{"id":13929,"date":"2020-06-09T12:01:35","date_gmt":"2020-06-09T10:01:35","guid":{"rendered":"http:\/\/patriotycznykrakow.pl\/?p=13929"},"modified":"2020-06-09T12:02:12","modified_gmt":"2020-06-09T10:02:12","slug":"z-naszych-publikacji-elzbieta-lokietkowna-intrygujaca-postac-czternastowiecznej-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/2020\/06\/09\/z-naszych-publikacji-elzbieta-lokietkowna-intrygujaca-postac-czternastowiecznej-europy\/","title":{"rendered":"Z naszych publikacji…El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna – intryguj\u0105ca posta\u0107 czternastowiecznej Europy"},"content":{"rendered":"\n

Tekst: Mariusz Jab\u0142o\u0144ski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z naszych publikacji…Prezentujemy pa\u0144stwu wybrane artyku\u0142y z naszej szerokiej oferty wydawnictw edukacyjnych oraz popularnonaukowych. O\u015brodek Edukacji Obywatelskiej jest wydawc\u0105 licznych pozycji ksi\u0105\u017ckowych o tematyce historycznej i patriotycznej zwi\u0105zanej z Krakowem. Zach\u0119camy do lektury!<\/p>\n\n\n\n

Zdj\u0119cie w tle: El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna z dzie\u0107mi<\/em>. Domena publiczna.<\/p>\n\n\n\n

Dynastyczne zwi\u0105zki<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c od ponad tysi\u0105ca\nlat, kontakty mi\u0119dzy Polakami a W\u0119grami nabra\u0142y szczeg\u00f3lnego charakteru,\nzar\u00f3wno te mi\u0119dzypa\u0144stwowe, jak i osobiste. Przyja\u017a\u0144 polsko-w\u0119gierska,\nkszta\u0142towa\u0142a si\u0119 niejednokrotnie w podobnych warunkach politycznych,\nspo\u0142ecznych i kulturowych dla obu narod\u00f3w, przy podejmowaniu podobnych wyzwa\u0144 i\nzada\u0144, Podobie\u0144stwa mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w strukturze spo\u0142ecznej, ustrojach\npa\u0144stwowych, w sposobie rz\u0105dzenia oscy\u00adluj\u0105cym mi\u0119dzy siln\u0105 w\u0142adz\u0105 centraln\u0105 a\ndaleko posuni\u0119t\u0105 wolno\u015bci\u0105 obywa\u00adtelsk\u0105, w gospodarce czy kulturze. Korona\nKr\u00f3lestwa W\u0119gier jak i Korona Kr\u00f3lestwa Polskiego a potem Rzeczpospolita Obojga\nNarod\u00f3w przez wiele wiek\u00f3w nosi\u0142y miano przedmurza chrze\u015bcija\u0144stwa \u2013 antemurale\nchristiani\u00adtatis, <\/em>stawiaj\u0105c op\u00f3r muzu\u0142ma\u0144skim najazdom tatarskim i\ntureckim. Dyna\u00adstyczne zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie oraz unie personalne takich w\u0142adc\u00f3w\njak Ludwik W\u0119gierski czy W\u0142adys\u0142aw III Warne\u0144czyk zacie\u015bnia\u0142y wzajemne relacje.\nGwoli dok\u0142adno\u015bci nale\u017cy doda\u0107, \u017ce zdarza\u0142y si\u0119 tak\u017ce konflikty a kraje\nprowadzi\u0142y rywalizacj\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105. <\/p>\n\n\n\n

W temacie tego\nartyku\u0142u znalaz\u0142a si\u0119 posta\u0107 El\u017cbiety \u0141okietk\u00f3wnej, kt\u00f3ra we wzajemnych\nrelacjach polsko-w\u0119gierskich odegra\u0142a donios\u0142a rol\u0119 zar\u00f3wno poprzez jako\u015b\u0107\nprowadzonej polityki, jak i ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119cio\u00adletni czas jej \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Domniemane przedstawienie El\u017cbiety \u0141okietk\u00f3wny na zworniku sali gotyckiej Kamienicy Hetma\u0144skiej w Krakowie .<\/em> Maciej Szczepa\u0144czyk\u00a0–\u00a0Praca w\u0142asna
CC BY-SA 4.0 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tradycja koligacji\ndynastycznych polsko-w\u0119gierskich rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ju\u017c od ko\u0144ca IX w. Pierwszy\ntaki zwi\u0105zek mia\u0142 prawdopodobnie miejsce mi\u0119dzy ksi\u0119ciem pochodz\u0105cym z dynastii\nArpad\u00f3w Gejz\u0105 a piast\u00f3wn\u0105 Adelajd\u0105 (W\u0142odzis\u0142aw\u0105) siostr\u0105 Mieszka I. Ta kobieca\nposta\u0107 wzbudza wiele kontro\u00adwersji w \u015bwiecie naukowym \u2013 od uznania jej za \u017con\u0119\nkr\u00f3la W\u0119gier Gejzy oraz za matk\u0119 Stefana I \u015awi\u0119tego, a\u017c po okre\u015blenie jej za\nposta\u0107 fikcyjn\u0105. To jednak nie zmienia faktu, \u017ce sta\u0142a si\u0119 ona przedmiotem\ntradycji m\u00f3wi\u0105cej o zwi\u0105zkach polsko-w\u0119gierskich, od zarania tych dw\u00f3ch\npa\u0144stwowo\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Inna posta\u0107 o przypuszczalnym imieniu Karolda, to c\u00f3rka Gejzy i\njego pierwszej \u017cony Sarolty lub wed\u0142ug innych siostra Sarolty, kt\u00f3ra zosta\u0142a\n\u017con\u0105 Boles\u0142awa Chrobrego. Za czas\u00f3w kr\u00f3la Mieszka II, dosz\u0142o do zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144\u00adstwa\nmi\u0119dzy jego c\u00f3rk\u0105 Ryks\u0105 (Rychez\u0105, Adelajd\u0105) a w\u0142adc\u0105 w\u0119gierskim Bel\u0105 I. Kolejne\nma\u0142\u017ce\u0144stwa to zwi\u0105zki Kingi c\u00f3rki kr\u00f3la W\u0119gier Beli IV z ksi\u0119\u00adciem krakowskim i\nsandomierskim Boles\u0142awem Wstydliwym oraz jej siostry Jolanty (Jolenty) z\nBoles\u0142awem Pobo\u017cnym, ksi\u0119ciem kaliskim i gnie\u017anie\u0144\u00adskim. Salomea, c\u00f3rka ksi\u0119cia\nzwierzchniego Polski Leszka Bia\u0142ego zosta\u0142a \u017con\u0105 ksi\u0119cia Kolomana \u2013 syna kr\u00f3la\nW\u0119gier Andrzeja II. Ksi\u0119\u017cna kujawska Fenenna, c\u00f3rka ksi\u0119cia Ziemomys\u0142a,\npo\u015blubi\u0142a Andrzeja III ostatniego kr\u00f3la W\u0119gier z dynastii Arpad\u00f3w. El\u017cbieta\n\u0141okietk\u00f3wna po\u0142\u0105czona zosta\u0142a w\u0119z\u0142em ma\u0142\u017ce\u0144skim z Karolem Robertem, pierwszym\nkr\u00f3lem Wegier z dynastii Ande\u00adgawen\u00f3w, a jednocze\u015bnie by\u0142a matk\u0105 Ludwika kr\u00f3la\nW\u0119gier i kr\u00f3la Polski. Po \u015bmierci Ludwika, polscy mo\u017cni osadzili w kraju na\ntronie jej wnuczk\u0119 Jadwig\u0119. By\u0142a w\u0142adczyni\u0105 Polski przez 15 lat a wsp\u00f3lnie z\nm\u0119\u017cem W\u0142ady\u00ads\u0142awem Jagie\u0142\u0142\u0105 przez lat trzyna\u015bcie. Syn W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y i\njego czwartej \u017cony kr\u00f3lowej Zofii Holsza\u0144skiej, W\u0142adys\u0142aw Warne\u0144czyk panowa\u0142 na\ntronie polskim i w\u0119gierskim odpowiednio przez dziesi\u0119\u0107 i cztery lata. Kolejnymi\npolskimi w\u0142adcami na kr\u00f3lewskim tronie W\u0119gier by\u0142 syn Kazimierza IV\nJagiello\u0144czyka \u2013 W\u0142adys\u0142aw a z kolei po jego \u015bmierci jego syn Ludwik. Po\n\u015bmierci Ludwika w bitwie pod Mohaczem w 1526 r. zwi\u0105zki Jagiellon\u00f3w z pa\u0144stwem\nw\u0119gierskim zosta\u0142y przerwane. Wsp\u00f3lnych w\u0142adc\u00f3w mia\u0142y oba kraje w\nprzedstawicielach dynastii Habsbursko-Lotary\u0144skiej, kiedy to cz\u0119\u015b\u0107 ziem Rzeczpospolitej\nzosta\u0142a nieprawnie i brutalnie zabrana przez pa\u0144stwo austriackie. Wtedy Polacy,\nW\u0119grzy i inne narody podj\u0119\u0142y walk\u0119, najpierw o upodmiotowienie a potem o\nniepodleg\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asnych kraj\u00f3w a nast\u0119pnie o zachowanie suwerenno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142odo\u015b\u0107 El\u017cbiety w Polsce <\/strong><\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta urodzi\u0142a si\u0119 najprawdopodobniej w 1305 r. w Radziejowie\nna Kuja\u00adwach (D\u0105browski, 2007). By\u0142a czwartym dzieckiem, wcze\u015bniej bowiem na\n\u015bwiat przysz\u0142a jej siostra Kunegunda oraz bracia W\u0142adys\u0142aw i Stefan. Potem\njeszcze urodzi\u0142 si\u0119 jej m\u0142odszy brat Kazimierz, p\u00f3\u017aniejszy kr\u00f3l Polski oraz\nsiostra Jadwiga. Du\u017cy wp\u0142yw na ukszta\u0142towanie osobowo\u015bci El\u017cbiety wywarli\nrodzice, przede wszystkim matka Jadwiga, oraz siostry klaryski ze Starego\nS\u0105cza. Jadwiga pochodzi\u0142a ze wspomnianej wcze\u015bniej rodziny polsko-w\u0119\u00adgierskiej,\nkt\u00f3rej cz\u0142onkowie odznaczali si\u0119 m\u0105dro\u015bci\u0105, pobo\u017cno\u015bci\u0105, mi\u0142o\u00adsierdziem oraz\ncnotami potrzebnymi w \u017cyciu politycznym. \u015awiadczy o tym fakt, \u017ce babcia\nEl\u017cbiety, Jolenta zosta\u0142a og\u0142oszona przez ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki b\u0142ogos\u0142awion\u0105 a\nsiostry Jolenty, Kinga i Ma\u0142gorzata W\u0119gierska \u015bwi\u0119tymi. Przydomek dziadka\nnaszej bohaterki, ksi\u0119cia Boles\u0142awa Pobo\u017cnego, tak\u017ce nie pozostawia \u017cadnych\nw\u0105tpliwo\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piecz\u0119\u0107 Jadwigi kaliskiej, 1332.<\/em> Domena publiczna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jadwiga by\u0142a dla swej c\u00f3rki El\u017cbiety\nwzorem matki, ale i kochaj\u0105cej \u017cony, wspieraj\u0105cej m\u0119\u017ca nawet w walce z wrogami,\nczego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 orga\u00adnizacja obrony Wawelu w 1311 r. przed\natakuj\u0105cymi go niemieckimi miesz\u00adka\u0144cami Krakowa pod dow\u00f3dztwem w\u00f3jta Alberta.\nPomaga\u0142a mu wtedy, gdy odzyskiwa\u0142 Wielkopolsk\u0119 oraz gdy czyni\u0142a starania u\npapie\u017ca Jana XXII o koron\u0119 dla m\u0119\u017ca, kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142 20 stycznia 1320 r.\n(Kienzler, 2019). <\/p>\n\n\n\n

Olbrzymi wp\u0142yw na El\u017cbiet\u0119 mia\u0142y tak\u017ce siostry klaryski z\nklasztoru ze Starego S\u0105cza. Fundatork\u0105 klasztoru by\u0142a \u015bw. Kinga, kt\u00f3ra zosta\u0142a\nzapami\u0119\u00adtana jako osoba troszcz\u0105ca si\u0119 o rozw\u00f3j \u017cycia duchowego ale i\nkulturowego. Formowa\u0142a siostry, ale i osoby \u015bwieckie, szczeg\u00f3lnie dziewcz\u0119ta z\nmo\u017cnych rod\u00f3w. W starych opisach hagiograficznych mo\u017cna znale\u017a\u0107 informacje o\ntym, \u017ce Kinga troszczy\u0142a si\u0119 o propagowanie j\u0119zyka narodowego, poprzez mi\u0119dzy innymi\nodmawianie psalm\u00f3w i \u015bpiewanie po polsku, wprowadzenie polskich kaza\u0144 i modlitw\ndo liturgii godzin. Nale\u017cy przypomnie\u0107, \u017ce obowi\u0105\u00adzuj\u0105cym j\u0119zykiem w Ko\u015bciele\nKatolickim by\u0142a wtedy \u0142acina. Zabiega\u0142a tak\u017ce o rozw\u00f3j \u015bpiewu ko\u015bcielnego: \u201eOd\npocz\u0105tku istnienia tego klasztoru, praw\u00addopodobnie w zwi\u0105zku z tradycjami\nfranciszka\u0144skimi, istnia\u0142y powi\u0105zania liturgii i ca\u0142ej obrz\u0119dowo\u015bci zakonnej z\nmuzyk\u0105 i \u015bpiewem. Biografowie \u0142\u0105cz\u0105 ten fakt z osob\u0105 \u015bw. Kingi, kt\u00f3ra pierwsza\nw historii polskich klarysek mia\u0142a zapocz\u0105tkowa\u0107 \u015bpiewanie zakonnic w czasie\nmszy \u015bw. oraz nieszpor\u00f3w\u201d (Cempura, 2009). Do klasztoru klarysek przyjmowano\ndziewcz\u0119ta, kt\u00f3re siostry uczy\u0142y czyta\u0107 i pisa\u0107 po polsku i po \u0142acinie,\nstudiowa\u0107 ksi\u0119gi, \u015bpiewa\u0107 oraz kszta\u0142towa\u0107 postawy ewangeliczne. El\u017cbieta\notrzyma\u0142a wi\u0119c kultu\u00adrow\u0105 i duchow\u0105 formacj\u0119 a na ile pozosta\u0142 w niej sentyment\ni wdzi\u0119czno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem si\u00f3str, \u015bwiadczy p\u00f3\u017aniejsze wspieranie klasztoru\nstaros\u0105deckiego oraz zakonu klarysek na W\u0119grzech.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Matejko – \u015awi\u0119ta Kinga<\/em>. Domena publiczna.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Droga do w\u0142adzy Karola Roberta m\u0119\u017ca El\u017cbiety<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Karol Robert przyszed\u0142 na \u015bwiat w 1288 r. w Neapolu. Ojcem jego\nby\u0142 tytularny kr\u00f3l W\u0119gier Karol Martell Andegawe\u0144ski (fr. d\u2019Anjou) matk\u0105 za\u015b\nksi\u0119\u017cna Klemencja Habsburg. Od wczesnej m\u0142odo\u015bci Karol Robert zosta\u0142\nwprowadzony w sprawy wielkiej polityki, a przede wszystkim w dzia\u0142ania maj\u0105ce\nna celu uzyskanie korony w\u0119gierskiej. Interesuj\u0105c\u0105 kwesti\u0105 jest to, co \u0142\u0105czy\u0142o\nwtedy Andegawen\u00f3w z W\u0119grami. Babka Karola Roberta, Maria W\u0119gierska, \u017cona w\u0142adcy\nNeapolu Karola II pochodzi\u0142a z dynastii Arpad\u00f3w. Zg\u0142asza\u0142a roszczenia do korony\nw\u0119gierskiej po \u015bmierci brata kr\u00f3la W\u0119gier, W\u0142adys\u0142awa IV Kuma\u0144czyka,\nbezpotomnego i podst\u0119pnie zamordowanego. Opr\u00f3cz niej pretensj\u0119 do tronu\nzg\u0142osi\u0142a jej siostra Katarzyna w imieniu swojego syna Stefana W\u0142adys\u0142awa II\noraz pe\u0142nomocnicy dzieci zmar\u0142ej siostry Anny. By\u0142 jeszcze ich dalszy krewny\nAndrzej, kt\u00f3remu to uda\u0142o si\u0119 wyprze\u00addzi\u0107 konkurent\u00f3w i zdoby\u0107 w 1290 r. w\u0142adz\u0119\nna W\u0119grzech oraz j\u0105 utrzyma\u0107 do \u015bmierci w 1301 r. Niemal jednocze\u015bnie, bo w\n1291 r. w Neapolu, legat papieski koronowa\u0142 Mari\u0119 W\u0119giersk\u0105 na kr\u00f3low\u0105 W\u0119gier.\nTo w ten spos\u00f3b sukcesj\u0119 po niej przej\u0105\u0142 syn Karol Martell pozostaj\u0105c jednak\ntylko kr\u00f3lem tytularnym, a po realn\u0105 w\u0142adz\u0119 si\u0119gn\u0105\u0142 dopiero wnuk Karol Robert.\nDzi\u0119ki inicjatywie pot\u0119\u017cnego cz\u0142owieka z Chorwacji (b\u0119d\u0105cej pod w\u0142adz\u0105 kr\u00f3l\u00f3w\nw\u0119gierskich) Paw\u0142a \u0160ubicia, dziadek Karola Roberta kr\u00f3l Neapolu Karol II,\nzdecydowa\u0142 si\u0119 wys\u0142a\u0107 dwunastoletniego wnuka do Chorwacji w 1300 r., pod opiek\u0105\nfrancuskiego rycerza Philipa Drugetha. Z Neapolu udali si\u0119 do Splitu, sk\u0105d\nPawe\u0142 I \u0160ubic towarzyszy\u0142 im do Zagrzebia (\u00f3wczesny Gradec). Chodzi\u0142o o to, aby\nKarol Robert by\u0142 bli\u017cej miejsca koronacji, przez to m\u00f3c uprzedzi\u0107 innych\npretendent\u00f3w. Jak na \u017cyczenie, 14 stycznia 1301 r. zmar\u0142 kr\u00f3l Andrzej III, i\nwtedy droga na W\u0119gry po koron\u0119 stan\u0119\u0142a otworem. Karol Robert otrzyma\u0142 j\u0105 z r\u0105k\nbiskupa Ostrzyhomia (w\u0119g. Esztergom) Bicskei\u2019a Gergely, jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013\nprzed 13 maja 1301 r. Nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 jednak cieszy\u0107 panowaniem, albowiem\nkoronacja ta odby\u0142a si\u0119 z pogwa\u0142ceniem prawa zwyczajowego, wed\u0142ug kt\u00f3rego, kr\u00f3l\nW\u0119gier podczas niej musi mie\u0107 na\u0142o\u017con\u0105 koron\u0119 \u015bw. Stefana a uroczysto\u015b\u0107 winna\nodby\u0107 si\u0119 w mie\u015bcie Sz\u00e9kesfeh\u00e9rv\u00e1r (Bia\u0142ogr\u00f3d). Oba te warunki nie zosta\u0142y\nspe\u0142nione, dlatego te\u017c przeciwnicy Karola Roberta nie chcieli mu si\u0119 podpo\u00adrz\u0105dkowa\u0107\na nadto poprosili w\u0142adc\u0119 Czech z dynastii Przemy\u015blid\u00f3w Wac\u0142awa II\nspokrewnionego z Arpadami o to, aby przyj\u0105\u0142 koron\u0119 W\u0119gier. Ten jednak poleci\u0142\nswojego syna Wac\u0142awa III, kt\u00f3ry zosta\u0142 koronowany w Bia\u0142ogrodzie 27 sierpnia\n1301 r. i przyj\u0105\u0142 imi\u0119 W\u0142adys\u0142awa V. Tymczasem papie\u017c Boni\u00adfacy VIII wspar\u0142\nKarola Roberta, na skutek czego, 31 maja 1303 r. zdetro\u00adnizowa\u0142 W\u0142adys\u0142awa V i\nnakaza\u0142 uzna\u0107 za kr\u00f3la, swego protegowanego. Na nic si\u0119 zda\u0142a interwencja\nzbrojna Wac\u0142awa II w 1304 r. w obronie syna. Zabra\u0142 go do Czech a w\u0119gierskie\ninsygnia kr\u00f3lewskie przekaza\u0142 Ottonowi III Wittelsbachowi, ksi\u0119ciu Dolnej\nBawarii, wnukowi kr\u00f3la w\u0119gierskiego Beli IV. Po zrzeczeniu si\u0119 w\u0142adzy przez\nW\u0142adys\u0142awa V, Otto koronowa\u0142 sie na kr\u00f3la W\u0119gier 6 grudnia 1305 r. i przyj\u0105\u0142\nimi\u0119 Beli V na cze\u015b\u0107 dziadka. Rz\u0105dy jego przebiega\u0142y na walce z Karolem\nRobertem, i zako\u0144czy\u0142y si\u0119 uwi\u0119zieniem Beli V przez wojewod\u0119 siedmiogrodzkiego\nW\u0142adys\u0142awa Kana. Wtedy to w r\u0119ce mo\u017cnego trafi\u0142y w\u0119gierskie insygnia\nkr\u00f3lewskie. Beli V uda\u0142o si\u0119 uciec do swojej rodzinnej Bawarii. Nie podejmowa\u0142\n\u017cadnych dzia\u0142a\u0144 w celu odzyskania korony, a na W\u0119gry ju\u017c nigdy nie powr\u00f3ci\u0142,\njednak do ko\u0144ca \u017cycia tytu\u0142owa\u0142 si\u0119 kr\u00f3lem W\u0119gier. Tymczasem Karol Robert nie\ntraci\u0142 czasu i podporz\u0105dkowywa\u0142 sobie stopniowo kolejne prowincje pa\u0144stwa, w\nkt\u00f3rych na skutek braku w\u0142adzy centralnej rz\u0105dzili mo\u017cni czy oligarchowie.\nKarol Robert zmaga\u0142 si\u0119 z wieloma wrogami, wewn\u0105trz kraju ale i zza granicy, co\nbardzo przypomina\u0142o drog\u0119 do w\u0142adzy jego trzeciego te\u015bcia W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka,\nkt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c musia\u0142 podj\u0105\u0107 walk\u0119 z wrogami wewn\u0119trznymi, jak i obcymi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Charles I of Hungary. <\/em>
Chronicon pictum, Marci de Kalt, Chronica de gestis Hungarorum (K\u00e9pes Kr\u00f3nika)<\/em>, Sz\u00e9ch\u00e9nyi Nationalbibliothek, Budapest. Domena publiczna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Karol Robert po ucieczce Beli V by\u0142 jeszcze dwa razy koronowany\nNajpierw 15 lub 16 czerwca 1309 r, w Budzie, jednak ta koronacja jak i pierwsza\nz 1301 r. nie zosta\u0142a uwie\u0144czona na\u0142o\u017ceniem korony \u015bw. Stefana, dlatego by\u0142a\nodbierana jako niewa\u017cna.. Dopiero kiedy to wspo\u00admniany wcze\u015bniej W\u0142adys\u0142aw Kan\nodda\u0142 koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 \u015bw. Stefana, trzecia koronacja z 27 sierpnia 1310 r\nzosta\u0142a uznana za czyni\u0105c\u0105 zado\u015b\u0107 prawu zwyczajowemu. Do \u015blubu z El\u017cbiet\u0105\n\u0141okietk\u00f3wn\u0105, Karol Robert by\u0142 \u017conaty dwukrotnie. Pierwsz\u0105 jego wybranka by\u0142a\nksi\u0119\u017cniczka Maria, c\u00f3rka ksi\u0119cia bytomskiego Kazimierza, jak podaje Jan D\u0142ugosz\nby\u0142a ona kobiet\u0105 niezwyk\u0142ej urody. Maria zosta\u0142a koronowana na kr\u00f3low\u0105 W\u0119gier.\nZwi\u0105zek ten mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c charakter polityczny wzmacnia\u0142 koalicj\u0119 anty\u00adczesk\u0105,\nkiedy zar\u00f3wno Karol Robert jak i W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek walczyli o w\u0142adz\u0119 we\nw\u0142asnych krajach. Maria jednak zmar\u0142a w 1317 r. nie pozo\u00adstawiaj\u0105c m\u0119\u017cowi\npotomka. Kolejne ma\u0142\u017ce\u0144stwo w\u0119gierskiego kr\u00f3la zosta\u0142o zawarte rok p\u00f3\u017aniej z\ntrzynastoletni\u0105 letni\u0105 Beatrycze Luxembursk\u0105, c\u00f3rk\u0105 cesarza Henryka, kt\u00f3ra\njednak zmar\u0142a podczas porodu dziecka w listopa\u00addzie 1319 r. Po tych dw\u00f3ch\nma\u0142\u017ce\u0144stwach Karola Roberta, trzecie i ostatnie zwi\u0105za\u0142 go z El\u017cbiet\u0105\n\u0141okietk\u00f3wn\u0105 do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015alub El\u017cbiety z Karolem Robertem (miniatura z\u00a0Kroniki Ilustrowanej).<\/em> Domena publiczna <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

El\u017cbieta – kr\u00f3lowa W\u0119gier <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eW ko\u0144cu czerwca 1320 r. z licznym orszakiem i dobrze zaopatrzona\nruszy\u0142a El\u017cbieta do W\u0119gier. Ju\u017c w Nowym S\u0105czu oczekiwa\u0142 j\u0105 zast\u0119p pan\u00f3w\nw\u0119gierskich, kt\u00f3ry po\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z ni\u0105 1 lipca, a nast\u0119pnie sam kr\u00f3l, wyje\u00adchawszy\nnaprzeciw, powita\u0142 j\u0105 w Bardiowie, po czym ju\u017c szybko udano si\u0119 w podr\u00f3\u017c do\nBudy, gdzie w niedziel\u0119 dnia 6 lipca 1320 r. odby\u0142 si\u0119 \u015blub El\u017cbiety z Karolem\nRobertem; po nim nast\u0105pi\u0142a koronacja m\u0142odej kr\u00f3lowej w Bia\u0142ogrodzie, kt\u00f3rej\nwedle zwyczaju dokonywa\u0142 ka\u017cdorazowy biskup weszpremski, a zarazem kanclerz\nkr\u00f3lowej, a tym pod\u00f3wczas by\u0142 Henryk, dawny prepozyt spiski\u201d. Tak opisywa\u0142 Jan\nD\u0105browski moment, kiedy El\u017cbieta pozo\u00adstawi\u0142a swoj\u0105 rodzin\u0119 i kraj i uda\u0142a si\u0119\nna dw\u00f3r swojego m\u0119\u017ca. Jako pi\u0119tnastoletnia dziewczyna wysz\u0142a za dwa razy\nstarszego i nieznanego sobie m\u0119\u017cczyzn\u0119, dla kt\u00f3rego nie by\u0142a t\u0105 pierwsz\u0105 i\njedyn\u0105, ale ju\u017c kolejn\u0105 \u017con\u0105. Ta sytuacja z pewno\u015bci\u0105 by\u0142a trudna dla m\u0142odej\nEl\u017cbiety, kt\u00f3ra w obcym kraju musia\u0142a uj\u0105\u0107 i zjedna\u0107 sobie podw\u0142adnych i\nwykazywa\u0107 si\u0119 du\u017c\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 wzgl\u0119dem m\u0119\u017ca i jego spraw, kt\u00f3ry w tym czasie,\nprowadzi\u0142 rz\u0105dy silnej r\u0119ki, aby m\u00f3c realnie rz\u0105dzi\u0107 w kraju. Opr\u00f3cz tego\nwa\u017cnym zadaniem jakie mia\u0142a spe\u0142ni\u0107 El\u017cbieta by\u0142o zapewnienie ci\u0105g\u0142o\u015bci dyna\u00adstycznej\nAndegawen\u00f3w na W\u0119grzech. Poprzednim ma\u0142\u017conkom Karola Roberta nie uda\u0142o si\u0119\nzrodzi\u0107 m\u0119skiego potomka, dlatego oczekiwania wobec polskiej \u017cony by\u0142y\njednoznaczne i wysokie \u2013 mia\u0142a da\u0107 nast\u0119pc\u0119 tronu. Jak napisa\u0142a Iwona Kienzler:\n\u201eKarol Robert […] wiedzia\u0142, \u017ce matka El\u017cbiety, Jadwiga Boles\u0142aw\u00f3wna, powi\u0142a\nsz\u00f3stk\u0119 zdrowych dzieci, a swoje najm\u0142odsze latoro\u015ble rodzi\u0142a ju\u017c grubo po\nczterdziestce. Nie by\u0142o wi\u0119c nad czym dywagowa\u0107: w\u0119gierski kr\u00f3l wys\u0142a\u0142\ndziewos\u0142\u0119b\u00f3w i nie kry\u0142, \u017ce chce jak najszybciej stan\u0105\u0107 ze swoj\u0105 wybrank\u0105 przed\no\u0142tarzem\u201d. Ma\u0142\u017conkowie na kr\u00f3tko zamieszkali w Budzie, a potem udali si\u0119 do\nrezydencji kr\u00f3lew\u00adskiej w Temeszwarze (obecnie rumu\u0144ska Timisoara), kt\u00f3r\u0105\nwcze\u015bniej kr\u00f3l kaza\u0142 wybudowa\u0107 a miasto dobrze ufortyfikowa\u0107. Rok po \u015blubie, to\njest w 1321 r. urodzi\u0142 si\u0119 parze kr\u00f3lewskiej syn Karol, kt\u00f3ry jednak nie\nprze\u017cy\u0142 nawet roku. Para kr\u00f3lewska przenios\u0142a si\u0119 w 1323 r. do robi\u0105cego wtedy\ndu\u017ce wra\u017cenie zamku w Wyszehradzie. Chocia\u017c by\u0142a to niegdy\u015b \u015brednio\u00adwieczna\nstolica Kr\u00f3lestwa W\u0119gier to obecnie jest miastem licz\u0105cym oko\u0142o 2 tysi\u0105ce\nmieszka\u0144c\u00f3w, w kt\u00f3rym systematycznie dokonuje si\u0119 rekon\u00adstrukcji kr\u00f3lewskich\nbudowli. Jest ono teraz bardziej znane z tzw. Grupy Wyszehradzkiej powsta\u0142ej w\n1991, a skupiaj\u0105cej przedstawicieli Polski, Czech, S\u0142owacji i W\u0119gier, ani\u017celi z\nwalor\u00f3w turystki historycznej.To w Wyszehradzie w 1324 r. przyszed\u0142 na \u015bwiat W\u0142adys\u0142aw, drugi syn Karola Roberta i El\u017cbiety. Ojciec jego zd\u0105\u017cy\u0142 go zar\u0119czy\u0107 z c\u00f3rk\u0105 kr\u00f3la Czech Jana Luxemburskiego, ale wraz ze \u015bmierci\u0105 ch\u0142opca w 1329 r. nadzieje na ca\u0142kowite uspokojenie relacji mi\u0119dzy W\u0119grami a Czechami prys\u0142y. Tymczasem w 1326 r. urodzi\u0142 si\u0119 parze kr\u00f3lewskiej trzeci syn Ludwik, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 nast\u0119pc\u0105 tronu po ojcu. Rok p\u00f3\u017aniej urodzi\u0142 si\u0119 kr\u00f3lewicz Andrzej, a w 1332 r. Stefan. Ma\u0142\u017conkowie zapewnili swoim dzieciom staranne wykszta\u0142cenie zar\u00f3wno intelektualne, moralne, a tak\u017ce w sztuce rz\u0105dzeniu krajem. <\/p>\n\n\n\n

\"\"

Tablica upami\u0119tniaj\u0105ca kr\u00f3la\u00a0Ludwika W\u0119gierskiego na jednej z bram zamkowych w Wyszehradzie.<\/em>
CC BY-SA 3.0
Thaler\u00a0–\u00a0Praca w\u0142asna <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W miar\u0119 ustabilizowane \u017cycie w Wyszehradzkim zamku zosta\u0142o zak\u0142\u00f3\u00adcone\ntragicznym wydarzeniem z 17 kwietnia 1330 r. Do komnaty, gdzie posi\u0142ek\nspo\u017cywa\u0142a rodzina kr\u00f3lewska, wtargn\u0105\u0142 Felicjan Zach, ojciec Klary, dw\u00f3rki\nEl\u017cbiety. Zaatakowa\u0142 on mieczem kr\u00f3la, rani\u0105c go w r\u0119k\u0119, kr\u00f3low\u0105 za\u015b pozbawi\u0142 4\npalc\u00f3w u prawej d\u0142oni. Napastnikowi \u017cycie odebra\u0142 podczaszy kr\u00f3lowej Jan. Cia\u0142o\njego po\u0107wiartowano a g\u0142ow\u0119 umieszczono przy bramie prowadz\u0105cej do\nwyszehradzkiego zamku, aby wzbudza\u0142a strach w\u015br\u00f3d podw\u0142ad\u00adnych (Sroka, 1999).\nZemsta dotkn\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c Klar\u0119, kt\u00f3rej obci\u0119to wargi, usta oraz palce u obu r\u0105k,\njej siostr\u0119 Zeb\u0119 i szwagra oraz brata skazano na \u015bmier\u0107. Podobna kara spotka\u0142a\nr\u00f3wnie\u017c m\u0119skich potomk\u00f3w Zacha do trze\u00adciego pokolenia. <\/p>\n\n\n\n

Rodzi si\u0119 pytanie, co by\u0142o przyczyn\u0105 takiej tragedii? Wydaje si\u0119,\n\u017ce istniej\u0105 trzy mo\u017cliwe odpowiedzi. Pierwsza, wi\u0105\u017ce sie z tym, \u017ce kr\u00f3l Karol\nRobert na dwa lata przez tragicznym wydarzeniem, pozbawi\u0142 Feli\u00adcjana Zacha,\nfunkcji dworskiego kasztelana, mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 brana pod uwag\u0119 osobista zemsta.\nInn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 mo\u017ce by\u0107 ta, \u017ce Zach zwi\u0105za\u0142 si\u0119 opozycj\u0105, kt\u00f3ra chcia\u0142a kr\u00f3la\npozbawi\u0107 w\u0142adzy i \u017cycia. Trzecia, kt\u00f3r\u0105 badacze bior\u0105 pod uwag\u0119 to skandal obyczajowy\nz udzia\u0142em pretendenta do polskiego tronu \u2013 Kazimierza. Dwie pierwsze przyczyny\nwydaj\u0105 si\u0119 najmniej prawdopodobna. Zach po zwolnieniu z funkcji kasztelana, nie\nmia\u0142 zakazu wst\u0119pu na teren zamku kr\u00f3lewskiego, poza tym, c\u00f3rka jego nale\u017ca\u0142a\ndo dworu kr\u00f3lowej. Tak wi\u0119c mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce kr\u00f3l jak i jego kasztelan w\nsprawach zawodowych rozeszli si\u0119 zasadniczo w zgodzie, chocia\u017c nie mo\u017cna nie\nbra\u0107 pod uwag\u0119 wewn\u0119trznej urazy zwolnionego. Czy jednak ryzykowa\u0142by w\u0142asne\n\u017cycie i c\u00f3rki, aby da\u0107 upust w\u0142asnej frustracji? W kwesti spisku, wydaje si\u0119,\n\u017ce i taka motywacja napadu na rodzin\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 odpada, dlatego \u017ce kr\u00f3l w 1330\nr. mia\u0142 stabiln\u0105 pozycj\u0119 a jego najgro\u017aniejszy przeciwnik mo\u017cny Mate Csak nie\n\u017cy\u0142 od 1321 r. a ponadto \u017cadne \u017ar\u00f3d\u0142a nie podaj\u0105 o zawi\u0105zaniu si\u0119 spisku,\nkt\u00f3rego celem mia\u0142o by\u0107 pozbawienie \u017cycia kr\u00f3la. Najbardziej prawdopodobna\nwydaje si\u0119, \u017ce trzecia przyczyna, to jest skandal obyczajowy. W 1329 r. na dw\u00f3r\nw\u0119gierski przyby\u0142 dziewi\u0119tnastoletni kr\u00f3lewicz Kazimierz. Mia\u0142 z woli ojca, zdobywa\u0107\ndo\u015bwiadczenie potrzebne do rz\u0105dzenia krajem, jednak w du\u017cej mierze skupi\u0142 si\u0119\nna poszukiwaniu erotycznych dozna\u0144. Kr\u00f3lewicz Kazi\u00admierz mia\u0142 ju\u017c wtedy \u017con\u0119\nAldon\u0119 \u2013 litewsk\u0105 ksi\u0119\u017cniczk\u0119 oraz dwie c\u00f3rki, El\u017cbiet\u0119 i Kunegund\u0119, kt\u00f3re mu\nsi\u0119 urodzi\u0142y, gdy mia\u0142 16 i 18 lat. Spo\u015br\u00f3d dworek siostry spodoba\u0142a mu si\u0119\njedna \u2013 Klara Zach, dziew\u00adczyna cnotliwa i pi\u0119kna. Nie uleg\u0142a ona jednak\nwdzi\u0119kom Kazimierza, co urazi\u0142o jego dum\u0119 i wywo\u0142a\u0142o frustracj\u0119. Mia\u0142 on\nwykorzysta\u0107 okazj\u0119 bycia sam na sam z Klar\u0105 we w\u0142asnej komnacie i j\u0105 zgwa\u0142ci\u0107.\nPisz\u0105c o tym kronikarz Jan D\u0142ugosz, doda\u0142, \u017ce El\u017cbieta by\u0142a przekonana o tym,\n\u017ce sprawa ucichnie i nie b\u0119dzie \u017cadnych z\u0142ych konsekwencji. W tym wzgl\u0119dzie\nbardzo si\u0119 pomyli\u0142a, gdy\u017c Klara opowiedzia\u0142a ojcu o tym, co si\u0119 sta\u0142o. Felicjan\nZach staj\u0105c w obronie czci w\u0142asnej c\u00f3rki a jednocze\u00ad\u015bnie chc\u0105c j\u0105 pom\u015bci\u0107\nzdecydowa\u0142 si\u0119 na najradykalniejszy ze sposob\u00f3w. Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce to\nojcowskie serce, z\u0142amane krzywd\u0105 wyrz\u0105dzon\u0105 jego c\u00f3rce, sta\u0142o za wydarzeniami z\nkr\u00f3lewskiej jadalni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zamach Felicjana Zacha (miniatura z Kroniki Ilustrowanej<\/em>). Domena publiczna
<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Polityka kr\u00f3lowej El\u017cbiety i jej misje.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kiedy El\u017cbieta przyby\u0142a dw\u00f3r kr\u00f3la w\u0119gierskiego zosta\u0142a\nukoronowana koron\u0105 \u015bw. Stefana, podobnie jak w\u0142adcy, odebra\u0142a przysi\u0119g\u0119\nwierno\u015bci od poddanych, mia\u0142a swoj\u0105 gwardi\u0119 przyboczon\u0105, kanclerza, kt\u00f3rym by\u0142\nbiskup diecezji Veszprem, kancelari\u0119, piecz\u0119\u0107 oraz skarbiec, dzi\u0119ki czemu mog\u0142a\nzorganizowa\u0107 w\u0142asny dw\u00f3r z urz\u0119dnikami, dw\u00f3rkami i paziami (Kienzler, 2019).\nDzi\u0119ki temu mia\u0142a du\u017c\u0105 osobist\u0105 autonomi\u0119 i swobod\u0119 w realizacji w\u0142asnych\nzada\u0144. El\u017cbieta dba\u0142a przede wszystkim o wzmoc\u00adnienie w\u0142adzy swego m\u0119\u017ca,\nrealizuj\u0105c plan pozyskiwania sojusznik\u00f3w. Tak\u017ce na dw\u00f3r zaprasza\u0142a oddanych\nsobie i kr\u00f3lowi ludzi, w tym wielu Polak\u00f3w. Najbardziej znanym ksi\u0119ciem by\u0142\nW\u0142adys\u0142aw Opolczyk, kt\u00f3ry przez d\u0142ugie lata okazywa\u0142 lojalno\u015b\u0107 Andegawenom,\nzdobywaj\u0105c szcze\u00adg\u00f3lne zaufanie u kr\u00f3la Ludwika, kt\u00f3ry ten poleci\u0142 mu zarz\u0105dza\u0107\nRusi\u0105 a nast\u0119pnie by\u0107 regentem w Polsce. <\/p>\n\n\n\n

W\u0142adys\u0142aw Opolczyk uczyni\u0142 rzecz\nniezwykle wa\u017cn\u0105 dla kultury duchowej naszego kraju oraz naszej historii.\nSprowadzi\u0142 do Cz\u0119stochowy z W\u0119gier zakonnik\u00f3w pauli\u0144skich, kt\u00f3rych pocz\u0105tki\ndatowane s\u0105 na 1225 r. Wtedy to powsta\u0142 na g\u00f3rze Patacs pierwszy klasztor\nsk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z pustel\u00adnik\u00f3w, kt\u00f3rych zgromadzi\u0142 Bart\u0142omiej, biskup Pecs. Za\nojca zakonu pauli\u0144\u00adskiego uwa\u017ca si\u0119 jednak b\u0142. Euzebiusza z Ostrzyhomia, kt\u00f3ry\nze swymi uczniami \u2013 Stefanem i Benedyktem za\u0142o\u017cy\u0142 klasztor \u015aw. Krzy\u017ca na g\u00f3rze\nPilis, gdzie zacz\u0119to \u017cy\u0107 wed\u0142ug wzrou \u015bw. Paw\u0142a Pustelnika, ze szczeg\u00f3lnym\nnaciskiem na kult Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. W 1250 r. klasztor z Patacs i z\nPilis po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 i powsta\u0142o zgromadzenie \u201eBraci \u015awi\u0119tego Paw\u0142a\nPierwszego Pustelnika\u201d. Opolczyk sprowadzi\u0142 paulin\u00f3w z w\u0119gier\u00adskiego klasztoru\nMarianosztra (Nasza Maria) ufundowanego przez Ludwika W\u0119gierskiego. 16\nzakonnik\u00f3w przyby\u0142o w 1382 r. do Cz\u0119stochowy, gdzie otrzymali wzg\u00f3rze\njasnog\u00f3rskie oraz niewielki ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem Matki Bo\u017cej. W nim w 1384 r.\numie\u015bcili, wizerunek Matki Naj\u015bwi\u0119tszej, przywieziony przez W\u0142adys\u0142awa\nOpolczyka z Be\u0142za, miasta, kt\u00f3remu on sam nada\u0142 akt lokacyjny na prawie\nmagdeburskim w 1377 r. <\/p>\n\n\n\n

Kr\u00f3lowa El\u017cbieta zosta\u0142a wdow\u0105 16 lipcu 1342 r. W nieca\u0142y tydzie\u0144,\n21 lipca na kr\u00f3la W\u0119gier wybrany zosta\u0142 jej szesnastoletni syn Ludwik, kt\u00f3ry w\n1370 r. przej\u0105\u0142 koron\u0119 Polski, po zmar\u0142ym wuju Kazimierzu. W sprawowaniu w\u0142adzy\nm\u00f3g\u0142 zawsze liczy\u0107 na pomoc matki, El\u017cbieta zreszt\u0105 troszczy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c o\ninnych syn\u00f3w i ich sprawy. W 1343 r. Joanna Andegawe\u0144ska, obj\u0119\u0142a koron\u0119 Neapolu\npo dziadku Robercie I M\u0105drym. Zgodnie z planami i wol\u0105 Roberta Joanna mia\u0142a\nzosta\u0107 \u017con\u0105 Andrzeja syna El\u017cbiety i Karola Roberta i wsp\u00f3lnie z nim sprawowa\u0107\nrz\u0105dy w pa\u0144stwie neapolita\u0144skim. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo tych dwojga zawi\u0105zane w 1342 r. nie\nnale\u017ca\u0142o do udanych. Joanna nie kocha\u0142a Andrzeja, nie chcia\u0142a r\u00f3wnie\u017c dzieli\u0107\nsi\u0119 z nim w\u0142adz\u0105. On za\u015b nie czu\u0142 si\u0119 dobrze na dworze kr\u00f3lowej ma\u0142\u017conki, nie\nzyska\u0142 tak\u017ce poparcia mo\u017cnych. Dlatego te\u017c jego matka El\u017cbieta uda\u0142a si\u0119 w 1343\nna dw\u00f3r synowej, aby nego\u00adcjowa\u0107 w sprawie jego koronacji i pr\u00f3bowa\u0107 \u0142agodzi\u0107\nma\u0142\u017ce\u0144skie konflikty. El\u017cbieta wyruszy\u0142a z Wyszehradu 8 czerwca, poprzez\nZagrzeb, Senj \u2013 tam wsiad\u0142a na statek i pop\u0142yn\u0119\u0142a do Manfredoni, gdzie czekali\nna ni\u0105 syn i synowa. Do Neapolu dotarli 24 lipca 1343 r.. Tam El\u017cbieta wykaza\u0142a\nwielkim talentem negocjacyjnym i uzyska\u0142a zgod\u0119 na koronacj\u0119. Aby m\u00f3c j\u0105\ndope\u0142ni\u0107 wys\u0142a\u0142a poselstwo do Awinionu na dw\u00f3r papie\u017ca Klemensa VI z pro\u015bb\u0105 o\nwyra\u017cenie przez niego zgody a sama uda\u0142a si\u0119 na trzydniowa pielgrzymk\u0119 do\ngrob\u00f3w \u015bwi\u0119tych; Piotra i Paw\u0142a. Dopiero 19 stycznia 1344 r. papie\u017c wyrazi\u0142\nzgod\u0119 na koronacj\u0119 Andrzeja, kt\u00f3ra jednak w efekcie nie dosz\u0142a do skutku. We\nwrze\u015bniu 1345 r. Andrzej zosta\u0142 zamordowany, a o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w zbrodni\npos\u0105dzono kr\u00f3low\u0105 Joann\u0119. Dlatego te\u017c kr\u00f3l Ludwik W\u0119gierski, brat zmar\u0142ego, dwa\nrazy wyprawia\u0142 si\u0119 do Neapolu, aby podporz\u0105dkowa\u0107 sobie to kr\u00f3lestwo. W 1347 r.\n\u201eOpanowa\u0142 on ca\u0142e prawie kr\u00f3lestwo Neapolu wraz ze stolic\u0105 i przyj\u0105\u0142 tytu\u0142\nkr\u00f3la Neapolu i Sycylii, a ukarawszy \u015bmierci\u0105 \u017cyj\u0105cych jeszcze winowajc\u00f3w,\nr\u00f3wnocze\u015bnie, gdy Klemens VI uroczy\u015bcie przyj\u00admowa\u0142 w Awinionie zbieg\u0142\u0105 wraz z\nm\u0119\u017cem Joann\u0119, wys\u0142a\u0142 do W\u0119gier jej krewniak\u00f3w wzi\u0119tych w niewol\u0119, z poleceniem\ntrzymania ich w wi\u0119zieniu na Wyszehradzie. Byli to: Robert z Tarentu, tytularny\ncesarz wschodni, i brat jego, Filip, oraz Robert i Ludwik, bracia ksi\u0119cia\nDurazzo, Karola, kt\u00f3ry zosta\u0142 \u015bmierci\u0105 ukarany…\u201d (D\u0105browski, 1914). Sprawa\nsi\u0119 na tym, nie sko\u0144czy\u0142a albowiem Joanna podczas nieobecno\u015bci Ludwika\npowr\u00f3ci\u0142a do Neapolu i podj\u0119\u0142a walk\u0119 o kr\u00f3lestwo. Kolejna wyprawa do Neapolu,\nkr\u00f3la W\u0119gier trwaj\u0105ca od kwietnia do listopada 1350 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 oddaniem\nsprawy do Stolicy Apostolskiej, w celu rozstrzygni\u0119cia sporu o w\u0142adz\u0119. Zgodnie\nz decyzj\u0105 papie\u017ca, to Joannie zosta\u0142y przyznane rz\u0105dy, decyzj\u0119 t\u0119 uszanowa\u0142\nkr\u00f3l Ludwik. <\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta popiera\u0142a prowadzon\u0105 przez syna\nLudwika wojn\u0119 z pa\u0144stwem weneckim w latach czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIV\nw. Toczy\u0142a si\u0119 ona o zaj\u0119cie posiad\u0142o\u015bci weneckich w Dalmacji, dzi\u0119ki kt\u00f3rym\nW\u0119gry uzyska\u0142yby mo\u017cliwo\u015b\u0107 swobodnej komunikacji morskiej. Okaza\u0142a si\u0119 ona\nzwyci\u0119ska dla Andegawen\u00f3w a pok\u00f3j zosta\u0142 podpisany w Zadarze w 1358 r. Na jego\nmocy Dalmacj\u0119 zaj\u0119\u0142y W\u0119gry zyskuj\u0105c dost\u0119p do morza oraz zyskuj\u0105c na znaczeniu\npo pokonaniu Wenecji. Zarz\u0105dzanie Dalmacj\u0105 Ludwik powierzy\u0142 El\u017cbiecie. <\/p>\n\n\n\n

Na rok przed podpisaniem pokoju zadarskiego El\u017cbieta uda\u0142a si\u0119 na\ndwumiesi\u0119czn\u0105 pielgrzymk\u0119 do Niemiec, do Marburga, do grobu patronki, \u015bw.\nEl\u017cbiety w\u0119gierskiej pochodz\u0105cej z dynastii Arpad\u00f3w, kt\u00f3ra odznacza\u0142a si\u0119\ntroskliwo\u015bci\u0105 i mi\u0142osierdziem wzgl\u0119dem chorych i ubogich. Kr\u00f3lowej towarzyszy\u0142a\npara cesarska Karol IV Luksemburski i Anna z domu ksi\u0119\u017cna \u015bwidnicka.<\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta regentk\u0105 w kr\u00f3lestwie Polskim.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po opuszczeniu Polski i udaniu si\u0119 na dw\u00f3r w\u0119gierski El\u017cbieta\ntroszczy\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c o sprawy rodzinnego kraju. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 sprawa\nzwi\u0105\u00adzana z walk\u0105 o polska koron\u0119. W 1327 r. Jan Luksemburski, kr\u00f3l Czech\nupomnia\u0142 si\u0119 o polsk\u0105 koron\u0119 po Wac\u0142awie II i Wac\u0142awie III. Wtedy ju\u017c od\nsiedmiu lat kr\u00f3lem Polski by\u0142 ojciec El\u017cbiety. Kr\u00f3l Czech zna\u0142 kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa\n\u0141okietka i zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce bez walki nie odda on \u017cadnego skrawka\nziemi. Jedyn\u0105 wi\u0119c drog\u0105 do realizacji celu pozo\u00adsta\u0142a wojna. Luksemburczyk m\u00f3g\u0142\nliczy\u0107 na wsparcie cesarza Ludwika IV Bawarskiego. Zabiega\u0142 r\u00f3wnie\u017c o wsparcie\nKarola Roberta, wykorzy\u00adstuj\u0105c do tego rozmowy na temat ma\u0142\u017ce\u0144stwa jego c\u00f3rki\nAnny z W\u0142ady\u00ads\u0142awem, synem kr\u00f3la W\u0119gier. Rozmowy zako\u0144czy\u0142y si\u0119 zawarciem\nuk\u0142adu w Tyrnawie 13 lutego 1327 r. Karol Robert kieruj\u0105c si\u0119 interesem W\u0119gier\npozosta\u0142 neutralny w stosunku do akcji zbrojnej Jana Luksemburskiego na tereny\nb\u0119d\u0105ce pod panowaniem te\u015bcia. Kiedy kr\u00f3l Czech dotar\u0142 pod Krak\u00f3w, mia\u0142a miejsce\nzapewne po wp\u0142ywem El\u017cbiety interwencja Karola Robert, kt\u00f3ry sk\u0142oni\u0142 w\u0142adc\u0119\nczeskiego do powrotu do domu. Zapewne dzi\u0119ki El\u017cbiecie w 1335 r. mia\u0142o miejsce\nspotkanie w Wyszehradzie, na kt\u00f3rym to spotkali si\u0119 Karol Robert, Jan\nLuksemburski oraz jej brat Kazi\u00admierz Wielki od dw\u00f3ch lat sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 w\nPolsce. Celem rozm\u00f3w by\u0142o rozstrzygni\u0119cie konfliktu, dotycz\u0105cego przynale\u017cno\u015bci\npa\u0144stwowej teren\u00f3w Pomorza Gda\u0144skiego oraz Kujaw mi\u0119dzy Polsk\u0105 a zakonem\nkrzy\u017cackim a tak\u017ce sporu o koron\u0119 polsk\u0105. W wyniku arbitra\u017cu Pomorze i Ziemia\nChe\u0142mi\u0144ska przyznane zosta\u0142y zakonowi a Kujawy oraz Ziemia Dobrzy\u0144ska Polsce.\nKr\u00f3l Czech za odpowiedni\u0105 op\u0142at\u0105 zrzek\u0142 si\u0119 praw do korony polskiej W 1338 r.\nmia\u0142 miejsce drugi zjazd w Wyszehradzie, na kt\u00f3rym Kazimierz Wielki zobowi\u0105za\u0142\nsi\u0119 do tego, \u017ce nie b\u0119dzie stara\u0142 si\u0119 o odzyskanie ziem na \u015al\u0105sku, kt\u00f3re\nstraci\u0142 jego ojciec na rzecz Czech, w zamian za deklaracj\u0119 neutralno\u015bci wobec\ndoprowadzenia zakonu krzy\u017cac\u00adkiego pod s\u0105d papieski. Na zjazd przyby\u0142 Jerzy\nBoles\u0142aw II Trojdenowicz, ksi\u0105\u017c\u0119 halicko \u2013 w\u0142odzimierski, kt\u00f3ry z w\u0142adcami\nW\u0119gier i Polski omawia\u0142 kwesti\u0119 interwencji w przypadku buntu bojar\u00f3w i\nprawdopodobnych dzia\u0142a\u0144 wojennych ze strony Ksi\u0119stwa Litewskiego. Ponadto\nustalono, \u017ce w razie bezpotomnej \u015bmierci Jerzego Boles\u0142awa w\u0142adz\u0119 nad ksi\u0119stwem\nprzejmie Kazimierz Wielki a w przypadku jego bezpotomnej \u015bmierci, Ludwik\nkr\u00f3lewicz w\u0119gierski. W 1340 r. po otruciu Jerzego Boles\u0142awa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119\nwojna polsko-litewska (do kt\u00f3rej wci\u0105gni\u0119ci zostali Tatarzy po stronie\nlitewskiej) o ziemie Ksi\u0119stwa Halicko-W\u0142odzimierskiego. Inter\u00adwencja w\u0119gierska\npo stronie polskiej mia\u0142a miejce w 1351 i 1352 r. jednak nie by\u0142a ona znacz\u0105ca.\n<\/p>\n\n\n\n

W styczniu 1355 r. polska szlachta\notrzyma\u0142a od Ludwika W\u0119gierskiego obietnic\u0119 w kt\u00f3rej zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do\nnienak\u0142adania nowych podatk\u00f3w, w zamian za zgod\u0119 szlachty na jego wyb\u00f3r na tron\npolski, gdyby kr\u00f3l Kazi\u00admierz Wielki nie mia\u0142 m\u0119skiego potomka. \u201eW\u00f3wczas te\u017c\nu\u0142o\u017cono, \u017ce stany polskie i w\u0119gierskie na zje\u017adzie w Nowym S\u0105czu 22 kwietnia\nwyra\u017c\u0105 na to zgod\u0119, wzgl\u0119dnie z\u0142o\u017c\u0105 homagium. Ludwik, nie mog\u0105c osobi\u015bcie uda\u0107\nsi\u0119 do S\u0105cza, wysun\u0105\u0142 w\u00f3wczas zr\u0119cznie wobec Polak\u00f3w El\u017cbiete, kt\u00f3ra te\u017c\nistotnie uda\u0142a si\u0119 do Polski i w dniu oznaczonym odebra\u0142a w Nowym S\u0105czu ho\u0142d od\nstan\u00f3w polskich, powtarzaj\u0105c jednocze\u015bnie przyrzeczenie dotrzy\u00admania wszystkich\nzobowi\u0105za\u0144 wobec Polski od czas\u00f3w Karola Roberta. Na odwr\u00f3t znowu, 30 kwietnia,\nprzybyli z kr\u00f3low\u0105 do Nowego S\u0105cza przedsta\u00adwiciele szlachty w\u0119gierskiej,\nkt\u00f3rzy za przyzwoleniem Ludwika i El\u017cbiety, wyra\u017caj\u0105c sw\u0105 zgod\u0119 na ten uk\u0142ad,\nprzyrzekli Kazimierzowi Wielkiemu, \u017ce do\u0142o\u017c\u0105 stara\u0144, by wszelkie umowy mi\u0119dzy\nnim a kr\u00f3lem Ludwikiem zawarte, zosta\u0142y dotrzymane…\u201d (D\u0105browski, 1911). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jan Matejko – Ludwik Andegawe\u0144ski<\/em>. Domena publiczna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W 1370 r. zmar\u0142 kr\u00f3l Polski Kazimierz III Wielki. Na mocy wcze\u00ad\u015bniejszych\num\u00f3w tron po nim obj\u0105\u0142 Ludwik W\u0119gierski. Nowy kr\u00f3l szybko jednak opu\u015bci\u0142\nKrak\u00f3w, powierzaj\u0105c El\u017cbiecie funkcj\u0119 regentki. Ta za\u015b podj\u0119\u0142a nowe wyzwanie.\nPosiada\u0142a du\u017ca autonomi\u0119 w rz\u0105dzeniu Polsk\u0105, utrzymywa\u0142a niezale\u017cny od syna\ndw\u00f3r oraz kancelari\u0119. Pod \u201eskromnym tytu\u0142em regentki przez lat kilka udzielnie\nniemal rz\u0105dzi\u0142a Polsk\u0105 wyko\u00adnuj\u0105c wszystkie prerogatywy monarsze, jak si\u0119 to\nokazuje z jej dzia\u0142al\u00adno\u015bci\u201d (D\u0105browski 1911). El\u017cbieta musia\u0142a na pocz\u0105tku\nzrealizowa\u0107 testa\u00adment brata. Wdowie po bracie Jadwidze, jak r\u00f3wnie\u017c jego dw\u00f3m\nc\u00f3rkom kosztowno\u015bci i got\u00f3wk\u0119. Jadwiga opu\u015bci\u0142a Krak\u00f3w i uda\u0142a si\u0119 na \u015al\u0105sk,\nc\u00f3rki za\u015b Kazimierza zosta\u0142y wywiezione na dw\u00f3r w Budzie. Tam te\u017c otrzyma\u0142y\nwykszta\u0142cenie oraz zosta\u0142y wydane a m\u0105\u017c. Drugim zadaniem by\u0142a troska o granice\npa\u0144stwa. Na zachodzie Otto IV Hasso von Wedel zaj\u0105\u0142 gr\u00f3d Santok a na wschodzie\nLitwini zaj\u0119li W\u0142odzimierz. Na Mazowszu ksi\u0105\u017c\u0119 Ziemowit prowadzi\u0142 niezale\u017cn\u0105\npolityk\u0119 wzgl\u0119dem Litwy i zakonu krzy\u017cackiego. Ponadto kr\u00f3l Ludwik jako lenno\nudzieli\u0142 W\u0142adys\u0142awowi Opolczykowi ksi\u0119stwo wielu\u0144skie a Kazimierzowi\nszczeci\u0144skiemu ziemi\u0119 bydgosk\u0105 i dobrzy\u0144sk\u0105. Wewn\u0105trz kraju El\u017cbieta chc\u0105c\nzjedna\u0107 szlacht\u0119 zrezygnowa\u0142a z du\u017cego podatku poradlnego (gruntowego)\nna\u0142o\u017conego przez Kazimierza Wielkiego, dokona\u0142a r\u00f3wnie\u017c zwrotu mienia\nzagarni\u0119tego przez w\u0142adc\u0119. Prowadzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c prorozwojowa polityk\u0119 wzgl\u0119dem\nmiast oraz handlu. El\u017cbieta usi\u0142owa\u0142a zjedna\u0107 sobie i synowi Wielkopolsk\u0119 \u2013\ngdzie panowa\u0142y nastroje nieprzychylne Andegawenom \u2013 co si\u0119 jej po cz\u0119\u015bci uda\u0142o.\nOd 1372 r. El\u017cbieta podj\u0119\u0142a akcj\u0119 dyplomatyczn\u0105 maj\u0105c\u0105 na celu uzyskanie zgody\npolskich mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w na osadzenie na polskim tronie kobiety \u2013 jednej z c\u00f3rek\nLudwika w razie braku jego m\u0119skiego potomka. Pocz\u0105tkowo mo\u017cni nie chcieli si\u0119\nzgodzi\u0107, jednak zaszanta\u017cowani przy\u00adwr\u00f3ceniem podatku podradlnego, zgodzili si\u0119\nna postulaty kr\u00f3lewskie, uzyskali tak\u017ce liczne przywileje. 17 wrze\u015bnia 1374\nkr\u00f3l nada\u0142 je w postaci tak zwanych przywilej\u00f3w koszyckich. <\/p>\n\n\n\n

Rok p\u00f3\u017aniej El\u017cbieta z\u0142o\u017cy\u0142a na r\u0119ce syna urz\u0105d regentki i uda\u0142a si\u0119\ndo Dalmacji w podobnej roli. W Polsce na urz\u0105d regenta zosta\u0142 powo\u0142any\nW\u0142adys\u0142aw Opolczyk, kt\u00f3ry jednak nie dawa\u0142 sobie rady na urz\u0119\u00addzie,\ndlatego te\u017c El\u017cbieta posiadaj\u0105c wszystkie prerogatywy przyje\u017cd\u017ca\u0142a do Polski,\nostatni raz w 1379 r.<\/p>\n\n\n\n

\u015amier\u0107 kr\u00f3lowej El\u017cbiety<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kr\u00f3lowa El\u017cbieta zmar\u0142a 29 grudnia 1380 r. w Budzie. Pochowana zosta\u0142a w tamtejszym klasztorze klarysek. Dlaczego tam? Kr\u00f3lowa El\u017cbieta by\u0142a jego fundatork\u0105 ponadto by\u0142 dla niej per\u0142\u0105 w koronie fundacji innych klasztor\u00f3w. To z niego uczyni\u0142a centrum edukacyjne aby m\u0142ode dziewczyny (podobnie jak i ona niegdy\u015b w Starym S\u0105czu) z w\u0119gierskich rod\u00f3w mo\u017cnych mog\u0142y by\u0107 kszta\u0142cone i odpowiednio wychowywane przez siostry. El\u017cbieta wybra\u0142a na miejsce poch\u00f3wku kaplic\u0119 Bo\u017cego Cia\u0142a w przy\u00adklasztornym ko\u015bciele. Klasztor klarysek by\u0142 przez pewien czas miejscem piel\u00adgrzymek do jej grobu, do czego zach\u0119ca\u0142 nawet papie\u017c Leon X w 1513 r., chocia\u017c nigdy formalnie nie zosta\u0142a uznana za b\u0142ogos\u0142awion\u0105 i \u015bwi\u0119t\u0105. Niestety w 1541 r. klasztor zosta\u0142 okradziony i zburzony przez Turk\u00f3w, siostrom jednak uda\u0142o si\u0119 uciec. Zabra\u0142y ze sob\u0105 szcz\u0105tki fundatorki, jednak do tej pory nie wiadomo, gdzie one si\u0119 znajduj\u0105.<\/p> \n\n\n\n

\"\"
Kapliczka relikwiarzowa El\u017cbiety \u0141okietk\u00f3wny, przypisana Jeanowi de Touyl, ok. 1350.<\/em>
\u00a0This file was donated to Wikimedia Commons as part of a project by the\u00a0Metropolitan Museum of Art. See the\u00a0Image and Data Resources Open Access Policy. CC0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Chocia\u017c swoje \u017cycie po\u015bwi\u0119ci\u0142a wychowaniu dzieci, wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzeniu krajem oraz rozwojowi wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, El\u017cbieta nie stroni\u0142a r\u00f3wnie\u017c od spraw ziemskich, By\u0142a kreatork\u0105 mody swoich czas\u00f3w i wyznacza\u0142a jej trendy. Jako pierwszej osobie w Europie przypisuje si\u0119 jej opracowanie recep\u00adtury perfum na bazie alkoholu, kt\u00f3re nazwano Wod\u0105 Kr\u00f3lowej El\u017cbiety. Pierwsza ich publiczna prezentacja mia\u0142a miejsce w 1370 r. na dworze fran\u00adcuskiego kr\u00f3la Karola V M\u0105drego. \u201eZapach ten by\u0142 kompozycj\u0105 kwiatu pomara\u0144czowego, r\u00f3\u017cy, mi\u0119ty, melisy, cytryny i rozmarynu. Na rynku perfu\u00admeryjnym woda Kr\u00f3lowej El\u017cbiety utrzyma\u0142a si\u0119 przez kilka stuleci\u201d (Guja, 2011). Interesuj\u0105ce jest to, \u017ce d\u0142ugi \u017cywot kr\u00f3lowej oraz jej energi\u0119 \u017cyciow\u0105 t\u0142umaczono stosowaniem tej mikstury.\n\n

El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna nale\u017cy do os\u00f3b niezwykle barwnych o kt\u00f3rych mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce odnios\u0142y \u017cyciowy sukces Przez swoje \u017cycie zaanga\u00ad\u017cowana by\u0142a w sprawy, dworu w\u0119gierskiego, pa\u0144stwa polskiego, ko\u015bcio\u0142a katolickiego a przede wszystkim w\u0142asnej rodziny. Mogli na jej polega\u0107 ci, kt\u00f3rzy zwracali si\u0119 do niej o pomoc, ale by\u0142a r\u00f3wnie\u017c zdolna do karania tych, kt\u00f3rzy naruszali majestat oraz bezpiecze\u0144stwo jej oraz cz\u0142onk\u00f3w rodziny. M\u0105dro\u015b\u0107, sztuka dyplomacji, do\u015bwiadczenie pozwala\u0142o jej pomaga\u0107 w rz\u0105dzeniu m\u0119\u017cowi a potem synowi Ludwikowi, ale i na w\u0142asn\u0105 aktywno\u015b\u0107. Jako regentka w Kr\u00f3lestwie Polskim, Dalmacji udowod\u00adni\u0142a, \u017ce by\u0142a sprawn\u0105 w\u0142adczyni\u0105. Kontakty dyplomatyczne ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105, Kr\u00f3lestwem Czech, Cesarstwem Niemieckim, Kr\u00f3lestwem Francji, Wenecj\u0105, Kr\u00f3lestwem Neapolu, Ksi\u0119stwem Litewskim uczyni\u0142y z niej osob\u0119 wp\u0142ywow\u0105 i znan\u0105 w Europie. Umiej\u0119tno\u015bci dyplomatyczne zjednywa\u0142y jej r\u00f3wnie\u017c pos\u0142uch u poddanych, mo\u017cnych zar\u00f3wno w\u0119gier\u00adskich jak i polskich, co by\u0142o niezwykle wa\u017cne dla zachowania spokoju i jedno\u015bci. El\u017cbieta by\u0142a kobiet\u0105 o wielorakich zdolno\u015bciach i umia\u0142a je uformowa\u0107 a potem wykorzysta\u0107 dla realizacji cel\u00f3w a przez to do tworzenia d\u00f3br o charak\u00adterze duchowym i materialnym. Umia\u0142a powi\u0105za\u0107 my\u015blenie z dzia\u00ad\u0142aniem, co za polskim uczonym Feliksem Konecznym, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako kultur\u0119 czynu. Pisa\u0142 on tak: \u201eI\u015b\u0107 naprz\u00f3d \u2013 to znaczy pokonywa\u0107 przeszkody, zwyci\u0119\u017ca\u0107 przeciwno\u015bci, panowa\u0107 nad k\u0142opotami. Kto nie chce biernie wegetowa\u0107, musi kroczy\u0107 w\u015br\u00f3d k\u0142opot\u00f3w i torowa\u0107 sobie po\u015br\u00f3d nich \u015bcie\u017ck\u0119 \u017cycia. Po szczeblach idzie si\u0119 \u2013 od k\u0142opot\u00f3w do k\u0142opot\u00f3w. O to tylko chodzi, \u017ceby te k\u0142opoty by\u0142y coraz wy\u017cszego rz\u0119du. […] Szcz\u0119\u00ad\u015bcie na czynach polega i p\u00f3ki trwa w cz\u0142owieku si\u0142a przedsi\u0119biorczo\u015bci jest duchowo m\u0142odym i t\u0119 m\u0142odo\u015b\u0107 mo\u017ce zachowa\u0107 w p\u00f3\u017anych nawet latach, nie boj\u0105c si\u0119 k\u0142opot\u00f3w nowych, byle zwi\u0105zanych z coraz wy\u017cszym szcze\u00adblem drabiny \u017cycia. \u017bycie prawdziwe jest czynnym […] Kultura czynu jest zdatno\u015bci\u0105 ustalon\u0105 do czyn\u00f3w moralnych i rozumnych. Czyn uj\u0119ty normalnie jest wynikiem zdrowej my\u015bli\u201d (Koneczny, 1997). Ten tekst jest doskona\u0142\u0105 prezentacj\u0105 \u017cycia kr\u00f3lowej El\u017cbiety, kt\u00f3ra zachowa\u0142a do ko\u0144ca swoich dni zar\u00f3wno m\u0142odo\u015b\u0107 oraz si\u0142\u0119 ducha i cia\u0142a. By\u0142a kobiet\u0105 na tyle interesuj\u0105c\u0105 i intryguj\u0105c\u0105, \u017ce warto pozna\u0107 jej dzieje.<\/p>\n\n

W ostatnim czasie zosta\u0142a ona upami\u0119tniona w Koszycach (powiat proszowicki, wojew\u00f3dztwo ma\u0142opolskie), kt\u00f3rym 26 czerwca 1374 r. nada\u0142a prawo magdeburskie i prawo targu, przyczyniaj\u0105c si\u0119 w ten spos\u00f3b do ich rozwoju. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni mieszka\u0144cy postanowili kr\u00f3lowej postawi\u0107 pomnik, kt\u00f3ry wykona\u0142 prof. Czes\u0142aw D\u017awigaj. Zosta\u0142 ods\u0142oni\u0119ty 28 wrze\u015bnia 2018 r. na koszyckim rynku.<\/p>\n\n\n\n

Artyku\u0142 pochodzi z ksi\u0105\u017cki pt. \u201e<\/strong>Odrodzenie Pa\u0144stwa Polskiego. 700. rocznica koronacji W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka<\/strong><\/em>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

H. Cempura, Kultura muzyczna\nklasztoru PP. Klarysek w Starym S<\/em>\u0105czu w latach 1700\u20131782, Tarn\u00f3w 2009. <\/p>\n\n\n\n

J. D\u0105browski, El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna\n1305\u20131380<\/em>, Krak\u00f3w 1914, reprint Wydawnictwo Universitas, Krak\u00f3w 2007. <\/p>\n\n\n\n

W. Felczak, A. Fischinger, Polska-W\u0119gry.\nTysi\u0105c lat przyja\u017ani. <\/em>Budapeszt -Warszawa 1979. <\/p>\n\n\n\n

I. Kienzler, Polki w\u0142adczynie Europy<\/em>,\nWarszawa 2019. <\/p>\n\n\n\n

F. Koneczny, Rozw\u00f3j moralno\u015bci, <\/em>Lublin\n1938, reprint Wydawnictwo Antyk Marcin Dybowski, Komor\u00f3w 1997, <\/p>\n\n\n\n

St.A. Sroka, El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna, <\/em>Bydgoszcz\n1999. <\/p>\n\n\n\n

M. Urba\u0144ski, El\u017cbieta \u0141okietk\u00f3wna<\/em>,\nw: A. Szwarc, M. Urba\u0144ski, P. Wieczor\u00adkiewicz, Kto rz\u0105dzi\u0142 Polsk\u0105?, <\/em>Warszawa\n2007. <\/p>\n\n\n\n

J. Guja, Perfumy jako dzie\u0142o sztuki \u2013\nistota, historia, kompozycja<\/em>, Biuletyn AGH, nr 48, grudzie\u0144 2011.w:\nhttp:\/\/www.biuletyn.agh.edu.pl\/index.\nphp?option=com_content&view=article&id=738:35&catid=93:gru\u00addzie-2011-nr-48\n<\/p>\n\n\n\n

K. Janicki, Ostatnia wola wielkiej\nkr\u00f3lowej, to najstarszy zachowany testa\u00adment polskiej w\u0142adczyni, <\/em>w:\nhttps:\/\/ksiazki.wp.pl\/ostatnia-wola-wiel\u00adkiej-krolowej-to-najstarszy-zachowany-testament-polskiej-wladczyni\u00ad-6280385741887105a\n<\/p>\n\n\n\n

M\u00e1rianosztra \u2013 sanktuarium Matki Bo\u017cej Wielkiej Pani W\u0119gr\u00f3w<\/em>, w: https:\/\/www.niedziela.pl\/artykul\/33483?tytul=M%C3Arianosztra\n—sanktuarium-Matki-Bozej<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst: Mariusz Jab\u0142o\u0144ski Z naszych publikacji…Prezentujemy pa\u0144stwu wybrane artyku\u0142y z naszej szerokiej oferty wydawnictw edukacyjnych oraz popularnonaukowych. O\u015brodek Edukacji Obywatelskiej jest wydawc\u0105 licznych pozycji ksi\u0105\u017ckowych o tematyce historycznej i patriotycznej … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13958,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,11,29,2],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13929"}],"collection":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13929"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13929\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13929"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13929"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/patriotycznykrakow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13929"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}