nm\u0142odzie\u017cow\u0105 w Polsce, \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c\u0105 z wojskiem. Cz\u0142onkowie ZS wzi\u0119li\nzreszt\u0105 udzia\u0142 w zamachu majowym po stronie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119\ntutaj na badania siedleckiej historyczki Ma\u0142gorzaty Wi\u015bniewskiej, za\nnajistotniejsz\u0105 cezur\u0119 w dziejach wewn\u0119trznych ZS uzna\u0107 nale\u017cy rok 1929, do\nkt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u201eoparta by\u0142a na demokratycznych podstawach, a najwa\u017cniejsze\nkompetencje by\u0142y w gestii w\u0142adz wybieralnych\u201d. Okres lat trzydziestych mo\u017cna\nokre\u015bli\u0107 jako \u201echarakteryzuj\u0105cy si\u0119 coraz wi\u0119ksz\u0105 dominacj\u0105 w\u0142adz wojskowych\n[\u2026] w 1939 r. [\u2026] Zwi\u0105zek uznany zosta\u0142 za maj\u0105cy status stowarzyszenia wy\u017cszej\nu\u017cyteczno\u015bci, zosta\u0142 w pe\u0142ni zmilitaryzowany i podporz\u0105dkowany kandydatowi na\nNaczelnego Wodza\u201d (M. Wi\u015bniewska, Zwi\u0105zek Strzelecki <1910-1939>,\nWarszawa 2010, s. 398). Struktura organizacyjna ZS by\u0142a dostosowana do stanu\nadministracji wojskowej, poniewa\u017c okr\u0119gi strzeleckie obejmowa\u0142y obszary\nodpowiednich okr\u0119g\u00f3w poszczeg\u00f3lnych korpus\u00f3w. Poza dzia\u0142alno\u015bci\u0105 na terenie\nca\u0142ego kraju, rozwijano struktury organizacyjne m.in. w\u015br\u00f3d Polonii we Francji\ni w Belgii. Komend\u0105 t\u0105 kierowa\u0142 w latach 1930-1932, mjr. August Emil Fieldorf,\np\u00f3\u017aniejszy gen. \u201eNil\u201d, s\u0142ynny jako szef Kedywu Armii Krajowej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nale\u017ca\u0142a do ZS poza\ninstruktorami, m\u0142odzie\u017c obojga p\u0142ci w wieku od 17 do 20 lat (junacy i junaczki).\nW latach trzydziestych pojawi\u0142y si\u0119 w organizacji jeszcze tzw. orl\u0119ta w wieku\n13-17 lat (temat ten zg\u0142\u0119bi\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo warszawski historyk Marek Ga\u0142\u0119zowski,\n\u0142\u0105cz\u0105c biograficznie przedwojennych wychowank\u00f3w ZS z \u017co\u0142nierzami\nniepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia zbrojnego w czasie II wojny \u015bwiatowej). W 1938 r.\norganizacja Zwi\u0105zku grupowa\u0142a ok. 0,5 mln cz\u0142onk\u00f3w. Niejednokrotnie przynale\u017cno\u015b\u0107\ndo \u201eStrzelca\u201d u\u0142atwia\u0142a potem podj\u0119cie pracy zarobkowej (szczeg\u00f3lnie w\nrozwijaj\u0105cych si\u0119 zak\u0142adach przemys\u0142owych z kapita\u0142em pa\u0144stwowym i\nsamorz\u0105dowym), co na pewno sk\u0142ania\u0142o wielu m\u0142odych do przyst\u0119powania. Najwi\u0119ksz\u0105\npopularno\u015bci\u0105 ZS cieszy\u0142 si\u0119 w wojew\u00f3dztwach warszawskim i \u0142\u00f3dzkim, najs\u0142absz\u0105\nna Kresach Wschodnich (zwi\u0105zane to by\u0142o najpe\u0142niej z regionaln\u0105 struktur\u0105\nnarodowo\u015bciow\u0105, szkolenie w wojew\u00f3dztwach granicz\u0105cych z ZSRS obejmowa\u0142o s\u0142u\u017cb\u0119\nzwiadowcz\u0105 i \u0142\u0105czno\u015b\u0107 na potrzeby Korpusu Ochrony Pogranicza). Wi\u0119kszo\u015b\u0107\nstrzeleckiej m\u0142odzie\u017cy wywodzi\u0142a si\u0119 ze \u015brodowisk ch\u0142opskich i robotniczych, co\nnie powinno dziwi\u0107 przy tak licznej organizacji, obecnej we wszystkich\npowiatach, w panuj\u0105cej wtedy strukturze spo\u0142ecznej pa\u0144stwa, opartej przede\nwszystkim o zatrudnienie w rolnictwie i inne zawody zwi\u0105zane z gospodark\u0105\nwiejsk\u0105 i ma\u0142omiasteczkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W zakresie wychowawczym\npropagowano w szeregach Zwi\u0105zku ideologi\u0119 legionow\u0105 i kult Marsza\u0142ka J\u00f3zefa\nPi\u0142sudskiego, jako po\u017c\u0105danego wzorca osobowego. Pami\u0119tne jest has\u0142o, kt\u00f3re\ntutaj warto przywo\u0142a\u0107: \u201eka\u017cdy \u017co\u0142nierz obywatelem, a ka\u017cdy obywatel \u017co\u0142nierzem\u201d,\nwyra\u017caj\u0105ce konieczno\u015b\u0107 sta\u0142ego podnoszenia gotowo\u015bci do obrony Ojczyzny przed\nzagro\u017ceniami militarnymi. A\u017ceby lepiej zrozumie\u0107 spos\u00f3b my\u015blenia \u015brodowisk\nwojskowych II RP na temat idea\u0142\u00f3w strzeleckich, pozwol\u0119 sobie na si\u0119gni\u0119cie do\ntre\u015bci listu sprzed stulecia, autorstwa gen. Edwarda \u015amig\u0142ego-Rydza, kt\u00f3ry\nnapisa\u0142: \u201e[\u2026] Zwi\u0105zek Strzelecki [\u2026] ma [\u2026] du\u017ce znaczenie jako instytucja,\nucz\u0105ca cn\u00f3t obywatelskich, a to: punktualno\u015bci, silnej woli, potrzebnej do\nzwalczania niewyg\u00f3d i trudno\u015bci, dyscypliny, podporz\u0105dkowania indywidualnego\nwysi\u0142ku og\u00f3lnej my\u015bli kierowniczej, wreszcie poczucia honoru i rycersko\u015bci, to\nznaczy cech charakteru narodowego, kt\u00f3re nale\u017cy z najwi\u0119kszym staraniem\npiel\u0119gnowa\u0107 [\u2026]\u201d (E. Rydz-\u015amig\u0142y, Do strzelc\u00f3w: artyku\u0142y, listy i przem\u00f3wienia\nz lat 1920-1935, Warszawa 1936, s. 3 i 4).<\/p>\n\n\n\n

ZS by\u0142a\nformalnie apolityczna, poniewa\u017c obawiano si\u0119 w jego szeregach wp\u0142yw\u00f3w\nopozycyjnych a szczeg\u00f3lnie komunistycznych. Obawy te by\u0142y uzasadnione,\nszczeg\u00f3lnie w ostatnich latach pokoju. Z drugiej strony, wojskowi zaanga\u017cowani\nw dzia\u0142alno\u015b\u0107 ZS byli jak najbardziej politycznie zdeklarowani po stronie\nprorz\u0105dowej. Wychowanie obywatelskie korespondowa\u0142o \u015bci\u015ble z og\u00f3lnokrajow\u0105\ndoktryn\u0105 wychowania pa\u0144stwowego, a szczeg\u00f3lnego wymiaru nabra\u0142o na terenach\nwiejskich. Ponownie oddajmy g\u0142os Pani Dr Wi\u015bniewskiej: \u201eBy\u0142o ono prowadzone w\nramach zaj\u0119\u0107 kulturalno-o\u015bwiatowych z regu\u0142y w \u015bwietlicy strzeleckiej, b\u0119d\u0105cej\ncentrum \u017cycia oddzia\u0142u. Z uwagi na prac\u0119 g\u0142\u00f3wnie w \u015brodowisku wiejskim w\u0142adze\nZwi\u0105zku przywi\u0105zywa\u0142y wiele uwagi do realizacji funkcji kulturalno-o\u015bwiatowej w\ntym \u015brodowisku, g\u0142\u00f3wnie poprzez wspomaganie amatorskiej dzia\u0142alno\u015bci artystycznej,\npiel\u0119gnowanie folkloru i tradycji, traktuj\u0105c to jako wa\u017cny element sk\u0142adowy\nwychowania obywatelskiego. Na polu szerzenia o\u015bwiaty i kultury na wsi ZS wni\u00f3s\u0142\ndu\u017cy wk\u0142ad w podniesienie jej poziomu u tej spo\u0142eczno\u015bci, tak bardzo odstaj\u0105cej\nod innych grup spo\u0142ecznych. W do\u015b\u0107 d\u0142ugim wywodzie stara\u0142 si\u0119 tak\u017ce wykaza\u0107\nosi\u0105gni\u0119cia na polu poszerzania wiedzy rolniczej przez prowadzenie\nprzysposobienia rolniczego\u201d (M. Wi\u015bniewska, Zwi\u0105zek Strzelecki, dz. cyt., s.\n391). W pracy wychowawczej pomocne by\u0142y r\u00f3\u017cnego rodzaju publikacje ZS. W\u015br\u00f3d\nlicznych wydawnictw instrukta\u017cowych, sprawozdawczych i propagandowych,\nd\u0142ugotrwale publikowane by\u0142y czasopisma m.in. \u201eStrzelec\u201d, kt\u00f3rego lektura daje\nwyobra\u017cenie o celach organizacyjnych, a szczeg\u00f3lnie szerzonych w\u015br\u00f3d spo\u0142ecze\u0144stwa\nidea\u0142ach moralnych i wiedzy praktycznej z wielu dziedzin \u017cycia codziennego.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ZS\nzako\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz nadej\u015bciem okupacji niemieckiej i sowieckiej we wrze\u015bniu\n1939 r. W latach tzw. Polski Ludowej niewyobra\u017calnym by\u0142o, aby istnia\u0142a jakakolwiek\norganizacja legalna powo\u0142uj\u0105ca si\u0119 na pi\u0142sudczykowskie korzenie. Dopiero w\nlatach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych historycy zacz\u0119li podejmowa\u0107 badania nad dziejami\nmi\u0119dzywojennego \u201eStrzelca\u201d. Niestety, zazwyczaj bardzo wybi\u00f3rcze i tendencyjne\nideologicznie. Dopiero w III Rzeczypospolitej zacz\u0119\u0142y ukazywa\u0107 si\u0119 pog\u0142\u0119bione i\npozbawione silnych uprzedze\u0144 ideowych studia \u017ar\u00f3d\u0142owe, jak na przyk\u0142ad\nopracowania przywo\u0142ywanej tutaj Pani Ma\u0142gorzaty Wi\u015bniewskiej.<\/p>\n\n\n\n

W 1990 r.\nreaktywowano dwie organizacje nawi\u0105zuj\u0105ce do tradycji ZS \u2013 jedn\u0105 pod patronatem\nMinisterstwa Obrony Narodowej, drug\u0105 za\u015b Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej (13\nczerwca 1990 r. nast\u0105pi\u0142o sformalizowanie dzia\u0142alno\u015bci struktur strzeleckich\nodrodzonych w ramach KPN). Dzia\u0142ania struktur nawi\u0105zuj\u0105cych do spu\u015bcizny przedwojennego\nZS, poprzedzi\u0142y reaktywowane w 1981 r. Marsze Szlakiem Pierwszej Kompanii\nKadrowej, organizowane pocz\u0105tkowo jako pielgrzymki, gdy\u017c dopiero w III\nRzeczypospolitej zaistnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 pe\u0142nego nawi\u0105zania do idea\u0142\u00f3w\nlegionowych. W sierpniowej \u201eKadr\u00f3wce\u201d ka\u017cdorazowo bior\u0105 udzia\u0142 oddzia\u0142y\nstrzeleckie, wyruszaj\u0105ce spod krakowskich Oleandr\u00f3w, szlakiem Komendanta na\nKielce.<\/p>\n\n\n\n

Tekst: Artur\nJachna, fotografie ze zbior\u00f3w autora.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pocz\u0105tk\u00f3w Zwi\u0105zk\u00f3w Strzeleckich nale\u017cy szuka\u0107 w dzia\u0142alno\u015bci Zwi\u0105zku Walki Czynnej, kt\u00f3ry jako tajna organizacja, nie mia\u0142 szans na rozwini\u0119cie szerszej dzia\u0142alno\u015bci szkoleniowej. Korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci prawno-pa\u0144stwowych istniej\u0105cych w monarchii austro-w\u0119gierskiej, … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14303,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14306"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14306\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14303"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}