15 czerwca 1934\nr. w Warszawie zosta\u0142 zamordowany przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, Bronis\u0142aw\nPieracki (ur. 28 maja 1895 r.), legionista I Brygady, pu\u0142kownik Wojska Polskiego,\nminister spraw wewn\u0119trznych a tak\u017ce rzecznik porozumienia polsko-ukrai\u0144skiego.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Bronis\u0142aw\nPieracki pochodzi\u0142 z Gorlic, dzi\u0119ki czemu ju\u017c we wczesnej m\u0142odo\u015bci styka\u0142 si\u0119\nbezpo\u015brednio z galicyjsk\u0105 mozaik\u0105 narodowo\u015bciow\u0105 i wyznaniow\u0105. Mo\u017ce ju\u017c wtedy\nzacz\u0119\u0142y si\u0119 u niego kszta\u0142towa\u0107 zal\u0105\u017cki p\u00f3\u017aniejszych pogl\u0105d\u00f3w na spraw\u0119\nukrai\u0144sk\u0105. Jako osiemnastolatek wst\u0105pi\u0142 do Zwi\u0105zku Strzeleckiego, a nast\u0119pnie s\u0142u\u017cy\u0142\nPieracki w Legionach Polskich (m.in. jako dow\u00f3dca 4 pu\u0142ku piechoty) i Polskiej\nOrganizacji Wojskowej (komendant Okr\u0119gu Nowy S\u0105cz), aby od listopada 1918 r.\nwej\u015b\u0107 w szeregi Wojska Polskiego. W wojnie polsko-ukrai\u0144skiej lat 1918 i 1919,\ndowodzi\u0142 Pieracki odcinkiem obrony Lwowa, a nast\u0119pnie kontynuowa\u0142 karier\u0119\nwojskow\u0105 na stanowiskach sztabowych w: Kwaterze G\u0142\u00f3wnej Naczelnego Wodza,\nMinisterstwie Spraw Wojskowych a tak\u017ce w Inspektoracie Armii. Warto doda\u0107, i\u017c odegra\u0142\nistotn\u0105 rol\u0119 w przygotowaniu i przeprowadzeniu zamachu majowego 1926 r. Zapewne\nto wydarzenie zdynamizowa\u0142o jeszcze, \u015bwietnie rozpocz\u0119t\u0105 karier\u0119 w s\u0142u\u017cbie\nKomendanta a nast\u0119pnie Naczelnika i Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Od kwietnia 1928\nr. Pieracki przeszed\u0142 w stan nieczynny jako wojskowy i skupi\u0142 na pracy\npolitycznej. Zasiada\u0142 w sejmie jako pose\u0142. By\u0142 Bronis\u0142aw Pieracki jednym z\nczo\u0142owych dzia\u0142aczy Bezpartyjnego Bloku Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem (zast\u0119pca\nprzewodnicz\u0105cego klubu poselskiego), zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z tzw. grup\u0105 pu\u0142kownik\u00f3w. W\npa\u017adzierniku 1928 r. zrzek\u0142 si\u0119 mandatu, aby powr\u00f3ci\u0107 do Wojska Polskiego i\nobj\u0105\u0107 stanowisko zast\u0119pcy szefa Sztabu Generalnego. Koordynowa\u0142 tak\u017ce prace\nministerstw cywilnych w zakresie przygotowa\u0144 wojennych. 22 kwietnia 1929 r., na\nspecjalne polecenie Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, zosta\u0142 mianowany\nwiceministrem spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Kazimierza \u015awitalskiego, a by\u0142 to\njeden z gabinet\u00f3w politycznych II Rzeczpospolitej, nazywany przez publicyst\u00f3w i\nhistoryk\u00f3w rz\u0105dami \u201epu\u0142kownik\u00f3w\u201d. W tym\u017ce rz\u0105dzie zasiada\u0142o 7 wy\u017cszych\noficer\u00f3w, a sam \u015awitalski by\u0142 majorem rezerwy, jednym z najbli\u017cszych\nwsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. By\u0142 Pieracki odpowiedzialny za\nprzeprowadzenie akcji pacyfikacyjnej przeciw nacjonalistom ukrai\u0144skim w Polsce\npo\u0142udniowo-wschodniej. Zosta\u0142a ona dokonana w okresie od 16 wrze\u015bnia do 30\nlistopada 1930 r. Z drugiej strony, Pu\u0142kownik Pieracki posiada\u0142 znaczne\nzdolno\u015bci polityczne i nie waha\u0142 si\u0119 ich wykorzysta\u0107. Wspiera\u0142 bowiem\nukrai\u0144skich polityk\u00f3w \u201e\u015brodka\u201d, a nawet przychylny by\u0142 dla szkolnictwa i karier\nurz\u0119dniczych Ukrai\u0144c\u00f3w, o ile ich elity zdecydowanie odetn\u0105 si\u0119 od skrajnych\nnurt\u00f3w politycznych, tj. nacjonalist\u00f3w i komunist\u00f3w. Nie jest wykluczone, \u017ce\nw\u0142a\u015bnie ta przemy\u015blana i dalekowzroczna polityka planowanego zbli\u017cenia\npolsko-ukrai\u0144skiego, sta\u0142a si\u0119 przys\u0142owiow\u0105 \u201esol\u0105 w oku\u201d, uznana za\nniebezpieczn\u0105 dla politycznych interes\u00f3w przyw\u00f3dc\u00f3w Organizacji Ukrai\u0144skich\nNacjonalist\u00f3w. Wed\u0142ug wyznawanej przez nich ideologii, wrogami by\u0142y dla nich RP\ni ZSRS, uznani za okupant\u00f3w ziem ukrai\u0144skich. Od pocz\u0105tku lat trzydziestych\nprzeprowadzane by\u0142y na polskich Kresach Wschodnich akcje sabota\u017cowo-dywersyjne,\nskierowane nie tylko przeciw Polakom, ale r\u00f3wnie\u017c Ukrai\u0144com nastawionym ugodowo\nwobec Polak\u00f3w.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W listopadzie\n1930 r. Pieracki zamieni\u0142 ostatecznie mundur na frak i powr\u00f3ci\u0142 w sejmowe \u0142awy,\na od 4 grudnia 1930 do 22 czerwca 1931 r. \u2013 ponownie dzi\u0119ki wskazaniu przez\nPi\u0142sudskiego \u2013 by\u0142 ministrem bez teki (wicepremierem) w rz\u0105dzie innego bardzo\nbliskiego wsp\u00f3\u0142pracownika Marsza\u0142ka, Walerego S\u0142awka. T\u0105 sam\u0105 funkcj\u0119 zajmowa\u0142\nPieracki w rz\u0105dzie Aleksandra Prystora (od 27 maja 1931 do 9 maja 1933 r.),\nkt\u00f3ry to polityk wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 na tle \u201epu\u0142kownik\u00f3w\u201d, brakiem do\u015bwiadczenia\ns\u0142u\u017cby oficerskiej, tak powszechnym w \u015brodowisku elit pi\u0142sudczykowskich.\nPieracki znalaz\u0142 si\u0119 w tym okresie w w\u0105skiej nieformalnej grupie (wraz z\nprezesem BBWR-u Walerym S\u0142awkiem i marsza\u0142kiem sejmu Kazimierzem \u015awitalskim),\nzajmuj\u0105cej si\u0119 polityk\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 a tak\u017ce stosunkami rady ministr\u00f3w z sejmem i\npartiami politycznymi. Nast\u0119pnie, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, a\u017c do ko\u0144ca swojego \u017cycia,\nzajmowa\u0142 stanowisko ministra spraw wewn\u0119trznych. Najpierw zasiada\u0142 w rz\u0105dzie\nkierowanym przez Janusza J\u0119drzejewicza (od 10 maja 1933 do 13 maja 1934 r.) a\nnast\u0119pnie w gabinecie politycznym premiera Leona Koz\u0142owskiego (od 15 maja 1934\nr.). Osoba L. Koz\u0142owskiego zosta\u0142a przez pami\u0119\u0107 historyczn\u0105, najprawdopodobniej\ntrwale, powi\u0105zana z powstaniem obozu (tzw. \u201emiejsca odosobnienia\u201d) w Berezie\nKartuskiej. Koz\u0142owski powo\u0142a\u0142 go do \u017cycia po zab\u00f3jstwie Prerackiego,\nargumentuj\u0105c to niebezpiecze\u0144stwem zanarchizowania \u017cycia politycznego. Warto\ntutaj zacytowa\u0107 biografa tego\u017c polityka sanacyjnego, wytrawnego znawc\u0119 polityki\nII Rzeczypospolitej, Jacka M. Majchrowskiego, kt\u00f3ry w szkicu po\u015bwi\u0119conym\nKoz\u0142owskiemu napisa\u0142: \u201eosadzone w Berezie osoby, uznane za zagra\u017caj\u0105ce\nbezpiecze\u0144stwu, poddawane by\u0142y surowemu re\u017cimowi regulaminu wi\u0119ziennego oraz\npo\u017cytecznej dla pa\u0144stwa pracy przymusowej, co uznane zosta\u0142o za \u015brodki\nwychowawcze, kt\u00f3re elementy niedostosowane do zorganizowanego \u017cycia spo\u0142ecznego\nnaucz\u0105 w\u0142a\u015bciwego stosunku do pa\u0144stwa. I cho\u0107 zaostrzenie re\u017cimu w Berezie i\nzwi\u0105zane z tym akty samowoli i sadyzmu mia\u0142y ju\u017c miejsce poza okresem premierowania\nKoz\u0142owskiego, to jednak spo\u0142ecze\u0144stwo nie zapomina na og\u00f3\u0142 w\u0142adzom takich\nposuni\u0119\u0107\u201d.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Organy w\u0142adzy\nsanacyjnej podj\u0119\u0142y b\u0142yskawiczne dzia\u0142ania. Ju\u017c 17 czerwca w \u201eDzienniku Ustaw\nRzeczypospolitej Polskiej\u201d ukaza\u0142o si\u0119 rozporz\u0105dzenie podpisane przez\nPrezydenta RP, zgodnie z kt\u00f3rym do Berezy mieli by\u0107 kierowani w trybie\nadministracyjnym (tj. bez jakiegokolwiek post\u0119powania s\u0105dowego) osobnicy,\nkt\u00f3rych dzia\u0142alno\u015b\u0107 dawa\u0142a \u201epodstaw\u0119 do przypuszczenia, \u017ce grozi z ich strony\nnaruszenie bezpiecze\u0144stwa, spokoju lub porz\u0105dku publicznego\u201d. 5 lipca ob\u00f3z\nuruchomiono, a na pocz\u0105tku wrze\u015bnia, w jego murach znajdowa\u0142o si\u0119 500\nosadzonych. Zastosowanie tak radykalnego rozwi\u0105zania, wzbudzi\u0142o protesty nawet\nw szeregach pi\u0142sudczykowskich, nie wspominaj\u0105c o opozycji, nawi\u0105zuj\u0105cej w\nswoich por\u00f3wnaniach do post\u0119powania w\u0142a\u015bciwego narodowym socjalistom w\nNiemczech. Przez ob\u00f3z istniej\u0105cy do wrze\u015bnia 1939 r., przewin\u0119\u0142o si\u0119 ok. 3 tys.\nos\u00f3b, pocz\u0105tkowo rzeczywi\u015bcie g\u0142\u00f3wnie opozycjonist\u00f3w wobec rz\u0105d\u00f3w sanacyjnych,\nale od drugiej po\u0142owy 1937 r. r\u00f3wnie\u017c przest\u0119pc\u00f3w kryminalnych, za\u015b w latach\n1938-1939 nie brakowa\u0142o w Berezie przest\u0119pc\u00f3w gospodarczych. Wskutek z\u0142ego\ntraktowania lub chor\u00f3b zmar\u0142o kilkana\u015bcie os\u00f3b. Osadzani w obozie przebywali w\nnim co najmniej trzy miesi\u0105ce, ale okres ten zazwyczaj by\u0142 przed\u0142u\u017cany. W\u015br\u00f3d\nwi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych dominowali komuni\u015bci i nacjonali\u015bci ukrai\u0144scy, cho\u0107\nzdarza\u0142y si\u0119 osoby zwi\u0105zane z sanacj\u0105, kt\u00f3re popad\u0142y w nie\u0142ask\u0119 w\u0142adzy, jak np.\nznany publicysta Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, kt\u00f3ry w 1939 r. krytykowa\u0142 polityk\u0119\nzagraniczn\u0105 ministra J\u00f3zefa Becka. W wydanej na londy\u0144skiej emigracji, po raz\npierwszy w 1941 r., a zakazanej przez komunistyczn\u0105 cenzur\u0119 PRL (i jednocze\u015bnie\nnami\u0119tnie cytowanej przez re\u017cimowych historyk\u00f3w) pracy pt. \u201eHistoria Polski od\n11 listopada 1918 r. do 17 wrze\u015bnia 1939 r.\u201d, Cat-Mackiewicz zawar\u0142 takie oto\nwspomnienie swojego pobytu w obozie: \u201eBereza nie by\u0142a \u017cadnym miejscem\nodosobnienia, ale po prostu miejscem tortur\u201d [s. 321]. Nieco dalej pisarz\nu\u015bci\u015bli\u0142: \u201ekara ch\u0142osty istnia\u0142a oficjalnie, widzia\u0142em delikwenta, kt\u00f3ry dosta\u0142\n280 pa\u0142ek w siedzenie, o\u015bmiu policjant\u00f3w zn\u0119ca\u0142o si\u0119 nad nim [\u2026]. Kryminali\u015bci\nbyli dy\u017curnymi sali, instruktorami >>gimnastyki<< itd. Pod tym\npozorem wolno im by\u0142o by\u0107 pozosta\u0142ych. Ca\u0142y dzie\u0144 trwa\u0142o to bicie, policjanci\nbili wszystkich, chocia\u017c najrzadziej kryminalist\u00f3w, a ci wy\u017cywali si\u0119 w biciu\ninnych\u201d [s. 322]. Represje podj\u0119te przez w\u0142adze po zamachu na Ministra, w tym\npowstanie obozu w Berezie Kartuskiej, spowodowa\u0142y os\u0142abienie organizacyjne\nseparatystycznych \u015brodowisk ukrai\u0144skich, jednak\u017ce wzbudzi\u0142y te\u017c niema\u0142o z\u0142ych\nemocji w\u015br\u00f3d reszty Ukrai\u0144c\u00f3w zamieszka\u0142ych w II RP. Zaistnia\u0142a sytuacja\nprzyczyni\u0142a si\u0119 do tragicznej wojennej konfrontacji, jaka nast\u0105pi\u0142a pomi\u0119dzy\nPolakami i Ukrai\u0144cami na Wo\u0142yniu i w Ma\u0142opolsce Wschodniej kilka lat p\u00f3\u017aniej.\nOczywi\u015bcie, sprawy te s\u0105 zdecydowanie bardziej wielow\u0105tkowe, lecz nie miejsce\ntutaj na omawianie tego trudnego i bolesnego tematu.<\/p><\/p>\n\n\n\n
W opinii Marsza\u0142ka\nJ\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego wsp\u00f3\u0142winny za zab\u00f3jstwo Bronis\u0142awa Pierackiego by\u0142 aparat\nbezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ry dopu\u015bci\u0142 si\u0119 zaniedba\u0144, umo\u017cliwiaj\u0105cych tak \u0142atw\u0105 dla\nzamachowc\u00f3w egzekucj\u0119 jednego z najwa\u017cniejszych w kraju polityk\u00f3w. W\nministerstwie spraw wewn\u0119trznych dosz\u0142o do istotnych zmian organizacyjnych i\npersonalnych. Dla Pi\u0142sudskiego utrata Pierackiego by\u0142a ciosem, poniewa\u017c nale\u017ca\u0142\non do w\u0105skiego grona jego najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, a w grupie tej brak\nby\u0142o np. samego Prezydenta Ignacego Mo\u015bcickiego czy te\u017c wspomnianego wy\u017cej\nKoz\u0142owskiego. Poza tym ju\u017c trzy lata wcze\u015bniej, ofiar\u0105 ukrai\u0144skich\nnacjonalist\u00f3w pad\u0142 inny bliski Pi\u0142sudskiemu, wybitny dzia\u0142acz obozu sanacyjnego\n\u2013 Tadeusz Ho\u0142\u00f3wko. Wtedy, w drugiej po\u0142owie 1931 r., rz\u0105d odpowiedzia\u0142\nwprowadzeniem s\u0105d\u00f3w dora\u017anych, kt\u00f3re, rzecz oczywista, uprawnione s\u0105 do\nferowania wyrok\u00f3w surowych i natychmiastowych, z kt\u00f3rej to mo\u017cliwo\u015bci realnie\nkorzystaj\u0105. Do marca 1934 r. os\u0105dzi\u0142y prawie 500 os\u00f3b, z kt\u00f3rych uniewinniono\ntylko 6, a na 167 wykonano wyroki \u015bmierci.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Polityk z elit\n\u00f3wczesnej w\u0142adzy zamordowany zosta\u0142 w bia\u0142y dzie\u0144 w centrum Warszawy, trzema\nstrza\u0142ami w g\u0142ow\u0119 przez ukrai\u0144skiego nacjonalist\u0119, kt\u00f3remu pos\u0142usze\u0144stwa\nodm\u00f3wi\u0142a przygotowana wcze\u015bniej bomba. Bezpo\u015bredni wykonawca tej politycznej\nzbrodni, niejaki Maciejko, zbieg\u0142 do Argentyny unikaj\u0105c os\u0105du. Na \u0142awie s\u0105dowej\nzasiad\u0142o jednak 12 innych dzia\u0142aczy Organizacji Ukrai\u0144skich Nacjonalist\u00f3w. Nie\nmog\u0142o to jednak zwr\u00f3ci\u0107 \u017cycia, utraconego bezpowrotnie przez b\u0119d\u0105cego u szczytu\n\u017cyciowych mo\u017cliwo\u015bci, niespe\u0142na czterdziestoletniego oficera i polityka. Po\u015bmiertnie\nmianowany zosta\u0142 genera\u0142em brygady i odznaczony Orderem Wojennym Virtuti\nMilitari. Sprawa zab\u00f3jstwa i pogrzebu Bronis\u0142awa Pierackiego odbi\u0142a si\u0119 g\u0142o\u015bnym\nechem w \u00f3wczesnej prasie. W niekt\u00f3rych miastach nazywano nawet ulice imieniem\nzamordowanego ministra. W Krakowie by\u0142a to w latach 1934-1939 ulica Studencka.\nPo wojnie pami\u0119\u0107 o Bronis\u0142awie Pierackim o\u017cywiali jedynie publicy\u015bci i\nhistorycy, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie powstania obozu w Berezie Kartuskiej.\nNazwisko Pierackiego pad\u0142o jednak w niezwykle popularnym filmie fabularnym\nJuliusza Machulskiego pt. \u201eVabank 2 czyli riposta\u201d, wypowiedziane przez Beat\u0119\nTyszkiewicz w roli Baronowej, w trakcie\nrozmowy z Naczelnikiem Wi\u0119zienia w kt\u00f3rym osadzony zosta\u0142 bankier Kramer.\nZapewne jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 widz\u00f3w nie kojarzy\u0142o tego\u017c nawi\u0105zania historycznego\nu\u017cytego przez scenarzyst\u0119 w pe\u0142ni \u015bwiadomie w tej niezwykle drobiazgowo\nprzygotowanej produkcji sensacyjnej, osadzonej w realiach historycznych ko\u0144ca\nlat trzydziestych XX w., lecz jeszcze przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Miejmy\nnadziej\u0119, \u017ce dzi\u0119ki tej i innym publikacjom przypominaj\u0105cych przedwcze\u015bnie\nzmar\u0142ego wojskowego i polityka, przy telewizyjnej powt\u00f3rce tego\u017c filmu, os\u00f3b\nnie\u015bwiadomych znaczenia nazwiska Pieracki b\u0119dzie nieco mniej.<\/p><\/p>\n\n\n\n
Tekst i rysunek\nportretowy Bronis\u0142awa Pierackiego: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
15 czerwca 1934 r. w Warszawie zosta\u0142 zamordowany przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich, Bronis\u0142aw Pieracki (ur. 28 maja 1895 r.), legionista I Brygady, pu\u0142kownik Wojska Polskiego, minister spraw wewn\u0119trznych a tak\u017ce rzecznik … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14021,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14020"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14020"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14020\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14020"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14020"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14020"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}