{"id":13988,"date":"2020-06-10T10:50:57","date_gmt":"2020-06-10T08:50:57","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=13988"},"modified":"2020-06-10T10:51:31","modified_gmt":"2020-06-10T08:51:31","slug":"13988","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/06\/10\/13988\/","title":{"rendered":"O krakowskich Batalionach Ch\u0142opskich"},"content":{"rendered":"\n

Odwo\u0142uj\u0105c\nsi\u0119 do tematyki ludowc\u00f3w w mundurach s\u0142u\u017c\u0105cych sprawie niepodleg\u0142o\u015bci Polski w\nczasie II wojny \u015bwiatowej, rozpocz\u0105\u0107 nale\u017cy od dziejowego pocz\u0105tku czyli sprawy\nprzemian kondycji ludno\u015bci \u017cyj\u0105cej z pracy na roli. W historii Polski miejsce\nstanu ch\u0142opskiego przez lata by\u0142o ma\u0142o poznane i zazwyczaj niedoceniane.\nPoj\u0119cie narodu i pa\u0144stwa jako takiego przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych dziej\u00f3w, by\u0142o dla\ntej\u017ce ogromnej masy przodk\u00f3w wi\u0119kszo\u015bci obywateli III RP obce. Kolejne pokolenia\nkmieci, pozbawione praw i nazwisk, uto\u017csamiane by\u0142y jedynie z maj\u0105tkiem\nfeuda\u0142a, a ten\u017ce pan na folwarku by\u0142 ich panem \u017cycia i \u015bmierci. Ruch\nwolno\u015bciowy w \u015brodowiskach wiejskich narodzi\u0142 si\u0119 w XIX w. \u2013 stuleciu, kt\u00f3re\ndla Polak\u00f3w na zawsze zostanie symbolem tr\u00f3jzaborowej niewoli. Odwo\u0142ujemy si\u0119\noczywi\u015bcie do ko\u015bciuszkowskiej insurekcji roku 1794, jednak by\u0142a to zaledwie\nzapowied\u017a, tego co nadej\u015b\u0107 mia\u0142o. Udzia\u0142 ch\u0142op\u00f3w w tym\u017ce powstaniu by\u0142\nwydarzeniem wyprzedzaj\u0105cym swoje czasy w zakresie spo\u0142eczno-prawnym. Na wolno\u015b\u0107\nosobist\u0105 a szczeg\u00f3lnie na uw\u0142aszczenie, przysz\u0142o ch\u0142opom jeszcze poczeka\u0107.\nNajp\u00f3\u017aniej ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 w tej\u017ce warstwie spo\u0142ecznej, \u015bwiadomo\u015b\u0107 polityczna\ni obywatelska. W 1895 r. w Rzeszowie zosta\u0142o powo\u0142ane Stronnictwo Ludowe. Walka\no r\u00f3wnouprawnienie kszta\u0142towa\u0142a postawy w\u0142o\u015bcia\u0144skie, wzmacniaj\u0105c etos \u0142\u0105czony\nz religi\u0105 katolick\u0105 i kultur\u0105 polsk\u0105 (w tym opowie\u015bciami o dobrych dla ch\u0142op\u00f3w\nkr\u00f3lach, jak np. Kazimierz Wielki). Partie ch\u0142opskie szybko zyska\u0142y szerokie\npoparcie i s\u0105 do dzisiaj najbardziej trwa\u0142ym elementem mozaiki politycznej\nRzeczypospolitej Polskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Po\nwybuchu I wojny \u015bwiatowej, sytuacja jest zupe\u0142nie inna ni\u017c w okresie rozpadu\nRzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Ch\u0142opi zasilili Legiony Polskie i Polsk\u0105\nOrganizacj\u0119 Wojskow\u0105 (ponad 60 % cz\u0142onk\u00f3w tej organizacji mia\u0142o pochodzenie\nwiejskie). Legendarny do dzi\u015b dzia\u0142acz ludowy, Wincenty Witos stan\u0105\u0142 w 1918 r.\nna czele powsta\u0142ej w Krakowie, Polskiej Komisji Likwidacyjnej, kt\u00f3rej celem\nby\u0142o przekszta\u0142cenie by\u0142ej austro-w\u0119gierskiej Galicji w cz\u0119\u015b\u0107 odradzaj\u0105cej si\u0119\nPolski. Nieoceniony by\u0142 te\u017c udzia\u0142 setek tysi\u0119cy ch\u0142op\u00f3w w szeregach walcz\u0105cych\no polskie granice, szczeg\u00f3lnie w boju o wszystko, walce na \u015bmier\u0107 i \u017cycie z\nbolszewikami w 1920 r. Na czele Rz\u0105du Obrony Narodowej sta\u0142 wtedy wspomniany\npowy\u017cej, ch\u0142op z Wierzchos\u0142awic \u2013 Wincenty Witos. Obroniono niepodleg\u0142o\u015b\u0107\nPolski, jednak nie uda\u0142o si\u0119 w mi\u0119dzywojennym dwudziestoleciu rozwi\u0105za\u0107\nwszystkich problem\u00f3w wsi, a ze wzgl\u0119du na kryzys gospodarczy prze\u0142omu lat 20. i\n30., sytuacja ekonomiczna ludno\u015bci wiejskiej uleg\u0142a gwa\u0142townemu pogorszeniu.\nPami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, na wsi mieszka\u0142o trzy czwarte ludno\u015bci \u00f3wczesnej Polski, a\nszereg miasteczek \u017cy\u0142o w \u015bcis\u0142ej z wioskami symbiozie. Zmierzaj\u0105c po tym \u2013 mo\u017ce\nnieco obszernym \u2013 ale wa\u017cnym dla zrozumienia w\u0142a\u015bciwego tematu tego\u017c artyku\u0142u\nwst\u0119pu, doda\u0107 jeszcze nale\u017cy masowy udzia\u0142 ch\u0142op\u00f3w powo\u0142anych do Wojska\nPolskiego w wojnie obronnej 1939 r. Od wrze\u015bnia tego\u017c tragicznego dla\npa\u0144stwowo\u015bci polskiej roku, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 nowy rozdzia\u0142 w dziejach ruchu ludowego.\nPodobnie jak inne si\u0142y polityczne, zszed\u0142 on do podziemia, prowadz\u0105cego walk\u0119\ncywiln\u0105 i zbrojn\u0105 z dwoma okupantami.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Bataliony\nCh\u0142opskie to wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nieco zapomniana formacja Polskiego Pa\u0144stwa\nPodziemnego. Du\u017co pisano, m\u00f3wiono i upami\u0119tniano w przestrzeni publicznej Armi\u0119\nKrajow\u0105, a je\u015bli chodzi o lata 1945-1956, rozmaite formacje antykomunistycznego\npodziemia zbrojnego jako \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych\/Niez\u0142omnych. O Batalionach\nCh\u0142opskich tymczasem coraz mniej tych\u017ce znak\u00f3w si\u0119 stawia. A przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie\nniezale\u017cny od komunist\u00f3w polityczny ruch ludowy by\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 dla komunist\u00f3w\nprzeszkod\u0105 do ca\u0142kowitego przej\u0119cia w\u0142adzy w Polsce po 1945 r. Kierowane przez\nmoskiewskich mocodawc\u00f3w si\u0142y podj\u0119\u0142y si\u0119 zdrady polsko\u015bci poprzez manipulacje i\nzbrodnie. Nie\u0142atwo jednak by\u0142o im osi\u0105gn\u0105\u0107 obrany ju\u017c w czasie trwania wojny\n\u015bwiatowej cel polityczny. Powojenna si\u0142a \u015brodowisk ch\u0142opskich, wynika\u0142a z\nwojennej integracji w walce o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 we wsp\u00f3\u0142pracy z w\u0142adzami Polskiego\nPa\u0144stwa Podziemnego. Aktywi\u015bci konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego \u201eRoch\u201d\nmieli sw\u00f3j udzia\u0142 w budowie antyniemieckich struktur, kt\u00f3rych celem by\u0142o\nobywatelskie przetrwanie Polak\u00f3w w sytuacji zaborczej, gdy w\u0142adze zwierzchnie\nrezydowa\u0142y na francuskiej a nast\u0119pnie brytyjskiej emigracji. Ludowcy mieli\nw\u0142asn\u0105 pras\u0119 podziemn\u0105, popierali tajne nauczanie, organizowali ch\u0142op\u00f3w\nprzeciwko okupacyjnym kontyngentom ale \u2013 nade wszystko \u2013 powo\u0142ali i dla obrony\nprzed wrogiem w\u0142asn\u0105 armi\u0119 podziemn\u0105 tj. Bataliony Ch\u0142opskie (BCh, nazwa\nu\u017cywana od 1942 r.), pocz\u0105tkowo znane jako Stra\u017c Ch\u0142opska (Ch\u0142ostra), powo\u0142ana\nw sierpniu 1940 r. Szacuje si\u0119, i\u017c przez struktury BCh przewin\u0119\u0142o si\u0119 \u0142\u0105cznie\nok. 160 tys. os\u00f3b.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Na\nobszarze przedwojennego wojew\u00f3dztwa krakowskiego w okresie do pocz\u0105tk\u00f3w czerwca\n1941 r., ukonstytuowa\u0142a si\u0119 Komenda Okr\u0119gowa Ch\u0142ostry. Od wrze\u015bnia tego\u017c roku\ndo ko\u0144ca okresu okupacji niemieckiej, na czele Okr\u0119gu sta\u0142 jako Komendant\nNarcyz Wiatr ps. \u201eZawojna\u201d, mianowany Rozkazem Komendy G\u0142\u00f3wnej BCh nr 5 z 25\nwrze\u015bnia 1941 r. W sk\u0142adzie osobowym Komendy Krakowskiego Okr\u0119gu BCh znale\u017ali\nsi\u0119 jeszcze: Szef sztabu \u2013 Mieczys\u0142aw Kabat ps. \u201e\u015aliwa\u201d \u201eChmura\u201d, Szef\n\u0142\u0105czno\u015bci \u2013 Jan Mazurek ps. \u201eWojnar\u201d, Szef \u0142\u0105czno\u015bci na \u015al\u0105sk \u2013 Wojciech\nJekie\u0142ek ps. \u201e\u017bmija\u201d, Szef dywersji \u2013 Jan Rumas ps. \u201eWichura\u201d, Kwatermistrz \u2013\nJan Szczepa\u0144ski ps. \u201eGrzesi\u0144ski\u201d oraz Szef s\u0142u\u017cby sanitarnej \u2013 Barbara Matus\nps. \u201eKwiatkowska\u201d. Ten\u017ce VI Okr\u0119g Krakowski podzielono na trzy podokr\u0119gi:\nrzeszowski, \u015bl\u0105ski i g\u00f3rski (lub podg\u00f3rski). W p\u00f3\u017aniejszym czasie powo\u0142ano\nWojew\u00f3dzkie Kierownictwo Ludowego Zwi\u0105zku Kobiet (w styczniu 1942 r.) i\nZielonego Krzy\u017ca (te struktury powsta\u0142y nieco p\u00f3\u017aniej). Przewodnicz\u0105c\u0105\nkierownictwa Ludowego Zwi\u0105zku Kobiet w Krakowie by\u0142a Katarzyna Balalowa a\ncz\u0142onkiniami: wspomniana wy\u017cej Barbara Matus oraz Kazimiera Gojoch\u00f3wna.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Od\nkwietnia 1943 r. do lata 1944 r. trwa\u0142 proces scalania struktur BCh z AK, kt\u00f3ry\nprzebiega\u0142 sukcesywnie, aczkolwiek z oporami. Poza tym utworzono Ludow\u0105 Stra\u017c\nBezpiecze\u0144stwa (mia\u0142o to wymiar rywalizacji politycznej w tym konflikt z AK o\nobsad\u0119 wy\u017cszych stanowisk wojskowych, a tak\u017ce by\u0142o zwi\u0105zane z d\u0105\u017cno\u015bci\u0105 do\nzachowania cho\u0107 cz\u0119\u015bciowej samodzielno\u015bci strukturalnej), kt\u00f3ra nie mia\u0142a\npodlega\u0107 procesowi scaleniowemu. Odwo\u0142am si\u0119 tutaj do meldunku ppor. Narcyza\nWiatra z 18 sierpnia 1943 r., przywo\u0142anego w szkicu na temat Okr\u0119gu\nKrakowskiego S\u0142u\u017cby Zwyci\u0119stwu Polski \u2013 Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej \u2013 Armii Krajowej\n(Krak\u00f3w, 1994, s. 25), autorstwa niedawno zmar\u0142ego wybitnego badacza tych\nzagadnie\u0144, Stanis\u0142awa Piwowarskiego. \u201eZawojna\u201d zameldowa\u0142 i\u017c struktura wojskowa\nmontowana w terenie przez AK, oparta zosta\u0142a na znienawidzonych przez ludno\u015b\u0107\ndzia\u0142aczach by\u0142ego Obozu Zjednoczenia Narodowego i Bezpartyjnego Bloku\nWsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem (tj.: urz\u0119dnikach administracyjnych, w\u00f3jtach, sekretarzach\ngmin, so\u0142tysach, nauczycielach i \u201egranatowej\u201d policji), zachowa\u0142a \u015bcis\u0142e\nkontakty z dworami i plebaniami, powo\u0142ywa\u0142a w\u0142asn\u0105 administracj\u0119, prowadzi\u0142a\ndzia\u0142alno\u015b\u0107 bez zachowania konspiracyjnych regu\u0142 bezpiecze\u0144stwa a tak\u017ce\nwprowadza\u0142a w swe szeregi niew\u0142a\u015bciwe osoby. Zdaniem Piwowarskiego, opinia\nWiatra w konfrontacji z faktami by\u0142a bardzo powierzchowna i tendencyjna. Moi\nzdaniem by\u0142a ona wyrazem rywalizacji politycznej wewn\u0105trz struktur podziemnych,\nzapewne \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 z rozgrywkami personalnymi w poszczeg\u00f3lnych powiatach i\ngminach.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

BCh\nnie tworzy\u0142o w samym Krakowie oddzia\u0142\u00f3w bojowych. Miasto by\u0142o dla ludowc\u00f3w\nmiejscem skupienia struktur dow\u00f3dczych i dzia\u0142aj\u0105cych na potrzeby tych\u017ce\nstruktur, jednostek specjalistycznych tj.: drukarni (w Krakowie ludowcy\nwydawali a\u017c dziewi\u0119\u0107 pism podziemnych), nas\u0142uchu radiowego czy te\u017c kom\u00f3rek\nlegalizacyjnych. Organizowano te\u017c pod Wawelem konspiracyjne spotkania, m. in. 4\nlistopada 1944 r., w jednym z mieszka\u0144 w kamienicy przy ul. Topolowej 4. Wtedy\nto w ramach og\u00f3lnopolskiej konferencji Stronnictwa Ludowego \u201eRoch\u201d, kt\u00f3rej\nprzewodniczy\u0142 dr W\u0142adys\u0142aw Kiernik, wybrano nowe kierownictwo politycznego\nruchu ludowego oraz jego struktur militarnych. W sk\u0142adzie nowych w\u0142adz znale\u017ali\nsi\u0119: J\u00f3zef Nie\u0107ko, Kazimierz Bagi\u0144ski i Stefan Mierzwa (polityk z Krakowa,\nMuzeum Krakowa przechowuje w\u015br\u00f3d swoich zbior\u00f3w archiwalnych Tymczasowe\nza\u015bwiadczenie zezwalaj\u0105ce Stanis\u0142awowi Mierzwie na formalny wyjazd ze Zwi\u0105zku\nSowieckiego po odbyciu kary w moskiewskim wi\u0119zieniu na \u0141ubiance, natomiast w\nzbiorach Muzeum AK znajduje si\u0119 jego s\u0142ownik rosyjsko-polski, kt\u00f3ry jest niemym\n\u015bwiadkiem sowieckich praktyk wobec polskich polityk\u00f3w niepodleg\u0142o\u015bciowych).\nUchwalono nowy program polityczny ludowc\u00f3w. Przyj\u0119to tak\u017ce uchwa\u0142\u0119 na temat\newentualnego porozumienia rz\u0105du emigracyjnego Stanis\u0142awa Miko\u0142ajczyka z\nw\u0142adzami sowieckimi. Uchwa\u0142a ta by\u0142a pocz\u0105tkiem rozej\u015bcia si\u0119 dr\u00f3g ludowc\u00f3w i\nrz\u0105du londy\u0144skiego.<\/p><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wspomnie\u0107\nnale\u017cy tutaj posta\u0107 kierownika konspiracyjnej Okr\u0119gowej Delegatury Rz\u0105du w\nKrakowie (mo\u017cna t\u0119 funkcj\u0119 por\u00f3wna\u0107 do wojewody w czasach pokoju), w latach\n1941-1945, tj. Jana Jak\u00f3bca ps. \u201eKos\u201d \u201eS\u0142otwi\u0144ski\u201d \u201eTaran\u201d \u201eKarpacki\u201d \u201eG\u00f3rny\u201d,\nkt\u00f3ry zwi\u0105zany by\u0142 politycznie z ruchem ludowym (pozostawi\u0142 w maszynopisie\nz\u0142o\u017conym w Bibliotece Jagiello\u0144skiej, a nast\u0119pnie ju\u017c w III RP wydane w\nniewielkim nak\u0142adzie cenne wspomnienia, pochowany zosta\u0142 na cmentarzu\nRakowickim). P\u0142k Narcyz Wiatr ps. \u201eZawojna\u201d zgin\u0105\u0142 zamordowany 21 kwietnia 1945\nr. r\u0119kami funkcjonariuszy UB na Plantach krakowskich. Miejsce to w 1992 r.\nzosta\u0142o upami\u0119tnione pomnikiem w kszta\u0142cie kotwicy wykonanej przez\nartyst\u0119-rze\u017abiarza, a w czasie wojny \u017co\u0142nierza BCh, Bronis\u0142awa Chromego (obiekt\nzlokalizowany zosta\u0142 w cz\u0119\u015bci Plant pomi\u0119dzy klasztorem\nO.O. Dominikan\u00f3w a Poczt\u0105 G\u0142\u00f3wn\u0105). Niewiele sto metr\u00f3w od miejsca tego\ntragicznego zdarzenia, w latach 1941-1945 w kamienicy pod adresem ul. Wielopole\n3, znajdowa\u0142a si\u0119 Komenda Okr\u0119gowa BCh, co zosta\u0142o oznaczone dla przysz\u0142ym\npokole\u0144, niewielk\u0105 tablic\u0105 dobrze widoczn\u0105 dla przechodni\u00f3w. Tak\u017ce niezbyt\ndaleko od miejsca zab\u00f3jstwa P\u0142k Wiatra, bo pod adresem ul. Gertrudy 16,\nznajduje si\u0119 tablica z informacj\u0105, i\u017c tam w latach 1943-1945 mia\u0142 swoj\u0105 kwater\u0119\n\u201eZawojna\u201d. Narcyz Wiatr, podobnie jak Jan Jak\u00f3biec, r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 pochowany na\ncmentarzu Rakowickim.<\/p><\/p>\n\n\n\n

Tekst,\nrysunek i fotografie: Artur Jachna<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do tematyki ludowc\u00f3w w mundurach s\u0142u\u017c\u0105cych sprawie niepodleg\u0142o\u015bci Polski w czasie II wojny \u015bwiatowej, rozpocz\u0105\u0107 nale\u017cy od dziejowego pocz\u0105tku czyli sprawy przemian kondycji ludno\u015bci \u017cyj\u0105cej z pracy na … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13989,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13988"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13988"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13988\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13988"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13988"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13988"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}