{"id":14082,"date":"2020-06-18T11:30:33","date_gmt":"2020-06-18T09:30:33","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=14082"},"modified":"2020-06-18T11:31:55","modified_gmt":"2020-06-18T09:31:55","slug":"126-rocznica-smierci-kardynala-albina-dunajewskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/06\/18\/126-rocznica-smierci-kardynala-albina-dunajewskiego\/","title":{"rendered":"126. rocznica \u015bmierci kardyna\u0142a Albina Dunajewskiego"},"content":{"rendered":"\n

18 czerwca 1894 r. zmar\u0142 biskup\nkrakowski, kardyna\u0142 Albin Dunajewski herbu Sas (ur. w 1817 r. w Stanis\u0142awowie), a nast\u0119pnie zosta\u0142 pochowany na Wawelu. Warto przypomnie\u0107 t\u0119 zas\u0142u\u017con\u0105 dla Krakowa i Ma\u0142opolski posta\u0107, wielkiego patriot\u0119 i niez\u0142omnego wizjonera, dzi\u0119ki kt\u00f3remu zar\u00f3wno diecezja, jak i podupad\u0142e w po\u0142. XIX w. miasto, zyska\u0142y na swoim znaczeniu w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w zamieszka\u0142ych we wszystkich zaborach, a tak\u017ce poza ich granicami. W pracy na rzecz Krakowa i Galicji, dzielnie sekundowa\u0142 Albionowi m\u0142odszy brat, Julian Dunajewski (1821-1907), uznany ekonomista a tak\u017ce pose\u0142 do parlamentu wiede\u0144skiego i pierwszy minister finans\u00f3w Cesarstwa Austro-W\u0119gierskiego.<\/p>\n\n\n\n

Po uko\u0144czeniu nowos\u0105deckiego\ngimnazjum Albin Dunajewski, prawdopodobnie pod wp\u0142ywem jezuit\u00f3w, rozpocz\u0105\u0142\nprzygotowania do przyj\u0119cia stanu duchownego w lwowskim seminarium, zrezygnowa\u0142\nz nich jednak na rzecz studi\u00f3w prawniczych. Sta\u0142 si\u0119 bardzo aktywnym dzia\u0142aczem\npatriotycznym, uczestniczy\u0142 w rozmaitych spiskach antyaustriackich. M.in. nale\u017ca\u0142\ndo konspiracyjnego Stowarzyszenia Ludu Polskiego (w latach 1834-1841), a w 1838\nr. zosta\u0142 na kr\u00f3tko aresztowany. Zwi\u0105za\u0142 si\u0119 tak\u017ce Dunajewski ze Sprzysi\u0119\u017ceniem\nDemokrat\u00f3w Polskich, a w 1842 r. ponownie zosta\u0142 zatrzymany przez policj\u0119 i\nosadzony w lwowskim wi\u0119zieniu. Tym razem sytuacja by\u0142a powa\u017cniejsza, poniewa\u017c w\n1844 r. skazano m\u0142odego konspiratora wraz z kilkudziesi\u0119cioma innymi\ndzia\u0142aczami patriotycznymi na \u015bmier\u0107. Kar\u0119 pozbawienia \u017cycia, S\u0105d Najwy\u017cszy w\nWiedniu z\u0142agodzi\u0142, zamieniaj\u0105c egzekucj\u0119 na katorg\u0119 w owianej z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105, twierdzy\nSpielberg na Morawach, skr\u00f3conej szcz\u0119\u015bliwie przez amnesti\u0119 w 1848 r. Po\npowrocie do Galicji, Dunajewski ima\u0142 si\u0119 r\u00f3\u017cnych zaj\u0119\u0107, m.in. w s\u0105downictwie, ale\nstraci\u0142 prac\u0119 za udzielenie pomocy finansowej Julianowi Maciejowi Goslarowi. Ten\nrewolucyjny demokrata intensywnie konspirowa\u0142 w czasach Wiosny Lud\u00f3w, a\u017c do\nuwi\u0119zienia przez Austriak\u00f3w w 1849 r. Po uwolnieniu Goslar, nie zaprzesta\u0142\ndzia\u0142alno\u015bci, dalej agitowa\u0142 przeciwko w\u0142adzy zaborczej, szczeg\u00f3lnie\nintensywnie na ziemi boche\u0144skiej, wadowickiej i S\u0105decczy\u017anie. Kolejne\naresztowanie J.M. Goslara w 1851 r. poci\u0105gn\u0119\u0142o za osob\u0105 szereg ofiar. Dunajewski\nzahartowany przez dotychczasowe przeciwno\u015bci losu, szybko otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 z tych\nk\u0142opot\u00f3w, zwi\u0105za\u0142 si\u0119 ze \u015brodowiskiem krakowskich konserwatyst\u00f3w i rozpocz\u0105\u0142 now\u0105\nprac\u0119 w redakcji \u201eCzasu\u201d, szybko zostaj\u0105c redaktorem naczelnym. Kilka lat\np\u00f3\u017aniej porzuci\u0142 dziennikarstwo i zatrudni\u0142 si\u0119 jako sekretarz hr. Adama\nPotockiego z Krzeszowic, przedstawiciela jednego z najznaczniejszych rod\u00f3w\narystokratycznych \u00f3wczesnej Galicji. Maj\u0105c ponad czterdzie\u015bci lat, po obfitych\nw dramatyczne zmiany kolejach \u017cyciowych los\u00f3w, szukaj\u0105c w\u0142a\u015bciwego dla siebie\nmiejsca po \u015bmierci dw\u00f3ch narzeczonych (pierwsza pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo, druga\nzmar\u0142a na tyfus), powr\u00f3ci\u0142 Albin Dunajewski do dawnego g\u0142osu powo\u0142ania. Pod wp\u0142ywem\nzmartwychwsta\u0144ca, Hieronima Kajsiewicza postanowi\u0142 wst\u0105pi\u0107 do zakonu, jednak\nKajsiewicz skutecznie mu to wyperswadowa\u0142 i przekona\u0142 i\u017c najw\u0142a\u015bciwsz\u0105 drog\u0105\nb\u0119dzie dla niego wst\u0105pienie w szeregi kleru diecezjalnego. Dunajewski uda\u0142 si\u0119\nwi\u0119c do krakowskiego seminarium duchownego, ko\u0144cz\u0105c je po dw\u00f3ch latach i\nprzyjmuj\u0105c \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ks. Albin Dunajewski kr\u00f3tko\npracowa\u0142 jako penitencjarz ko\u015bcio\u0142a Mariackiego w Krakowie. Zosta\u0142 powo\u0142any\nprzez abp Zygmunta Szcz\u0119snego Feli\u0144skiego na stanowisko rektora seminarium\nduchownego w Warszawie. Ju\u017c jednak po roku, powr\u00f3ci\u0142 do Krakowa, zagro\u017cony\naresztowaniem za odmow\u0119 dokonania przysi\u0119gi na wierno\u015b\u0107 carowi rosyjskiemu w\nnapi\u0119tej sytuacji politycznej, wobec powsta\u0144czego zrywu 1863 r. Pracowa\u0142\nDunajewski jako kapelan si\u00f3str wizytek na krakowskim placu Biskupim, mieszka\u0142\nza\u015b w klasztorze kapucyn\u00f3w. Wskutek dzia\u0142a\u0144 rosyjskiej policji, austriaccy\nmundurowy dokonali u niego rewizji. Cho\u0107 rzeczywi\u015bcie, m\u00f3g\u0142 ten wieloletni\nkonspirator \u201emacza\u0107 palce\u201d w antyrosyjskim zrywie, a przynajmniej sprzyja\u0107\npowsta\u0144com, pomimo i\u017c nie znaleziono na to \u017cadnych dowod\u00f3w, biskup Antoni\nGa\u0142ecki przeni\u00f3s\u0142 Dunajewskiego karnie na wikariat do parafii pw. Wszystkich\n\u015awi\u0119tych w Rudawie, gdzie obj\u0119ty on zosta\u0142 \u015bcis\u0142ym nadzorem policyjnym. Pe\u0142ni\u0105c\ngorliwie obowi\u0105zki duszpasterskie i charytatywne w Rudawie, zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119\ntak\u017ce ks. Dunajewski w dostarczanie pomocy \u017cywno\u015bciowej dla oddzia\u0142\u00f3w powsta\u0144czych\nznajduj\u0105cych po drugiej stronie kordonu. Z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w wspomaga\u0142 te\u017c\nrudawski wikary, rannych i chorych powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy leczyli si\u0119 w okolicy. Zes\u0142anie\nnie trwa\u0142o d\u0142ugo, bo po kilku latach nasz bohater wr\u00f3ci\u0142 do Krakowa, gdzie czu\u0107\nju\u017c by\u0142o w \u017cyciu spo\u0142ecznym, pierwsze zmiany zwi\u0105zane z wprowadzaniem\ngalicyjskiej autonomii. Dunajewski skrupulatnie pracowa\u0142 m.in. jako\nadministrator parafii \u015bw. Szczepana na Piasku, spowiednik zakonny i s\u0119dzia\nbiskupi. Dla ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119cioletniego Dunajewskiego, nie dane by\u0142o jednak\npozosta\u0107 jedynie na tym poziomie w strukturze hierarchii krakowskiego\nduchowie\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

W 1879 r. powo\u0142ano zn\u00f3w po wielu\nlatach, biskupa ordynariusza krakowskiego. Przez 44 lata diecezja posiada\u0142a\njedynie administrator\u00f3w, a w 1862 r. zosta\u0142a zdegradowana do poziomu wikariatu\napostolskiego, co by\u0142o smutnym dowodem upadku jej znaczenia. Biskupem zosta\u0142 niespodziewanie\ndla wielu, ks. Albin Dunajewski, na co wp\u0142yw mia\u0142a bezpo\u015brednia interwencja\npapieska Leona XIII. Jedyn\u0105 przes\u0142ank\u0105 do ewentualnego awansu, mog\u0142o by\u0107\nprzyznanie duchownemu godno\u015bci pra\u0142ata papieskiego, co nast\u0105pi\u0142o w roku jego\nsze\u015b\u0107dziesi\u0105tych urodzin (Albin Dunajewski pozna\u0142 si\u0119 wtedy osobi\u015bcie z\npapie\u017cem). Mo\u017cna tutaj wysun\u0105\u0107 jeszcze przypuszczenie, i\u017c pom\u00f3c w karierze duchownej,\nm\u00f3g\u0142 Albinowi m\u0142odszy brat Julian, kt\u00f3ry mia\u0142 ju\u017c wtedy znacz\u0105ce wp\u0142ywy w\ncesarskim Wiedniu. W 1880 r. przywr\u00f3cono diecezj\u0119 krakowsk\u0105. Po obj\u0119ciu nowej\ngodno\u015bci Dunajewski wykorzysta\u0142 dan\u0105 przez los szans\u0119 i rozwin\u0105\u0142 \u017cyw\u0105\ndzia\u0142alno\u015b\u0107 nad podniesieniem powierzonej mu misji. Nie by\u0142 to jednak szczyt\nmo\u017cliwo\u015bci Albina Dunajewskiego w ko\u015bcielnej hierarchii. Przywr\u00f3cenie przez\ncesarza biskupom krakowskim, utraconego po nastaniu zabor\u00f3w, tytu\u0142u ksi\u0105\u017c\u0105t w\n1889 r., a nast\u0119pnie mianowanie Dunajewskiego kardyna\u0142em prezbiterem w 1890 r.,\npodnios\u0142o bardzo rang\u0119 ko\u015bcio\u0142a krakowskiego. Albin Dunajewski by\u0142 bowiem\npierwszym po rozbiorach Polakiem, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 kapelusz kardynalski, jako\nordynariusz diecezji. Dzi\u0119ki swym staraniom, uzyska\u0142 te\u017c od Rzymu dwie znacz\u0105ce\ndecyzje. Zgodnie z pierwsz\u0105 powi\u0119kszone zosta\u0142y granice diecezji (i co za tym\nidzie, r\u00f3wnie\u017c znacz\u0105co wzros\u0142a liczba wiernych), druga za\u015b gwarantowa\u0142a jej niezale\u017cno\u015b\u0107\nod metropolii lwowskiej. Zabiega\u0142 Dunajewski o podniesienie poziomu podlegaj\u0105cego\nmu duchowie\u0144stwa. Ch\u0119tnie przyjmowa\u0142 do diecezji ksi\u0119\u017cy i zakonnik\u00f3w\nprze\u015bladowanych ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych w zaborze rosyjskim i pruskim,\nwspiera\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105 zgromadze\u0144 zakonnych i os\u00f3b \u015bwieckich, w tym\nm.in. Adama Chmielowskiego, p\u00f3\u017aniejszego \u015bw. Brata Alberta, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej\nz\u0142o\u017cy\u0142 \u015bluby zakonne na jego r\u0119ce. W czasach rz\u0105d\u00f3w Dunajewskiego w diecezji\nkrakowskiej, trwa\u0142 proces osiedlania w Ma\u0142opolsce kolejnych zgromadze\u0144\nzakonnych. Biskup sprowadzi\u0142 do Krakowa zmartwychwsta\u0144c\u00f3w, siostry Matki Bo\u017cej\nMi\u0142osierdzia oraz nazaretanki. Za\u0142o\u017cy\u0142 ponadto zgromadzenia tercjarzy i\ntercjarek \u015bw. Franciszka, zajmuj\u0105ce si\u0119 prowadzeniem schronisk dla os\u00f3b ubogich\ni potrzebuj\u0105cych. Maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, jak wa\u017cny jest bezpo\u015bredni kontakt z\nwiernymi, kardyna\u0142 Dunajewski systematycznie wizytowa\u0142 parafie, dba\u0142 te\u017c o\nwysoki poziom seminarium duchownego a maj\u0105c na uwadze presti\u017c wzrastaj\u0105cy nauki\nw \u00f3wczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie, przyczyni\u0142 si\u0119 do odrodzenia si\u0119 Wydzia\u0142u\nTeologicznego na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zapisa\u0142 si\u0119 Albin Dunajewski wielce\npozytywnie w historii kultury Krakowa, m.in. swoj\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o zabytkowe\nbudowle. Dzi\u0119ki jego zaanga\u017cowaniu rozpocz\u0119to prace renowacyjne w katedrze na\nWawelu. W 1881 r. staraniem ordynariusza odbudowany zosta\u0142 pa\u0142ac biskupi. Fakt\nten uznaje si\u0119 za symboliczne zako\u0144czenie odbudowy centrum Krakowa po po\u017carze z\nlipca 1850 r. Wielki po\u017car strawi\u0142 wtedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabudowa\u0144 miasta pomi\u0119dzy\nulicami Franciszka\u0144sk\u0105 i Dominika\u0144sk\u0105 a Rynkiem G\u0142\u00f3wnym. Odbudowa przebiega\u0142a najszybciej\nw pobli\u017cu Rynku i ul. Grodzkiej, najp\u00f3\u017aniej za\u015b zosta\u0142a zabudowana pusta\nprzestrze\u0144 pozosta\u0142a po pa\u0142acu biskupim. R\u00f3wnocze\u015bnie w mie\u015bcie budowano nowe\nko\u015bcio\u0142y, niekt\u00f3re wielce okaza\u0142e, o znacz\u0105cych walorach artystycznych, tak jak\nnp. zesp\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a i klasztoru Karmelitanek przy ul. \u0141obzowskiej. Krak\u00f3w r\u00f3s\u0142\nw si\u0142\u0119, staj\u0105c si\u0119 stopniowo najsilniejszym o\u015brodkiem \u017cycia religijnego na\nziemiach polskich. Hierarcha dba\u0142 tak\u017ce o zachowanie polskiej to\u017csamo\u015bci\nnarodowej, o krzewienie cn\u00f3t patriotycznych. W swoich \u2013 budz\u0105cych poruszenie\nw\u015br\u00f3d krakowskich elit \u2013 kazaniach, niejednokrotnie nawo\u0142ywa\u0142 m.in. do\nutrzymywania i piel\u0119gnowania mowy polskiej.<\/p>\n\n\n\n

Pogrzeb kardyna\u0142a Albina\nDunajewskiego odby\u0142 si\u0119 21 czerwca 1894 r. w katedrze wawelskiej, co sta\u0142o si\u0119\nmanifestacj\u0105 uczu\u0107 religijno-patriotycznych Krakowian i wiernych przyby\u0142ych z\nca\u0142ej diecezji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Dunajewskiego jako biskupa i kardyna\u0142a sta\u0142a si\u0119\npocz\u0105tkiem odrodzenia znaczenia diecezji krakowskiej, co doprowadzi\u0142o do\nwielkiego jej rozkwitu w XX w., kiedy nast\u0119pcami \u015bw. Stanis\u0142awa byli tej miary\nduchowni, co Adam Stefan Sapieha i Karol Wojty\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Tekst i rysunek: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

18 czerwca 1894 r. zmar\u0142 biskup krakowski, kardyna\u0142 Albin Dunajewski herbu Sas (ur. w 1817 r. w Stanis\u0142awowie), a nast\u0119pnie zosta\u0142 pochowany na Wawelu. Warto przypomnie\u0107 t\u0119 zas\u0142u\u017con\u0105 dla Krakowa … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14090,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14082"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14082"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14082\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}